In memoriam Gerrit van Keulen

Op 2 november 2017 overleed dominee Gerrit van Keulen in verpleeghuis Myosotis te Kampen. Hij zou daar na een ziekenhuisopname revalideren om vervolgens weer naar zijn huis in Wezep terug te keren. Het liep echter anders. Op 2 november werd hij – zoals op de rouwbrief stond geschreven – “door zijn Heer en Heiland … Thuisgehaald”. 83 jaar oud.

Gerrit van Keulen (1934-2017).

Gerrit van Keulen bracht zijn jeugd door op een kleine boerderij aan de Kanaaldijk in Heerde. Op zijn vijftiende ontstond bij hem het verlangen om predikant te worden. Na zijn studie aan de Theologische Hogeschool te Kampen werd hij predikant van de GKv Waardhuizen. Vier jaar later verkaste hij naar Emmeloord.

In Waardhuizen maakte Gerrit al iets van de oplopende spanningen in de vrijgemaakte kerkwereld mee. Een gemeentelid vroeg zich verontrust af wat een jonge predikant als Van Keulen met een bepaalde verdachte publicatie in de kast moest…

In Emmeloord maakte Gerrit de totale escalatie mee. Eén van de ouderlingen riep in december 1968 de gemeenteleden weg van achter de ‘ontrouwe’ raad van de gemeente. Bijna de helft van de gemeenteleden gaf aan deze oproep gehoor.

Vriendelijk vrijgemaakt

Gerrit van Keulen was een degelijk gereformeerd-vrijgemaakt predikant, maar dan wel één van het allervriendelijkste soort. Geen uitgesproken standpunten, geen vechter. Hij was een man van vrede en heeft zich tot het uiterste ingespannen om de gemeente bij elkaar te houden.

Velen wisten tot het laatste aan toe niet welke zijde hij zou kiezen als het ondanks al zijn inspanningen toch tot een breuk zou komen. Zijn hart lag – denk ik – bij de ‘binnenverbanders’, maar hij kon het – toen het eenmaal zover was – met zijn God en zijn geweten niet overeenkomen om de gemeenschap met de broeders met wie hij het misschien niet in alles eens was te verbreken. En zo werd Gerrit als het ware naar de ‘buitenverbandse kerken’ geleid.

Juist in de avond van zijn leven – en ook in dat van zijn sterke vrouw Wieke – speelde deze pijnlijke periode uit zijn ambtsleven weer heftig op. Dat een groot deel van de gemeente hem als een ontrouwe herder van zijn Heer had weggezet! Ook al was het niet uitdrukkelijk op de man gespeeld: zo voelde het wel. Terwijl hij naar zijn overtuiging juist zo trouw had willen zijn. En dat ook echt geweest is. Trouw aan God en aan zijn Woord. Trouw ook aan de gereformeerde belijdenis. Trouw aan de broeders en zusters die aan zijn zorg waren toevertrouwd.

Het heeft hem en zijn vrouw pijn gedaan. Een wond die niet echt tijdens het leven is geheeld. En, zo denk ik, zijn het niet de vriendelijksten onder de mensen die vaak het meest lijden van het leed dat mensen elkaar aandoen?

Goddank zijn er vanuit het landelijke GKv-verband en de plaatselijke GKv-gemeente van Emmeloord verzoenende woorden gesproken en geschreven. Het heeft de familie goed gedaan.
Helaas heeft Gerrit zelf deze woorden niet meer echt kunnen lezen en horen. Ze kwamen net te laat: een dag voor zijn overlijden. Maar in de hemel zal er ongetwijfeld vreugde zijn geweest toen de twist van destijds enigszins werd bijgelegd. Vreugde waarin Gerrit nu mag delen!

Terug naar de Veluwe

Vanuit Emmeloord vertrok Van Keulen in 1974 naar Leerdam en vandaar in 1979 naar Wezep. De gemeente van Wezep diende hij bijna twintig jaar. Hij en zijn vrouw zijn er na zijn emeritering blijven wonen. Ze hebben het er goed gehad. In een familiair in memoriam wordt ten aanzien van Wezep zelfs van ‘thuiskomen’ gesproken. Zo eindigde hij zijn leven waar dat ooit begon: aan de rand van de Veluwe.

Juist in die laatste periode ontstond er ruimte voor redactie- en schrijfwerk. Diverse kerkbladen mochten van zijn diensten gebruikmaken, waaronder het Kerkblad voor Nederlands Gereformeerde Kerken in de provincies Flevoland, Gelderland en Overijssel.

In 2008 volgde Gerrit ds. L.W.G. Blokhuis op als voorzitter van het Nederlands Gereformeerd Seminarie (NGS). Daarvoor was hij voorzitter van de Raad van Toezicht van dezelfde predikantenopleiding.

Van Keulen zag dat het NGS in een behoefte voorzag en de kerken kon dienen door een flexibele opleiding voor het predikantschap aan te bieden. Daarvoor wilde hij zijn gaven graag inzetten. Niet als ideologisch verdediger, maar als een praktisch bestuurder en begeleider. En misschien toch ook wel een beetje omdat hij niet altijd gelukkig was met wat er binnen de Theologische StudieBegeleiding – en later de Nederlands Gereformeerde Predikantenopleiding – gebeurde.

In zijn hoedanigheid van bestuursvoorzitter woonde hij regelmatig de preekcolleges bij en gaf hij zijn commentaar op het geleverde werk. En veelal was dat positief-waarderend, aldus een oud-student. Zijn insteek was om vooral eerst het goede aan te wijzen. Zo hebben velen hem gekend.

Ook op diverse Landelijke Vergaderingen heeft Gerrit van Keulen zich als afgevaardigde laten horen. Onder meer in de discussies over het Akkoord voor Kerkelijk Samenleven. Ten aanzien van voorstellen richting vrouwelijke diakenen liet hij zich kennen als een verontrust predikant. Datzelfde was – zoals eerder al zijdelings werd opgemerkt – waar te nemen als het over de predikantenopleiding ging. Hij vertolkte dan het standpunt van het min of meer verontruste deel van de kerken. Zo stelde hij kritische vragen richting de Raad van Toezicht en Advies van de Theologische StudieBegeleiding vanwege de in de ogen van sommigen niet helemaal confessionele artikelen van één van de begeleiders.

Iets dergelijks gebeurde in de pers ook ten aanzien van een spraakmakende publicatie van een collega. Kenmerkend is wellicht dit citaat: “Ik vrees (…) subjectieve, individualistische keuzes. Typisch naar de geest van de tijd. (…) Ik ben bang dat we zo gemakkelijk door onze eigen omgeving laten bepalen wat onze houding is. Flexibele en trendgevoelige christenen. Maar nog steeds op de weg die de HERE ons in Zijn Woord wijst?”

Herinneringen

Ik was in Emmeloord catechisant van ds. Van Keulen, in de tweede helft van de jaren zestig. Uit die tijd zijn me een paar beelden bijgebleven. (Er lopen trouwens nog een paar oud-catechisanten als predikant rond in de NGK.)

Eén beeld betreft zijn ‘werkbijbel’. Het zag eruit als het bijbeltje dat bij de uitvaart op de kist lag. Duidelijk gebruikt, maar o zo zorgvuldig behandeld. Nauwkeurig en vakkundig gerepareerd waar het schade had opgelopen door het intense gebruik.

Het tweede beeld laat het boek Paulus. Ontwerp van zijn theologie van dr. Herman Ridderbos zien. Wat had hij dat boek zorgvuldig gelezen! Het stond vol met onderstrepingen in diverse kleuren. Elke kleur zal wel zijn betekenis gehad hebben.

Een derde herinnering dateert uit een weekendverblijf in de pastorie in Leerdam: Gerrit die op de zondag gekleed in een stofjas over zijn zondagse kleding het kippenvlees uit de soeppan verdeelde over de talrijke borden. Opdat niemand te veel of te weinig zou krijgen.

Al die beelden getuigen naar mijn idee van zijn grote precisie. Gewetensvol deed hij zijn werk. Als dienaar van het Woord, maar ook gewoon als huisvader. Alsook in zijn orgelspel, in de kas bij het kweken van fuchsia’s en in zijn houtsnijwerk.

Alles wat Gerrit deed, werd gewetensvol gedaan. Wellicht was het daardoor misschien niet altijd even spannend en spetterend wat hij sprekend en schrijvend naar buiten bracht. Maar daar was het hem dan ook niet om te doen. Hij was liever dan dat de trouwe herder die er voor de mensen wilde zijn. In hun vreugden en in hun verdriet. Als een betrouwbaar getuige van de grote en goede Herder Jezus Christus.

Met dankbaarheid gedenken we deze dienaar van het goddelijke Woord!