Vijftig jaar E&R: Evangelisatie, recreatie en herschepping

Als er iets duidelijk wordt in de vijftigjarige geschiedenis van E&R is het zowel het verlangen om het Evangelie te brengen als de zoektocht hoe dat te doen. In dit artikel een korte terugblik op hoe E&R in de afgelopen vijftig jaar evangelisatie en recreatie combineerde en een blik vooruit in de toekomst van E&R.

Dit najaar bestaat de vereniging ‘Evangelisatie & Recreatie’ precies vijftig jaar. Vijftig jaar waarin honderden mensen in de zomer op campings op allerlei manieren het Evangelie in woorden en daden hebben gedeeld. Wat die verhouding tussen woord en daad of tussen evangelisatie en recreatie moest zijn, daarover was volop gesprek binnen de vereniging en haar adviseurs.

Drie benaderingen

Wie de informatiebundel van E&R uit 1988 over het eigen werk leest, ontdekt dat de bewoordingen misschien anders, maar veel discussies over evangelisatie nu vergelijkbaar zijn. E&R zag in de praktijk dat mensen op drie manieren met de verhouding evangelisatie en recreatie omgingen. De eerste was dat het R-gedeelte zo klein mogelijk moest zijn. Het ging om evangelisatie als verkondiging en het was niet fair om recreatie als lokkertje te gebruiken. De tweede benadering was juist om de R centraal te stellen. Goed recreatiewerk afleveren, daarin een leesbare brief zijn en mogelijk volgden goede gesprekken. De derde – voorkeursbenadering van de vereniging – was om ze te integreren. Woord en daad gaan samen en op deze manier krijgen ook verschillende mensen een logische plek in het team: niet alleen de doeners (sporters), niet alleen de evangelisten, maar juist beide groepen.

Missie

Nu zijn alle drie de benaderingen terug te vinden in hoe kerkmensen tegen evangelisatie aankijken. Maar zijn de drijvende krachten achter evangelisatie en missie nu nog hetzelfde? Tegenwoordig hebben we het vaak over missie en minder over evangelisatie. Dat heeft iets moois en sterks. Zeker als daarbij ‘missie’ gezien wordt als Gods missie in deze wereld waarbij mensen en gemeenten worden ingeschakeld. Ook is het mooi dat missie een breder begrip is dan evangelisatie: missie gaat behalve evangelisatie ook over gerechtigheid, barmhartigheid, zorg voor de schepping en discipelschap. Dat zijn de zogenaamde five marks of mission zoals de Anglicaanse kerk die formuleerde. Je vindt ze in het kader bij dit artikel.

Leg het accent op de letterlijke
betekenis van recreatie: herschepping

Ook door die bredere benadering, de nadruk op missie, lijkt evangelisatie soms wat uit beeld te verdwijnen. Mensen zetten zich met hart en ziel in voor de schepping, tegen klimaatverandering, tegen onrecht. Dat is allemaal goed! Zolang de kern van missie, evangelisatie en het kennen van God, niet daaronder lijdt. Je hoort tegenwoordig mensen zeggen ‘verkondig het Evangelie, desnoods met woorden’. Dat is niet alleen een onjuiste weergave van een citaat van Franciscus van Assisi, maar ook eentje die de kern uit missie haalt. Zoals Stefan Paas en andere missiologen stellen: evangelisatie is het hart van missie. Als dat hart niet klopt, verdwijnt ook snel het leven uit die andere missie-elementen. We kunnen ons afvragen: is het verlangen om de blijde boodschap te brengen net zo levend als twintig of vijftig jaar geleden?

Herschepping

Wat kan helpen om zowel evangelisatie als het bredere missiebegrip recht te doen, is het accent te leggen op de letterlijke betekenis van recreatie: herschepping. Wie echt gelooft dat Jezus terugkomt en deze aarde herschept tot een fantastisch mooie plek zal aandacht hebben voor het lijden in deze wereld en voor het klimaat bijvoorbeeld. Maar dat is een voorproefje van wat komen gaat en van de God die daarvoor zorgdraagt. De Britse theoloog Chris Wright zegt het fraai: ‘Missie is Gods toekomstmuziek horen en daarop vandaag leren dansen.’

E&R-projecten als ‘leren-dansen-plekjes’ is een mooie metafoor. Het zijn plekken waar iets van Gods koninkrijk zichtbaar en hoorbaar is. Dan gaan woord en daad vanzelf hand in hand: geen dans zonder muziek. Muziek mét dans is ook mooier. E&R-projecten zijn zo altijd oefenplekken geweest, waar mensen uit kerken konden leren dansen, soms ook letterlijk. E&R-teamleden brengen en brachten hun ervaringen weer mee in hun eigen kerken. Een beweging die nog steeds doorgaat en die we ook zeker willen doorzetten, ook de komende vijftig jaar. Vandaar ook dat Kerkpunt en Verre Naasten afgelopen voorjaar langszij zijn gekomen en een intensieve samenwerking zijn aangegaan met het jubilerende E&R.

Zomervakantie

‘Als ik me stierlijk verveel tijdens die lange zomervakantie, zijn jullie kerkmensen allemaal op vakantie…’ Een terechte opmerking die zomaar kan komen. Want heel wat kerken staan naast of zelfs midden in een wijk met veel sociale woningbouw. Er zijn daar nogal wat bewoners die in de zomervakantie niet de middelen hebben om even lekker ertussenuit te gaan. Kinderen en jongeren (maar ook ouderen) vervelen zich, zitten op warme zomerdagen voor hun huis. Biertje erbij en meezingers op een flink volume. Natuurlijk, de kerk heeft een uitnodigende ‘wees-welkombanner’ bij de ingang en vindt dat ze, meer dan ze nu doet, gericht moet zijn op de eigen buurt. En ja, ook die kerk heeft jongeren en jongvolwassenen die het helemaal gehad hebben met vergaderen en commissies en die graag eens betekenisvol de handen uit de mouwen willen steken.

Herkenbaar? E&R in de wijk wil hierop inspelen. Hoe kunnen we – E&R, Kerkpunt en Verre Naasten samen – kerken stimuleren om in de zomer een soort E&R-week te organiseren voor bijvoorbeeld een wijk in de buurt? Een ontspannen week met leuke activiteiten voor jong en oud. Met een luisterend oor, een glimlach en een vriendelijk ‘goedemorgen’. Kortom, er zijn. Misschien ben jij wel de eerste die groet die dag. Er is zo veel eenzaamheid en verveling. Hoe kunnen we op een lichte, luchtige manier present zijn als kerk(en)?

E&R-projecten zijn altijd
oefenplekken geweest

Als Kerkpunt en Verre Naasten denken wij dat het E&R-concept daarvoor een mooie mogelijkheid is. Begin dit jaar ondertekenden we daarom een samenwerkingsovereenkomst: een nieuwe impuls voor het E&R-werk. Het is de bedoeling dat de landelijke ondersteuning, toerusting en coördinatie versterkt worden. Daarbij hopen de drie organisaties dat de komende jaren meer E&R-teamleden aanhaken en lokale kerken geïnspireerd worden om in de eigen buurt, wijk of dorp missionair actief te worden.

innen deze nieuwe samenwerking tekent Kerkpunt voor de toerusting van de E&R-vrijwilligers en het inspireren van lokale kerken om via missionaire (buurt-)projecten voorproefjes te zijn van het koninkrijk van God. Verre Naasten hoopt met deze samenwerking dat kerkleden meer mogelijkheden ontdekken om actief de handen uit de mouwen te steken binnen het mission-werk. Want naast meeleven, meebidden en meebetalen aan ‘geloof delen wereldwijd’ is E&R voor jong en oud een praktische manier om mee te werken aan het mission-werk. Met deze samenwerking willen de drie organisaties het zomerse evangelisatiewerk op campings, in wijken en buurten een nieuwe boost geven. Zodat meer mensen Gods liefde mogen ontdekken.

Drie pijlers

E&R, Kerkpunt en de Verre Naasten willen de komende jaren drie pijlers uitbouwen:

1. Als eerste richt zich dat op plaatselijke GKv- en NGK-kerken die, eventueel in mooie samenwerkingen met andere kerken in de wijk, op een laagdrempelige manier iets willen laten zien van de liefde voor de medemens. Zodat ze heel praktisch tot zegen kunnen zijn met een zomerprogramma van één of twee weken, als een soort voorproefjes van het koninkrijk.
   Helemaal nieuw is dat ‘E&R in de wijk’ overigens niet. Al in 1978 startte E&R in Brunssum met een eerste stadsproject, waarbij gemeenteleden betrokken waren en de nazorg deden. Toch is die wijkgerichte aanpak de laatste jaren wat naar de achtergrond geraakt: momenteel is E&R vooral actief in campingprojecten (onder andere in Beerze en Vrouwenpolder). Tegelijk nemen de kwaliteitseisen voor het aangeboden recreatiewerk toe en zijn er minder geschikte campings te vinden. Een tendens in campingland is dat ‘volkscampings’ steeds vaker overgenomen worden door buitenlandse investeerders en vervolgens volgebouwd worden met (dure) chalets. Daardoor krijgt de camping-community een heel ander karakter.
2. Vanuit Verre Naasten en Kerkpunt hebben we contacten met verschillende pioniersplekken. Denk bijvoorbeeld aan de gemeente in de Rotterdamse wijk Beverwaard of de nieuwe Arabischtalige gemeente in Zeist. Mogelijk dat deze kerken met hun specifieke doelgroep een zomerboost kunnen gebruiken. Die mogelijkheden willen we graag verder verkennen.
3. We hebben partnerkerken in Europa, zoals in Spanje en Duitsland. Het zou mooi zijn als we juist deze kleine kerken in de zomer kunnen ondersteunen met een buurtproject.

Schakel

Om in de zomervakantie E&R-wijkprojecten te kunnen realiseren, zijn er ook medewerkers (teamleden) nodig. Mensen die een week of een aantal dagen meedraaien in de projecten. Teamleden zijn afkomstig uit de gemeenten die een wijkproject dragen, maar ook landelijk kunnen Verre Naasten en Kerkpunt een schakel zijn tussen vraag en aanbod. Het is mogelijk dat teamleden uit Winsum of Dalfsen een week meedraaien in het project van een Arabische gemeente ergens in het westen van Nederland. Door tijd te geven in een E&R-project mag jezelf ook veel ontvangen. Alleen al de dagelijkse dagopeningen met bijbellezen, zingen en gebed geven een prachtige focus. Daarnaast is het laagdrempelig contact met mensen uit een andere bubbel bijzonder leerzaam. Het vormt je en helpt je woorden te vinden om iets over je eigen geloofsleven te delen.

Lokaal initiatief

We streven ernaar om de komende jaren het E&R-werk nog nadrukkelijker van ‘de kerken’ te laten zijn. We richten ons daarbij op lokale initiatieven die in de plaatselijke context uitgevoerd gaan worden. Daardoor zullen er diverse invullingen ontstaan, afhankelijk van de wijk. Kerkpunt en Verre Naasten kunnen dat aanzwengelen, makelen, financieel ondersteunen (indien nodig), materiaal ontwikkelen en delen en teamleden trainen en toerusten. Om dat ondersteunende werk te kunnen blijven doen, zal de vereniging E&R – waarvan alleen actieve E&R-medewerkers lid konden zijn – dit najaar omgezet worden in de stichting E&R. Via de stichting E&R kan iedereen met warme herinneringen aan E&R meeleven, meebidden, meedoen als teamlid en/of ‘vriend’ worden door ook financieel bij te dragen.

Samenwerking

Kerkpunt en Verre Naasten hebben begin 2022 besloten de schouders onder E&R-nieuwe-stijl te zetten: E&R in de wijk. Omdat we geloven in de kracht van lokale kerken, willen we vooral die activeren deze missionaire handschoen op te pakken. Dat gebeurt vanuit hetzelfde verlangen als vijftig jaar geleden, maar met een nieuwe twist. Het verlangen was en is dat meer mensen Jezus Christus leren kennen als hun Verlosser. Dat doen we door er te zijn in de wijk. Een Indiase predikant zei eens: ‘Een kerk die niet present is in de eigen buurt is toch geen knip voor de neus waard?’

In al onze verlangens en activiteiten weten we ons afhankelijk van de zegen van de Heer. Toch stellen we ook concrete doelen. Het zou gaaf zijn als in 2027 een twintigtal zomerprojecten draaien, er tweehonderdvijftig teamleden bij betrokken zijn en we omringd mogen zijn met duizend donateurs (vrienden) die meeleven en meebidden en meefinancieren!

The five marks of mission zoals de Anglicaanse Kerk die formuleerde.

The mission of the Church is the mission of Christ:
1 To proclaim the Good News of the Kingdom;
2 To teach, baptize and nurture new believers;
3 To respond to human need by loving service;
4 To transform unjust structures of society, to challenge violence of every kind and pursue peace and reconciliation;
5 To strive to safeguard the integrity of creation, and sustain and renew the life of the earth.