Kennismaken met de kerk(dienst)

Voor veel kinderen is de crèche de plek waar ze voor het eerst kennismaken met de kerk. Welke indruk van de kerk krijgen de kinderen dan? Het is belangrijk dat de crèche een veilige plek is. Dan krijgen ze een goed gevoel bij de kerkelijke gemeenschap. Maar krijgen ze ook verteld waarom we samenkomen?

Enthousiast kwam mijn zoon (8 jaar) de trap af: ‘Vandaag mag ik eindelijk weer een keer mee naar de crèche.’ Ik glimlach, zijn enthousiasme voor de crèche is vele malen groter dan voor een ‘gewone’ kerkdienst. Als ouders draaien we mee in het oppasrooster van de crèche en we hebben afgesproken dat, als wij aan de beurt zijn, één van onze kinderen mee mag om te helpen. Die zondagmorgen werd ik er weer bij bepaald hoe belangrijk het is wat we daar doen. Voor peuters is de crèche de kerk. Welk beeld krijgen ze daar van de kerk?

Speelgoed

Veiligheid, hechting en vertrouwen zijn belangrijk voor baby’s en peuters. Het is dan ook belangrijk dat kinderen zich veilig voelen in de crèche. Werk daarom met een vaste groep mensen, eventueel aangevuld met jongeren of ouders die meedraaien.

Jonge kinderen leren associatief. Alles wat ze horen, zien en ervaren op de crèche is bepalend voor het beeld dat ze zich vormen over de kerk. Dit kan over de oppas, vriendjes of vriendinnetjes gaan, maar ook over het speelgoed. Is het afgedankt of kapot speelgoed dat thuis wel gemist kon worden? Of is het goed, duurzaam speelgoed waarin zichtbaar wordt dat we hen echt belangrijk vinden? Zit de crèche in een achterafzaaltje, zodat ze de dienst niet verstoren, of is het een open ruimte, waar met aandacht over nagedacht is? Het kerkgebouw legt inderdaad soms beperkingen op, maar als gemeente zijn we wel verantwoordelijk voor de indruk die kinderen krijgen. Voor hen is de crèche de kerk. Zijn we bereid daarin te investeren en te laten zien dat we ook de allerkleinsten echt belangrijk vinden?

Basisgeloof

Maar de crèche is meer dan een veilige opvangplek, zodat de ouders ongestoord de kerkdienst kunnen bijwonen. Zeker voor peuters is het belangrijk dat ze er kennismaken met gebruiken en rituelen, ook al begrijpen ze die nog niet. Thuis geef je vorm aan geloofsopvoeding door te bidden, voor te lezen en te zingen, maar dat kan ook in de crèche. Als gemeente zijn we inhoudelijk verantwoordelijk voor wat daar gebeurt.

Voor peuters is de crèche de kerk

Voor baby’s is het vooral belangrijk dat ze dingen ervaren en voelen dat ze er mogen zijn, maar zodra de baby’s peuters worden, gaan ze steeds meer ondernemen. Ze ontdekken dat ze van alles kunnen en worden zich bewust van hun eigen wil. Dit is een enorme ontdekking en in deze fase vormen ze een soort ‘basisgeloof’.

Dat betekent dat het belangrijk is dat ze in de crèche zelf dingen mogen doen. Zoals zelf bidden en lezen (vooral prentenboeken). Dat kun je praktisch vormgeven door bijvoorbeeld halverwege het spelen een moment te creëren waarop de kinderen in een kring gaan zitten en je een ‘viering’ met elkaar hebt: samen zingen, bidden en een Bijbelverhaal lezen. Als de ruimte ervoor is, zou je een aparte plek in kunnen richten waar je met de kinderen naartoe gaat. Afsluitend zou je samen nog wat kunnen drinken met iets erbij. Zorg voor een vaste, herkenbare structuur.

Ingroeien

Ten slotte, de crèche is ook de plek waar jonge kinderen voorbereid kunnen worden om deel te nemen aan de ‘gewone’ kerkdienst. In mijn eigen gemeente gaan kinderen gemiddeld vanaf 4 jaar mee naar de kerkdienst en is er voor hen geen eigen viering of Bijbelklas. Juist dan is het belangrijk dat de crèche de plek is waar ze al kunnen kennismaken met de tradities en gewoontes van een kerkdienst.

Laat ze het samen zingen ervaren

De overgang van de crèche naar de dienst is vaak heel groot. Terwijl ze eerst konden spelen en op hun eigen niveau werden aangesproken, moeten ze nu heel lang stil zitten, zonder dat ze begrijpen wat er gebeurt. Door op de crèche aandacht te geven aan de overgang naar de kerkdienst kun je kinderen daarin meenemen. Bijvoorbeeld door ze verschillende onderdelen van de liturgie te laten ervaren. Laat ze het samen zingen ervaren. Neem de oudste peuters uit de crèche mee naar onderdelen van de kerkdienst en bespreek met hen wat ze meemaken, maar vertel ook wat de gemeente daar aan het doen is.

Kortom, laat de crèche niet een plek zijn waar kinderen alleen maar worden opgevangen, maar maak ook daar al zichtbaar hoe belangrijk we hen vinden en geef expliciet aandacht aan hun geloofsopvoeding.

Agenda

23 en 25 april (Drachten, Zutphen, Zeist en Zevenbergen): Regiobijeenkomsten Praktijkcentrum over kerk zijn met jong en oud. Thema: De kracht van generaties. Zie www.praktijkcentrum.org/highlight/bijeenkomst-generaties-in-de-kerk.

18 – 21 mei (Biddinghuizen): Pinksterconferentie Opwekking, met als thema ‘One way’. Er zijn programma’s voor kinderen, tieners en jongeren, maar ook interessante seminars voor jeugdwerkers. Zie www.opwekking.nl/conferenties/pinksterconferentie.

26 mei 2018 (Arnhem): EO Jongerendag, met als thema ‘Walk on water’. Zie beam.eo.nl/eo-jongerendag.

Media/tips

• Laat bij het vertellen van een Bijbelverhaal platen of concrete voorwerpen zien en geef de kinderen de mogelijkheid om te tekenen. De voorwerpen en platen helpen om geconcentreerd te luisteren en in het tekenen kunnen ze hun gevoelens en ervaringen uiten. De tekeningen geven daarna weer een aanknopingspunt om het verhaal terug te vragen.
• Er zijn zeer veel peuter- en kinderbijbels en kinderwerkmethoden. Deze springen er voor ons uit:
  • De Prentenbijbel van het Nederlands Bijbelgenootschap. Een eenvoudig verwoorde en geïllustreerde kinderbijbel, die aansluit bij de behoefte aan herkenning bij kinderen van deze leeftijd.
  • De kinderwerkmethode Opstap van de HGJB voor kinderen van 3 tot 6 jaar. Deze methode wil de overgang naar de kerkdienst verkleinen en verdieping aanbrengen binnen de kindercrèche, Bijbelklas of kindernevendienst. Zie www.hgjb.nl/werken-met-jongeren/methodes/methode:opstap-deel-1.htm.

Met bijdragen van Paul Smit en Martine Versteeg, jeugdwerkadviseurs bij het NGK Jeugdwerk.