#metoo in het Oude Testament

Als een tsunami spoelde de afgelopen tijd de #metoobeweging over ons heen. Vrouwen en meisjes, maar ook mannen, komen naar buiten met verhalen over seksueel grensoverschrijdend gedrag. Uiteraard is dit niets nieuws. Een paar voorbeelden uit het Oude Testament.

In de werkplaats, in volle bussen en treinen, in de uitgaanswereld: overal blijkt seksueel grensoverschrijdend gedrag plaats te vinden. Daarbij zijn allerlei gradaties te onderscheiden, van anoniem in de billen knijpen en suggestieve taal tot verkrachting. Vaak spelen machtsverhoudingen in de sociale sfeer – ook binnen de familie of de kerk – een rol.

De seksuele lust van de dader kan slachtoffers voor het leven maken. De gedachte dat vrouwen anno 2017 toch wel zo geëmancipeerd zijn dat ze een keuze hebben om slachtoffer te worden of niet, is een vorm van wensdenken. Het is ook een typisch westers scenario, dat in ons eigen land al niet klopt.

Als één van de ergste dingen van seksueel geweld wordt genoemd dat er naderhand maar moeizaam over gepraat kan worden, ook in de naaste omgeving. Vrouwen worden niet gehoord, hun verhaal kunnen ze nergens kwijt. Dat zie je ook in het Oude Testament.

Dina en Batseba

In Genesis 34 lezen we over de verkrachting van Jakobs enige dochter Dina. Het meisje komt in het hele verhaal verder niet voor, zoals in de cultuur van toen normaal was. Het ging om de eer van de familie die geschonden was, en die werd gewroken. Dina’s broers zagen er geen probleem in om het verbondssacrament van de besnijdenis te misbruiken om de dader en zijn familie te vermoorden. Dina werd niet eens gekend in het eerlijke huwelijksaanbod dat haar verkrachter – verliefd geworden – op haar uitbracht. Ze krijgt geen stem in het verhaal. Vader Jakob was meer bekommerd om zijn eigen toekomst dan om die van zijn dochter.

Datzelfde patroon zien we ook in de bekende geschiedenis van koning David en zijn buurvrouw Batseba, getrouwd met een officier uit zijn leger, dat toen juist op het slagveld was. Batseba’s grootvader was Achitofel, één van Davids topadviseurs. David moet diens familie goed gekend hebben. De tekst vertelt niet of hier van verkrachting sprake was. Grensoverschrijdend gedroeg David zich wel; we mogen van seksueel misbruik spreken.

Het meisje komt in het hele verhaal verder niet voor

David misbruikte als koning zijn macht over Batseba, een vrouw in een mannencultuur, waarin het koninklijk gezag absoluut was. Hij liet haar bij zich komen, lezen we in 2 Samuël 11:4. Ze had toch nee kunnen zeggen? De vraag is retorisch. Een vrouw kon geen nee zeggen in deze omstandigheden.

Behalve het zevende overtrad David ook welbewust het vijfde gebod: misbruik van zijn door God gegeven gezag en positie. Batseba werd niet gehoord. Zij liet pas van zich horen toen ze zwanger bleek. De toekomst van haar kind stond op het spel. Bastaards hebben het nergens makkelijk, denk maar aan Jefta. Ook deze moeder werd gehoord in Israël, al kostte het haar mans leven.

Over het huwelijk van David en Batseba weten we verder niets, behalve dat hun zoon Salomo Davids opvolger werd. Deze uitkomst maakte Davids gedrag natuurlijk niet met terugwerkende kracht acceptabel.

Tamar

In het verhaal over de verkrachting van Davids dochter Tamar door haar veel oudere halfbroer, de troonopvolger Amnon (2 Samuël 13), zien we hetzelfde gebeuren. Keer op keer wordt benadrukt dat zij broer en zus waren. Het gebeurde binnen de familie. Amnon werd verliefd op haar, maar het blijkt niets anders dan onbeheersbare seksuele lust. Als jong meisje stond Tamar onder streng toezicht binnen het paleis. Op geen enkele manier kon zij aansprakelijk gehouden worden voor Amnons gedrag.

De afloop is bekend. David, niets kwaads vermoedend, laat haar in Amnons appartement eten voor hem klaarmaken. Amnons bedienden zitten in het plot en laten haar met Amnon alleen, tegen alle protocollen in die destijds het wel en wee van ongetrouwde koningsdochters aan het hof reguleerden. Amnon verkracht haar. Nee, het was niet de schuld van Tamar: heel duidelijk, tot drie keer toe, zegt ze nee. En ze bedoelde geen ja, zoals daders vaak zeggen ter verdediging van hun aanranding. Hij zette haar vervolgens buiten de deur, die op slot ging. Stel je voor dat ze terug zou willen komen voor meer! We zien Amnon al bezig met zijn verdediging: hij werd verleid, en niet zij verkracht. We kennen zulke verhalen vandaag maar al te goed.

Hoe vaak is dat niet gezegd: laat het maar rusten

En dan de reactie van haar volle broer Absalom! Zwijg erover, zusje, het is je broer. Laat het maar rusten. Hoe vaak is dat niet gezegd tegen slachtoffers van seksueel misbruik in de familie of ook in de kerk: laat het maar rusten, het beschadigt de naam van wie ook maar, trek het je maar niet aan.

De ongevoeligheid van zo’n opmerking slaat werkelijk alles! David was woedend, maar deed niets. Tamars toekomst was voorbij. Ze werd niet gehoord en moest ook zo weinig mogelijk gezien worden, opgeborgen in het huis van Absalom, die later zijn geschonden eer wreekte door Amnon te vermoorden en tegen David te rebelleren.

Heilig

Van Jezus schrijft Paulus dat Hij de gestalte van een slaaf aannam en aan een mens gelijk werd (Filippenzen 2:7), aan mensen als Jakob en zijn zonen, en aan David die Batseba misbruikte en Tamar vergat. Gelukkig zonder hun zonden! Hij leek niet op zijn voorvaders, maar op zijn Vader in de hemel, die de mens schiep als zijn evenbeeld, mannelijk en vrouwelijk schiep Hij de mensen (Genesis 1:27).

Seksueel wangedrag tegen vrouwen beschadigt Gods evenbeeld. Daarom waren vrouwen veilig bij zijn Zoon Jezus op zijn tochten door het land, tot aan het kruis (Lucas 23:49). Een overspelige vrouw nam Hij in bescherming tegen een meute mannen, die in haar niet Gods evenbeeld, maar slechts een slet zagen. Aan Hem moeten wij mannen gelijk worden, door de kracht van zijn Geest. God roept ons tot een heilig leven, niet tot zedeloosheid, schrijft Paulus (1 Tessalonicenzen 4:7). Jezus ging ons hierin voor. Geloof in Hem houdt ons in zijn spoor.