Duurzaam kleden spreekt nog lang niet vanzelf

0

Tweedehands is hip, duurzaam klinkt steeds beter, maar tegelijkertijd is het voor veel christenen nog lang niet vanzelfsprekend om in de keuze van hun garderobe duurzame afwegingen te maken. ‘We hobbelen door de bank genomen kritiekloos mee in de verkwistende en uitbuitende cultuur van deze tijd.’

Componist en slagwerker/percussionist Dick Le Mair (1955) betreedt podia steevast blootvoets, maar verschijnt ook vaak zonder schoenen als hij geen concert geeft. 'Die gewoonte is ontstaan toen ik vroeger thuis mijn schoenen onder de kapstok in de gang moest achterlaten. En drummen met sokken is niks, dus die gingen ook uit.' Dick draagt een zogenoemde flodderbroek en een zijden blouse, speciaal voor zijn bruiloft gemaakt, omdat een blouse in offwhite niet te koop was. 'De blouse werd, met zijde uit de Wereldwinkel, genaaid naar voorbeeld van een andere blouse. Omdat de coupeuse niet wist dat dit kledingstuk voor een man was, naaide ze er bijna rushes aan. Ik had zo’n blouse met rushes alsnog met plezier gedragen.' (tekst en beeld Jaco Klamer)

Componist en slagwerker/percussionist Dick Le Mair (1955) betreedt podia steevast blootvoets, maar verschijnt ook vaak zonder schoenen als hij geen concert geeft. ‘Die gewoonte is ontstaan toen ik vroeger thuis mijn schoenen onder de kapstok in de gang moest achterlaten. En drummen met sokken is niks, dus die gingen ook uit.’
Dick draagt een zogenoemde flodderbroek en een zijden blouse, speciaal voor zijn bruiloft gemaakt, omdat een blouse in offwhite niet te koop was. ‘De blouse werd, met zijde uit de Wereldwinkel, genaaid naar voorbeeld van een andere blouse. Omdat de coupeuse niet wist dat dit kledingstuk voor een man was, naaide ze er bijna rushes aan. Ik had zo’n blouse met rushes alsnog met plezier gedragen.’ (tekst en beeld Jaco Klamer)

Stel je een T-shirt voor. Mooi ding, fijne stof, hippe kleur, leuk ontwerp. Past goed bij zeker drie broeken. Kostprijs? 29 euro. Naar hoe die prijs tot stand komt en wie er waar in de productieketen wat aan verdient, is de afgelopen jaren veel onderzoek gedaan. Gemiddeld genomen gaat van die 29 euro 17 euro naar de winkelier, 3,61 euro belandt in de zak van het merk. De materiaalkosten? 3,40 euro. Het kledingstuk moet ook vervoerd worden. De kosten daarvan komen uit op 2,19 euro. Vertegenwoordigers en tussenpersonen vangen per shirt 1,20 euro. De fabriek, in dit geval in Bangladesh, rekent 1,15 euro. Zij maken overheadkosten, die per T-shirt op 27 cent uitkomen. Blijft over: de arbeider, soms minderjarig. Werkt 14 tot 16 uur per dag, 7 dagen per week. Hij krijgt per T-shirt 18 cent uitgekeerd. Dat is 0,6 procent van het bedrag dat de consument neertelt voor zijn shirt (onderzoek van de Fair Wear Foundation).

Dan is er ook nog het ecologische aspect. Voor de productie van één katoenen T-shirt is 2.700 liter water nodig, berekende het Wereldnatuurfonds. Dat staat gelijk aan de waterbehoefte van een mens gedurende tweeënhalf jaar. Elk T-shirt laat bovendien twaalf liter vervuild water en een pond giftig afval achter. En dan moet het nog getransporteerd worden. Bedenk vervolgens dat er elk jaar wereldwijd twee miljard T-shirts worden verkocht en het begint je te duizelen.

Messentrekkers

Aan de sociale, de ecologische en de economische kant van de kledingindustrie is veel scheefgroei. Eigenlijk weten we dat al een tijdje. De afgelopen jaren is er één en ander op gang gekomen om verbetering mogelijk te maken. Ongeveer de helft van de Nederlandse kledingindustrie sloot zich aan bij convenanten om ‘eerlijker’ en duurzamer te gaan produceren door bijvoorbeeld productielocaties beter te monitoren. Aan het andere uiteinde van de productielijn krijgt kleding steeds vaker een verlengd of tweede leven. Tweedehandskledingwinkels schieten als paddenstoelen uit de grond, vintage is trendy en door recycling wordt steeds meer bereikt.

Tegelijkertijd is het voor consumenten – christenen niet uitgezonderd – allesbehalve vanzelfsprekend om in kledingzaken labeltjes te inspecteren, naar duurzaamheids- of welzijnsaspecten te informeren of uitsluitend voor duurzaam en eerlijk geproduceerde kleding te kiezen.

‘Het probleem loopt ons aan
alle kanten over de schoenen’

‘De aandacht ervoor neemt wel toe’, ziet Koos van Noppen. Hij is hoofd communicatie bij de missionaire organisatie IZB en publiceerde vorige maand het kritische manifest Messentrekkers bij de Nachtwacht. Daarin stelt hij dat christenen, soortgelijk aan de manier waarop een bezoeker van het Rijksmuseum in de jaren zeventig het meesterwerk van Rembrandt met een mes beschadigde, medeschuldig zijn aan de teloorgang van de schepping. ‘We staan collectief schuldig. We kunnen de omvang van onze schuld zelfs amper peilen. Het probleem loopt ons aan alle kanten over de schoenen.’

Van Noppen zelf is – aangestoken door zijn vrouw – al jarenlang bezig zijn leven te verduurzamen. Dat uit zich op allerlei manieren. ‘We hebben geen auto, we vliegen niet, we gaan met de fiets of per trein op vakantie, we eten inmiddels geen vlees meer en we kopen veelal tweedehandskleding.’ Ingewikkeld en zwaar? ‘Op een gegeven moment zijn veel van die dingen zo gewoon geworden dat het geen punt van afweging meer is. Daar ben je dan aan voorbij.’

Vingerknip

Van Noppen mikte met zijn manifest op met name orthodox-protestanten die ‘de neiging hebben een tweedeling aan te brengen tussen enerzijds het bevindelijke, piëtistische geloof – het gaat om je hart – en anderzijds je dagelijkse handel en wandel. Maar als je nu bedenkt dat we elke kerkdienst beginnen met te belijden dat onze hulp is van de Heer die hemel en aarde gemaakt heeft, en als je in de geloofsbelijdenis uitspreekt dat je gelooft in God de schepper, dan kun je alleen maar concluderen dat we schuldig staan. Ons reguliere gedrag is buitengewoon scheppingsonvriendelijk en we hobbelen door de bank genomen kritiekloos mee in de verkwistende en uitbuitende cultuur van deze tijd.’

‘Het is een vervelende boodschap’, beaamt Van Noppen. ‘Het schuurt. En het is ook niet makkelijk om het met een vingerknip te veranderen. Maar dat wil niet zeggen dat je maar moet berusten in kleine stapjes. Er moet een wissel om, om met een ernstig voornemen te proberen een andere weg in te slaan. Dat gaat natuurlijk met vallen en opstaan, en daar hoef je elkaar niet de les in te lezen, maar halfslachtigheid is ook geen optie.’

In de samenstelling van zijn outfit neust Van Noppen geregeld bij de verschillende tweedehandskledingwinkels die zijn woonplaats Amersfoort rijp is. ‘Ook draag ik geregeld spijkerbroeken die m’n zoon niet meer hoeft. Maar het is best lastig. Zeker voor mannen is het knap ingewikkeld om iets passends te vinden en de juiste keuzes te maken.’

#oudejurkjes

Theoloog Janneke Burger, hoofdredacteur van opvoedmagazine Jente, raakte al als student aan tweedehandskleding verslingerd. Ze twittert en instagramt geregeld over #schoenenliefde, #somethingold of #oudejurkjes. ‘Het was in mijn studententijd uit nood geboren; ik had weinig geld. Maar ik kwam er al gauw achter hoe leuk ik het vond om tweedehandskleding te kopen.’

Myrthe Kleingeld rondt dit jaar de mbo-opleiding mode en design af. Myrthe speelt graag op een subtiele manier in op trends. De jumpsuit die ze draagt ontwierp ze tijdens één van haar stages en werd ook daadwerkelijk in productie genomen, iets waar ze best trots op is. Voor haar eindproject ontwierp ze een collectie van 27 kledingstukken. In de prints verwerkte ze tekeningen en uitspraken van gevluchte kinderen. Vanaf september begint Myrthe aan de lerarenopleiding geschiedenis. (tekst Pieter Kleingeld, beeld Jaco Klamer)

Myrthe Kleingeld rondt dit jaar de mbo-opleiding mode en design af. Myrthe speelt graag op een subtiele manier in op trends. De jumpsuit die ze draagt ontwierp ze tijdens één van haar stages en werd ook daadwerkelijk in productie genomen, iets waar ze best trots op is. Voor haar eindproject ontwierp ze een collectie van 27 kledingstukken. In de prints verwerkte ze tekeningen en uitspraken van gevluchte kinderen. Vanaf september begint Myrthe aan de lerarenopleiding geschiedenis. (tekst Pieter Kleingeld, beeld Jaco Klamer)

Al gauw stond Janneke bij haar vrienden bekend als ‘het kringloopmeisje’, en dat is niet verdwenen. ‘Van de week kwam er op Instagram een berichtje voorbij van iemand die op een feestje een jurk droeg die haar oma tientallen jaren geleden ook had gedragen. Daar word ik echt blij van, zulke dingen met een verhaal.’

Wat haar behalve de fun nog meer motiveert, is een diep gevoel van oneerlijkheid. ‘We pakken meer dan ons toekomt. Als je ziet hoe oogsten in andere delen van de wereld mislukken vanwege westerse leefpatronen en als je je bedenkt dat elk kledingstuk, elk paar schoenen door een mens is gemaakt – zoals sustainable fashion- en lifestyle-expert Marieke Eyskoot het verwoordde – hoe kun je daar dan respectloos mee omgaan?’

Sneer

Voor Burger valt een duurzame levensinvulling helemaal samen met haar geloof. ‘De Bijbel is heel open over genieten. Maar geniet je van de schepping als je alle modegrillen volgt? Dat zeg ik ook tegen mezelf hoor, als ik me ongelukkig voel als ik een week niet in de kringloop ben geweest. Als iets groot wordt in je hoofd of in je portemonnee, kan het je relatie met God in de weg staan.

Marieke Eyskoot, die zelf geen christelijk motief heeft, zegt: let er niet alleen op wat in de mode is, maar koop wat bij je past. Wat vind je nu echt mooi? Dat maakt het dragen veel leuker dan alleen omdat het toevallig hip en in is. Dat vind ik ook wel bij Paulus passen. Let niet alleen op je haarvlechten, je parels en je kleding, zegt hij ergens. Dat heb ik heel lang vervelend gevonden, als een soort sneer naar de vrouw. Maar nu denk ik: ja, ik zie wel dat het een verleiding is er onevenredig veel tijd en geld aan te besteden.’

‘Ja, ik zie wel dat het een verleiding is er
onevenredig veel tijd en geld aan te besteden’

Schuilt er in al die aandacht voor duurzaam en eerlijk ook niet een ander gevaar, dat je er zo door in beslag wordt genomen dat je relatie met God eronder lijdt? ‘Dat idee heb ik niet’, zegt Burger. ‘Het gaat over de manier waarop je leeft en daarin is mijn afspraak om alleen tweedehands of fair trade te kopen geïntegreerd. Daardoor kost het me echt niet zo veel extra tijd. Bovendien heeft het voor mij ook met respect voor God en de schepping te maken. Door zo met duurzaamheid bezig te zijn – we proberen ook zelf wat groente te verbouwen – heb ik bijvoorbeeld geleerd te zien wat er allemaal in mijn tuin gebeurt en zie ik God veel meer in de natuur en de schepping.’

Labeltjes

Jezelf duurzaam kleden is niet altijd makkelijk, weet Burger. Een tijdje geleden kocht ze – nu tot haar spijt – een niet-duurzame jas, omdat ze hem gewoon mooi vond. ‘Echt duurzame kleding is er nog niet zo veel, het is vaak duur en niet iedereen vindt het mooi. En sommige mensen hebben echt een afkeer van tweedehandskleding. Ik vind ook niet dat iedereen het zo zou moeten doen als ik.

Veel verschillende dingen in het christelijke leven zijn belangrijk en ik denk dat mensen daar verschillende keuzes in mogen maken. Ik ken iemand die heel erg bezig is met pleegzorg, en daar ook veel over schrijft en vertelt. Duurzaam is voor haar niet zo’n issue. Van haar kan ik ook leren en genieten.’

Wie z’n garderobe wil verduurzamen, zegt Burger veranderdeskundigen na, kan het beste met baby steps beginnen. ‘Als je huis een chaos is, kun je dat ook niet in één dag opgeruimd krijgen. Spreek met jezelf af dat je dit seizoen op z’n minst één tweedehands- of fairtradekledingstuk aanschaft. En check de labeltjes, zoek op internet naar arbeidsomstandigheden in het land van herkomst of informeer ernaar bij de kassa. Elke stap helpt je verder.’

Tien tips voor een duurzame en eerlijke kledingkeus

1. Vermijd goedkope kledingketens. De echte prijs wordt elders betaald.
2. Maak je niet afhankelijk van de mode, koop tijdloze kleding.
3. Bij nieuwe kleding is gerecyclede katoen de beste keuze.
4. Beloon bedrijven die hun best doen met je aankoop en beveel ze aan (op sociale media).
5. Koop goede tweedehandskleding of organiseer een kledingruil.
6. Koop kleding met een keurmerk, zoals Fairtrade.
7. Vergelijk merken op duurzaamheid via rankabrand.nl.
8. Was minder vaak, was op lage temperaturen en wees zuinig met wasmiddel.
9. Repareer of vermaak kleding, als dat nog gaat.
10. Lever je gebruikte kleding in bij een verzamelpunt; H&M en Zara zamelen oude kleding in om te recyclen. Ook in veel gemeenten staan inzamelbakken op straat.

Bronnen: Oog voor de schepping van H.F. Massink en De verborgen impact van Babette Porcelijn.

Webtip
youtu.be/WPkjWZZQnmk
De TEDx-talk van Marieke Eyskoot

Leestip
Marieke Eyskoot, Talking dress. Alles over eerlijke kleding en lifestyle, Haarlem (Becht), 2014.

Delen.

Over de auteur

Felix de Fijter is journalist bij Tekstbureau Vakmaten (www.vakmaten.nl).

Laat een reactie achter