Tjerk van Dijk werkt aan communities

Tjerk van Dijk reisde de hele wereld over, maar wortelde in Maastricht. Hij was niet gelovig, maar op de fiets langs de Maas werd hij overvallen door de liefde van Christus. ‘Ik kon niet anders dan er ja op zeggen.’ Sindsdien deelt hij in de gemeenschap VIND zijn leven met ‘de zoekende Nederlander die ik zelf was’.

Tjerk van Dijk is initiatiefnemer van de christelijke community VIND, die verbonden is aan de NGKv Maastricht en sinds 2019 directeur van Nederland Zoekt. Deze organisatie helpt lokale kerken om middelgrote groepen te vormen die gericht zijn op de vragen, behoeftes en nood van een doelgroep. Zo’n honderd kerken hebben dat met behulp van deze organisatie gedaan, onder meer in Amsterdam, Rotterdam, Zwolle en Groningen.

Aan het einde van het interview laat Tjerk van Dijk een dikke, grote familiebijbel zien voor de camera van zijn laptop; het gesprek vindt via videobellen plaats. Het boekwerk, gedrukt in 1868, kreeg zijn opa, bij leven predikant in Haaksbergen, van zijn gemeente nadat zijn bijbel tijdens het bombardement op Haaksbergen in 1945 verloren was gegaan. ‘Misschien staat hier wel in wanneer ik gedoopt ben’, zegt Tjerk tijdens het bladeren. Hij had eigenlijk geen idee wanneer de doop plaatsvond en in wat voor kerk. Zelfs niet in welk land. Maar jawel, daar staat het. ‘Toen ik zes maanden oud was, ben ik gedoopt in de gereformeerde kerk van Brussel. Mijn ouders deden niets meer met het geloof; ze lieten mij dopen omdat mijn oma het graag wilde.’

Als kind van expatouders zag Tjerk al vroeg veel van de wereld. Hij werd geboren in Mexico, woonde een paar maanden in Colombia en groeide daarna op in Casablanca en Barcelona. In Spanje strandde het huwelijk van zijn ouders, waarna hij op zijn dertiende met zijn moeder naar Den Haag verhuisde. ‘Dat was heftig. Mijn vader bleef in Spanje. Daar hadden we een rijk leven, met een zwembad en tennisbaan in de tuin. In Den Haag woonden we kleiner en bovendien was ik ineens in een land dat ik niet kende. Omdat ik Tjerk heet, dachten mensen dat ik Nederlander was. Maar zo voelde ik me niet.’

Met zoveel woonplaatsen kun je ook ontworteld raken.
‘Ik heb vooral geleerd om me gemakkelijk aan te passen en snel nieuwe vrienden te maken. Het heeft me een open blik gegeven op de wereld, hoewel ik wel altijd het gevoel heb dat ik iets nieuws moet doen. Maar mijn werk voor Nederland Zoekt is best avontuurlijk en bovendien ben ik nu al ruim twintig jaar geworteld in Maastricht, de stad waarvan ik houd. Als je maar liefdevol openstaat voor andere mensen en niet vanuit je eigen cultuur of kader vertrekt, kun je in het zuiden goed wortelen. Missionair zijn is uit je bubbel stappen. Als je liefde hebt voor mensen, heb je vanzelf aansluiting en verbinding. Mensen merken het als je echte liefde toont.’

‘Ik wil wel geloven, maar als ik bel,
wordt er niet opgenomen’

Heb je die liefdevolle houding van huis uit meegekregen?
Hij aarzelt even. ‘Bij ons thuis werden veel feesten gegeven waar veel mensen kwamen. Als kinderen werden we geacht om gesprekken aan te gaan. Maar er is wel een verschil in hoe ik met mensen omga vanuit het verleden en vanuit mijn ontmoeting met Jezus. Dat merk ik ook bij VIND. Het gaat niet alleen om de ontmoeting, maar vooral om de vraag: hoe deel ik mijn leven met de ander? Dat gaat verder dan een keertje helpen bij de voedselbank.’

Wat heeft Jezus daarmee te maken?
‘Dat heeft te maken met mijn bekeringsverhaal. Ik heb geen gelovige achtergrond, verdiepte me vanaf mijn veertiende in allerlei geloofsstromingen. Mijn oma – van die opa die dominee was – dacht dat ik ook dominee zou worden, maar ik zei: “God heeft niets met mij.” Totdat ik in een studentenhuis met christenen kwam te wonen. Tegen hen zei ik: “Ik wil wel geloven maar als ik bel, wordt er niet opgenomen.” Anneke – mijn huisgenoot met wie ik later zou gaan trouwen, al wist ik dat toen nog niet – zei tegen mij: “Waarom bid je er dan nu niet voor?” Dat was erg out of my comfortzone. Met zweet in mijn handen en heel wat peuken verder, deed ik het toch.’

Hij lacht. ‘Samen met Anneke heb ik toen gebeden. “Als u er bent, laat het dan maar zien.” Ook deed ik mee met een Alpha-cursus. Het echte bekeringsmoment is…’. Hij onderbreekt zichzelf. ‘Nee, het waren allemaal kleine stukjes die naar een moment toe leidden. Op zeker moment fietste ik langs de Maas en ervoer ik de liefde van Jezus die over mij kwam. Het was een soort stem of een ‘aha-gevoel’ of een openbaring… Ik weet het niet precies. Ik kon niet anders dan er ja op zeggen. En vanaf dat moment had ik meer liefde voor mezelf en voor anderen.’

Achterstandswijk

Vanaf dat moment veranderde het leven van Tjerk, vertelt hij. Maar hij wil het vergrootglas niet teveel leggen op dat ene moment. ‘Ik wil Jezus blíjven volgen. Ik moet blijven kiezen voor overgave, dat is niet iets dat vanzelf gaat. Jezus volgen is niet terugvallen op een bekeringsmoment, maar een levensstijl.’

Kort na dat moment aan de Maas dacht hij dat hij een zendeling in Afrika moest worden, maar in de kerk waar hij belijdenis deed, de GKv in Maastricht, zochten ze mensen die de zoekende Maastrichtenaar wilden bereiken. Tjerk gaf zich op. Inmiddels getrouwd met Anneke, besloot het stel in een achterstandswijk te gaan wonen. ‘We wilden ons leven delen met de mensen in de buurt. Er kwamen mensen tot geloof, maar ook de mensen die niet geloofden waren een vanzelfsprekend onderdeel van onze gemeenschap. We willen mensen verbinden met Jezus. Niet met een verborgen agenda, maar vanuit een authentiek leven. Dat kan klein zijn: aan de keukentafel met een kop koffie of tijdens het wandelen een bijbels thema bespreken.’

Geïnspireerd door magazine OnderWeg? Neem nu een proefabonnement!

Inmiddels heet de leefgemeenschap die destijds is opgericht VIND, een gemeenschap van gelovige en niet-gelovige Maastrichtenaren. In het kernteam zitten christenen, die door verschillende kerkgenootschappen zijn uitgezonden. ‘We zoeken het beste voor de stad en willen mensen aan elkaar verbinden, van rijk tot arm. We zijn er dus ook voor alleenstaande vrouwen, migranten en jongeren die gepest worden. Niet-gelovigen hebben er geen probleem mee dat we een christelijk initiatief zijn. We willen hen niet overtuigen, dus mensen voelen dat ze er mogen zijn. We zijn inclusief qua sfeer, taal en vormen.’

Wat is het verschil met een traditionele kerkelijke gemeente?
‘Traditionele kerken zijn gericht op diensten op zondag. Maar de zoekende Nederlander gaat niet zomaar naar een dienst, maar kan van zo’n community wel gemakkelijk onderdeel worden. Het is dus een kleine groep waarin je gekend wordt en waar niet- of andersgelovigen ook meedoen. ‘Zij’ hoeven niet naar de kerk te komen, wij komen naar hen toe: naar de parken en huizen waar ze al waren. We hebben een tijdje de zondagse vieringen verplaatst naar woensdag, omdat veel Maastrichtenaren op zondag met familie afspraken. Inmiddels houden we ze weer op zondag of zaterdag. Op die bijeenkomsten proef je iets van de goedheid van God. De vorm waarin we dat laten zien, is telkens anders. Het kan ook via een spel, escaperoom of toneelstuk. Maar altijd is de vraag: wat betekent het voor mij? We organiseren dit niet voor de zoekende ander, maar voor onszelf. Wij willen de goedheid van God ook elke keer zelf weer ontdekken. Het is voor anderen wel gemakkelijk om aan te sluiten.’

Moeten andere kerken ook zo opereren?
‘Nee, er is ruimte voor en-en. Maar het is wel goed dat kerken weten dat zoiets als VIND bestaat. Veel millennials zoeken op een organische manier naar betekenisgeving en houden van communities. Het kan kerken helpen om aan zoiets ruimte te geven omdat je dan in de haarvaten van de maatschappij bent.’

Merk je in het zuiden van het land nog iets van het katholicisme?
‘De mensen zijn hier spiritueler dan in het noorden. God, geesten en van alles en nog wat zijn hier vanzelfsprekender aanwezig. Maar het gros van de katholieken heeft helemaal niets met de kerk of heeft er vooral negatieve associaties mee. Voor het geloof staan ze wel open, als je het maar geen kerk noemt. Vanwege de allergie van veel Limburgers tegen de kerk, noemen we VIND bewust een community. Trouwens, ook onder niet-katholieken beginnen zoekers hun spirituele zoektocht niet bij de kerk. Maar een open groep mensen die Jezus zoekt, nou, daar staan mensen best voor open.’

Worden mensen via communities van Nederland Zoekt daadwerkelijk discipel van Jezus?
‘Ja, te beginnen bij de mensen die de kern van de community vormen. Ik heb namelijk alle mensen uit de community nodig om te groeien. Vaak zie je je eigen tekortkomingen pas goed in het intensief omgaan en samenwerken met anderen. Ook mensen die tot geloof komen, worden in een community in hun alledaagse leven geholpen om discipel van Jezus te zijn. Je leert samen. Overigens zie ik wel dat in het zuiden minder mensen tot geloof komen dan in het noorden van Nederland. Dat komt ook omdat hier simpelweg minder christenen zijn om het evangelie te delen. Het zou mooi zijn als de energie die de kleine kerken hier nu steken in de kerkdiensten gestoken zou worden in het aangaan van relaties met mensen in hun omgeving.’

‘Niet-gelovigen voelen dat ze er mogen zijn’

Zo blijft Tjerk proberen om ‘de zoekende Nederlander die ik eerst zelf was’ te bereiken met het verhaal van Jezus. Heeft zijn oma dus gelijk gekregen dat hij dominee is geworden? ‘Ik ben niet echt dominee, maar vooral gericht op het starten van communities in Nederland. Maar ik had mijn opa, die jong overleed, graag ontmoet. Hij was een evangeliserende dominee.’

Hij vertelt over zijn moeder, die door het glazen huis van de pastorie een afkeer kreeg van het christelijk geloof. En over zijn vader die nog belijdenis van zijn geloof deed in een doopsgezinde kerk, maar er in de praktijk niets mee deed. Totdat hij op zijn sterfbed vragen begon te stellen aan Tjerk. ‘Hij was heel ziek en vertelde in het ziekenhuis hoe hij proactief alles had geregeld rond zijn ziekte, naderende sterven en ook financieel. Ik vroeg hem hoe het zat met zijn geestelijke proces. Hij wist daarmee niet zo goed raad. Ik adviseerde hem Psalm 23 te lezen. Hij kon er niet van slapen en vroeg mij: “Leer mij om mijn leven in Gods hand te leggen.” Ineens was er ruimte voor een gesprek. Het ging ook over de scheve schaats die hij had gereden, waardoor het huwelijk met mijn moeder strandde. ”Wie ben ik dat ik met zo’n leven toch bij God mag komen? Dat kan toch niet?” zei hij. Er stond iets in tussen God en hem, vond hij. Hij had er moeite mee en vroeg mij om hem te helpen. Dat was een spannend proces. Je verliest je vader en tegelijkertijd heb je een pastorale rol om hem naar Jezus te brengen. Dat was gecompliceerd.’

Wat vond hij in Psalm 23?
Tjerk pakt zijn smartphone en zoekt in een bijbelapp Psalm 23 erbij. Dan: ‘Vers 6, denk ik, “ik keer terug in het huis van de HEER, tot in lengte van dagen”. “Hoe doe ik dat dan?” vroeg hij zich af. Hij heeft zijn zonden beleden. Ik heb met hem gebeden en zijn leven in de handen van Jezus gelegd. De volgende avond stierf hij.’ Hij valt even stil. ‘Ja, nu ik daar weer aan terugdenk, doet dat wel wat met mij. Ik was niet uit op zo’n gesprek met hem. Ik plande het niet, maar het gebeurde in het moment. En ik was beschikbaar. Ik denk dat dat vaak zo is. Dat mensen een leven hebben en je nodig hebben. De vraag is: ben je dan beschikbaar in het leven van de ander?’

Geïnspireerd door magazine OnderWeg? Neem nu een proefabonnement!