In memoriam dominee Jan Slotman

Op verzoek van de redactie schrijf ik dit in memoriam, maar de lezer dient zich wel te realiseren dat ik het leven van Jan Slotman slechts zeer gedeeltelijk heb meegemaakt. Hoewel dit tekort enigszins weggewerkt wordt doordat Jan mij allerlei dingen uit zijn leven verteld heeft, is dit toch wel een beperking. Ik weet bijvoorbeeld nauwelijks iets van zijn jeugd en van zijn studietijd. Vandaar dat dit meer een persoonlijk gekleurd verhaal is dan een in memoriam waarin van alles gerubriceerd wordt.

Tot aan de gang naar de pastorie

Jan groeide op in Heemse. De vader van Jan overleed toen Jan nog heel jong was. Hij vertelde mij eens dat één van zijn eerste herinneringen was dat hij hand in hand met een buurmeisje keek naar de begrafenisstoet van zijn vader. De Tweede Wereldoorlog die hij als kind in Heemse meemaakte heeft grote impact gehad op zijn leven. Hij kon talrijke anekdotes over Frits de Zwerver [de bijnaam van ds. Frits Slomp, bekend van zijn rol in LO-LKP, red.] naar voren halen, bijvoorbeeld hoe die predikant na de oorlog vanaf de kansel meedeelde dat hij het op hem uitgebrachte beroep … had aangenomen – alsof ds. Slomp op dat moment de beslissing nam.

Door de inspanningen van een andere plaatselijke predikant ging Jan naar het gymnasium in Hoogeveen met het oog op de studie in Kampen. Tijdens de studietijd kreeg hij verkering met Diny Timmermans, een meisje evenals Jan afkomstig uit Heemse, beter gezegd: uit Rheeze – een dorp of buurtschap dat kerkelijk onder Heemse viel. Zijn eerste Heemser periode (waarbij ik de studiejaren in Kampen ook zie als deel van zijn eerste Heemser periode) sloot Jan af op 30-jarige leeftijd toen de deur van de pastorie in Pernis voor hem en voor Diny openging.

Als predikant in actieve dienst

Jan heeft zes gemeentes gediend, te weten: Pernis, Urk, Dalfsen, Enschede Zuid/West (naderhand door splitsing werd dat Enschede West), Heemse en Enschede Noord. Na ruim drie jaren in Pernis te hebben gewerkt vertrok het gezin in 1965 naar Urk. De kerkelijke moeiten in de jaren zestig brachten de irenisch ingestelde Jan Slotman in een onmogelijke situatie. Hij liep op tegen de rechtlijnigheid van de zogenaamde binnenverbanders en sloot zich daarom (op Urk) aan bij de buitenverbanders. Maar daar trof hij toch te weinig kerkelijke cohesie aan en ging weer terug. Ik schets hier in grote lijnen en besef terdege dat nuanceringen mogelijk zijn. Duidelijk is wel dat zijn persoonlijkheid (gericht zijn op samenbinden, de vrede bewaren, wars zijn van scherpslijperij) geleden heeft onder de kerkelijke twisten van die tijd.

Na Urk werd Jan predikant in Dalfsen en vandaar vertrok hij naar Enschede. Daarna volgde de uitzonderlijke stap naar Heemse. Uitzonderlijk, omdat Heemse zowel voor Jan als voor Diny de kerk van hun jeugd was. Daar waren ze opgegroeid, daar woonden talrijke familieleden en dat vond Jan belemmerend. Maar hij voelde zich geroepen en ging.

Mijn omgang met Jan Slotman dateert vooral vanaf die tijd, toen we vanaf eind 1987 tot de herfst van 1992 samenwerkten als predikanten van Heemse. Toen wij naar Heemse verhuisden was ik 34 jaar. Als jonge predikant had ik me voorgenomen ‘zelfstandig’ te blijven; ik wilde me niet onder de indruk laten brengen van de wijsheden van een meer ervaren collega. Vergeet het maar, het vond wel plaats. Een zin van Jan: “Alles wat goed loopt moet je niet organiseren” is me bijgebleven en pas ik waar het kan toe. 

De samenwerking was warm. We waren – citaat Jan Slotman – “zeer verschillend; als AP naar bed gaat sta ik zo ongeveer op”; maar wellicht daarom was de samenwerking zo aangenaam. Zo heel lang heeft die samenwerking niet geduurd; want toen het kerkelijk leven in Heemse weer goed op de rails stond begon Enschede te trekken. “Daar werk je op de grens van het ongeloof”, zei hij; en dat lag hem. Dus toen hij een beroep kreeg van Enschede Noord nam hij dat aan.

Na emeritering

In die gemeente ging Jan met emeritaat. Jan en Diny verhuisden naar Heemse en bewoonden een fraaie bungalow in het Heemser bos. Daar begon zijn derde Heemser periode. Doordat we vanaf 2012 weer in dezelfde plaats woonden vermeerderden onze onderlinge contactmomenten. Naar mijn indruk floreerde Jan. Hij preekte, hield spreekbeurten over WO II, genoot van vakanties naar Kreta. Met het ouder worden nam de vitaliteit af. Sommige (of de meeste?) ouderen worden milder bij het voortschrijden van de jaren, maar bij Jan was dat niet het geval – hij was dat al. Dat zachtmoedige sierde hem als predikant en typeerde zijn werk. Nu rust hij bij Hem die zei: “Neem mijn juk op je en leer van Mij, want Ik ben zachtmoedig en nederig van hart.” (Mat. 11: 29).

Heemse, 2 april 2026