Jongvolwassen: thuis in het geloof, minder in de kerk? (3)

Eén van de theorieën onder het onderzoek naar het thuisgevoel van jongvolwassenen is dat het geloof onder jongeren de-institutionaliseert, dat wil zeggen dat geloven en deelnemen aan een religieus instituut los van elkaar komen te staan. In gesprekken met jongvolwassenen zelf wordt echter ook een ander beeld zichtbaar.

Kerkelijke activiteiten moeten jongeren de ruimte bieden in hun zoektocht naar God en geloven, bijvoorbeeld door een aangepaste liturgie (foto van Taizé-bijeenkomst). (beeld Wiesia/Flickr)

Diverse onderzoeken wijzen op de-institutionalisering van religie. Zo heeft het SCP in 2014 een rapport uitgebracht waarin staat dat er in Nederland in toenemende mate sprake is van de-institutionalisering. Jongeren blijken hierin koplopers te zijn.

Ook het onderzoek van godsdienstsocioloog Monique van Dijk-Groeneboer, Kerk uit zicht? Jongeren inspireren…! (2013), toont aan dat jongeren wel (willen) geloven, maar dat de helft van de ondervraagde jongeren dit los ziet van het actief participeren in een religieus instituut (een kerk). Verrassend genoeg kwam uit mijn onderzoek naar het thuisgevoel onder jongvolwassenen een ander beeld naar voren.

Persoonlijk

Nagenoeg elke gelovige respondent in mijn onderzoek gaf aan dat kerk en geloof belangrijk zijn voor elkaar. Dit werd geïllustreerd met opmerkingen als ‘in een kerkgemeenschap kun je van elkaar leren’, ‘in een kerkgemeenschap zorgt men voor elkaar’ en ‘de kerkelijke activiteiten bieden me structuur in mijn geloofsontwikkeling’. Dit staat haaks op de eerder aangehaalde onderzoeken. En mogelijk ook op bevindingen van u als lezer.

Ik heb geen sluitende verklaring voor die verschillende uitkomsten. Wel bepaalde het me er opnieuw bij dat we pas in een persoonlijk gesprek met de jongvolwassenen zelf ontdekken wat hun eigen verhaal is. Typerend daarbij is een reactie van één van de jongvolwassenen tijdens mijn onderzoek: ‘Blijkbaar heb ik een probleem. Althans, zo wordt er vaak over mij “als jongere” gesproken in de kerk.’ Deze reactie geeft aan dat een onderzoek of een persoonlijke indruk niet het hele verhaal hoeft te zijn. Sterker nog, er klinkt frustratie en verlangen in door.

Kerkverlating

Ik beluister, zowel in mijn directe omgeving als landelijk, veel zorgen om het aantal jongeren dat het geloof vaarwel zegt. Het lijkt mij het ergste wat een ouder kan overkomen. Maar persoonlijk ben ik ten aanzien van jongeren en geloven helemaal niet zo negatief gestemd. Ik zie dat veel jongeren niet uit de voeten kunnen met de kerk én ik hoor en zie dat veel jongeren op zoek zijn naar hoe ze de levende God een plek kunnen geven in hun leven. Binnen het traditionele interpretatiekader van de meeste kerken lijken die twee waarnemingen moeilijk met elkaar te rijmen.

Wat hierin mee kan spelen, is dat kerkverlating regelmatig gezien wordt als geloofsverlating (met alle gevolgen van dien). Maar dat hoeft niet zo te zijn. Het kan zelfs zo zijn dat jongvolwassenen juist bezig zijn met hun geloofsontwikkeling, maar dat ze niet goed uit de voeten kunnen met (onze traditionele vorm van) kerk zijn. Ga daarom met hen in gesprek over waar en hoe zij dan wel bezig zijn met hun geloofsontwikkeling, en kijk vervolgens als kerk hoe dat gefaciliteerd kan worden.

Dit betekent dat het geloofsaanbod en de diverse activiteiten er niet primair op gericht zijn dat jongvolwassenen actief lid van de kerk worden, maar dat ze de ruimte bieden om hun zoektocht naar God en geloven te faciliteren. Voor veel jongeren in de kerk die centraal stond in mijn onderzoek was dat bijvoorbeeld de jongerenkring waar zij deel van uitmaakten. Voor een ander is dat een maandelijks gesprek met een goede vriend en/of een pastoraal medewerker. En voor weer een ander is dat een aangepaste liturgie.

Geloofstaal

Persoonlijk denk ik dat het weleens goed kan zijn dat het niet meer lukt om het instituut kerk als vanzelfsprekend door te geven aan de volgende generatie. Dit maakt namelijk een nieuwe geloofstaal noodzakelijk en een nieuwe levensinvulling van christenen, die voorbij enkele verworden vormen van het instituut kerk kan gaan. Christus zelf geeft aan dat wij als kerk de belichaming van Hemzelf hier op aarde zijn. We ‘doen’ niet kerk, maar we ‘zijn’ kerk! Wat jongvolwassenen zichtbaar maken, is dat het geloof een zoektocht is en dat ze daar anderen bij nodig hebben, eventueel los van het instituut kerk.

Jongvolwassenen dwingen ons na te denken over een nieuwe manier van kerk zijn. We worden als kerk wakker geschud om met vernieuwd elan op een passende manier kerk te zijn in deze tijd.

Verder toegerust worden in het jeugdwerk? Log hieronder in als digitaal abonnee om de volledige rubriek te lezen, met adviezen, (media)tips en een agenda met interessante activiteiten.

Tip/media

• Luister/kijk samen met jongeren naar het nummer ‘Home’ van Dotan en ga met hen over dit nummer in gesprek. Waar leef je voor? Wat wil je bereiken in dit leven? Welke dromen heb je? Wat betekent ‘thuis’ voor jou en wat is voor jou ‘thuiskomen’?
• Download van de website van het SCP het onderzoek Geloven binnen en buiten verband uit 2014.
• Het volledige onderzoek van Moniek Mol, Stimulerende factoren voor het thuisgevoel van jongvolwassen leden van de Westerkerk, is te downloaden van de website van het Praktijkcentrum.

Agenda

• 12 en 13 februari 2016: vierde conferentie van Rondom het Kind, met als thema ‘Exce!!ent’. De conferentie richt zich op ouders, leerkrachten, kinderwerkers en beleidsmakers (ambtsdragers en leidinggevenden) binnen de kerkelijke gemeente. Zie www.rondomhetkind.info/home.
• 10 maart en 1 april 2016: Mastercourse Youth Ministry van het Onderzoekscentrum voor Jeugd, Kerk en Cultuur (OJKC), met onder meer Jos de Kock, Ronelle Sonnenberg en Andrew Root. Zie www.ojkc.nl/nl/nieuws/69-mastercourse-youth-ministry.html.
• zaterdag 2 april 2016: INNOV8-ontmoeting voor professionele jeugdwerkers, met als thema ‘Sociale gelaagdheid. Jongerenwerk is pas geslaagd als het gelaagd is en als de diversiteit van de groep als rijkdom wordt ervaren.’ Zie www.innov8.nu/ontmoeting.
• 21 mei 2016: NGK leidersdag, meer informatie volgt.
• De eerste twee afleveringen van deze reeks verschenen in de nummers 23 en 24 van jaargang 1 van OnderWeg.

Met bijdragen van Anko Oussoren en Paul Smit, adviseurs bij respectievelijk het Praktijkcentrum en het NGJ.