God is groen

Politiek heeft mij als predikant altijd geïnteresseerd. Dat is natuurlijk goed gereformeerd. Abraham Kuyper was gemeentepredikant in de Gereformeerde Kerken en begon zich toen al met de politiek te bemoeien. Sindsdien hebben dominees dat altijd gedaan. Als ik me goed herinner, was ds. F.A. den Boeft ooit voorzitter van het GPV. En was PKN-dominee Ruth Peetoom niet voorzitter van het CDA? Dominees en politiek hebben iets met elkaar, omdat kerk en politiek dat doen. Zou dat niet komen door wat we met Kerstmis vieren? Dat God mens werd?!

Kerk en politiek

Kerk heeft met politiek te maken omdat God méns werd in déze wereld. Hij is Heer over ons mensen, zijn beelddragers, en over onze leefwereld, zijn schepping. Ons mensen, verloren in zonde en schuld, kwam Hij heil brengen, vergeving van zonden en het vernieuwende werk van de heilige Geest. Dat zeker en dat eerst!

Maar heil en heling gaan samen op in Gods verlossingswerk. De heling van zijn schepping, onze gebroken wereld, hoort er gewoon bij. Want vernieuwde mensen horen thuis in een vernieuwde wereld, waar God in vrede onder hen woont (Openbaring 21). Dat is de hemel op aarde, ook wel het koninkrijk van God genoemd.

Wij mensen worden niet gelijk aan de engelen in de hemel, want God werd mens op aarde. Onze toekomst ligt uiteindelijk niet in de hemel, maar op deze aarde, waar het Woord mens werd en bij ons heeft gewoond (Johannes 1:14). De beweging is van boven naar beneden en niet andersom.

Met Jezus’ komst brak het koninkrijk van God aan, zo zegt het Nieuwe Testament. Er werd een begin gemaakt met het herstel van de schepping, de ruimte waarin wij leven en werken, samen met al Gods schepselen, dieren en planten en nog zoveel meer. In de kerk horen we al iets te zien van Gods heling: vernieuwde mensen die zich inzetten voor de vernieuwing van deze oude, gebroken wereld. Mensen die heil hebben ontvangen door geloof en uit genade, werken aan de heling van de schepping en de vernieuwing van de samenleving in de richting die de Bijbel ons wijst.

De kerk is groen omdat God, met eerbied gesproken, groen is. In prediking en onderricht komt het klimaat aan de orde. De kerk is in navolging van haar Heer sociaal, met oog voor de menselijke maat in de samenleving, of het nu om migranten gaat of om slachtoffers van de belastingautoriteiten of van de vrouwenhandel. En nog zoveel anderen meer.

Nee, de kerk als instituut doet niet aan politiek, wel de kerk als organisme, wij als gelovigen! Zij bemoeit zich ermee via de kerkleden in de christelijke maatschappelijke organisaties. Ik schrijf niets nieuws; vanaf Kuypers dagen is dit de praktijk geweest, ook binnen de NGKV, al was het daar lange tijd allemaal wel kerkcentrischer. Kerk als instituut en organisme zijn verbonden, maar vallen niet samen.

Kerk en staat

Kerk en politiek zijn onlosmakelijk met elkaar verbonden, maar niet kerk en staat. In Nederland gaan we gelukkig uit van de scheiding tussen beiden, hoe moeilijk dat soms ook is in de praktijk. De godsdienstvrijheid die de kerk daardoor heeft, kan ze misbruiken. Bijvoorbeeld door in prediking en onderricht vaccinatie tegen het coronavirus te ondermijnen.

Het kan ook gebeuren dat de kerk staatsbelangen gaat dienen waar ze voordeel van heeft. Neem Zuid-Afrika als voorbeeld. De Afrikaner kerken steunden door dik en dun het apartheidsbeleid van de christelijk-nationale regering. Ik denk zelfs dat dat beleid haar wortels had in het zendingsbeleid van die kerken, waarvan de Nederduits Gereformeerde Kerk de invloedrijkste was. De scheiding tussen kerk en staat was ver te zoeken. De kerk werd getypeerd als de christelijk-nationale partij ‘in gebed’. Kerk en staat profiteerden beiden van deze samenwerking ten koste van de niet-witte bevolking.

De scheiding van kerk en staat geeft de kerk profetische ruimte om zich ook kritisch uit te spreken tegen het beleid van de staat. Nee, de kerk als instituut is geen politieke pressiegroep in het maatschappelijke veld. Maar ze laat wel haar stem horen, publiek of via de contactorganen met de overheid, en dat zeker in prediking en onderricht, bijvoorbeeld als Gods schepping in gevaar komt of de politiek-maatschappelijke ontwikkelingen ontsporen. De stem van de kerk mag niet gemist worden in het publieke debat over zaken die haar direct aangaan. Ik denk aan het kerkasiel van een paar jaar geleden, toen de kerk landbreed om een migrantengezin heen stond in gebed om wanbeleid van de staat te blokkeren.

Gelukkig, als de kerk zwijgt, zijn er altijd wel eenlingen in haar gemeenschap die opstaan en hun mond opendoen. Daarvan zijn er voorbeelden genoeg in de kerkgeschiedenis. In Zuid-Afrika traden ds. Beyers Naudé, ds. Allan Boesak en aartsbisschop Desmond Tutu op de voorgrond toen hun kerken aanvankelijk bleven zwijgen.

Kertsmis: heil en heling

Het heil van mensen gaat ons ter harte; zending is een blijvende opdracht aan de kerk. Maar de heling van een gebroken wereld en een geschonden schepping gaat ons ook aan het hart in navolging van onze Heer wiens menswording op deze aarde we met kerstmis gedenken.