Vraag jongeren naar hun geloofsvragen

Is er ruimte voor jongeren om aan het bestaan van God te twijfelen? Lukt het ons als jeugdwerkers en ambtsdragers om jongeren tot hun recht te laten komen als ze twijfelen, of zelfs als ze zeggen dat ze niet meer geloven?

Het gesprek over geloofsverlating in de kerk komt soms aarzelend op gang, terwijl het mijn ervaring is dat veel christenen hiermee worstelen. Zowel jong als oud. Toen ik onlangs drie groepsinterviews onder catecheten en jeugdleiders afnam, was de belangrijkste constatering dat veel jongeren twijfelen aan het bestaan van God. De geloofsvragen waar jongeren mee bezig zijn gaan volgens de jeugdwerkers vooral over de vraag: bestaat God eigenlijk wel?, over de vrije keuze van de mens, en over concrete levenssituaties rond dood en lijden. Deze vragen zijn indringend, omdat ze kunnen leiden tot geloofsverlating. Dat is vaak een sluimerend proces, waarin jongeren eerst in stilte de kerk verlaten en op een gegeven moment bij zichzelf constateren dat ze niet meer geloven.

Kunnen en durven we met hen hierover in gesprek te gaan voordat het zover is? Regelmatig wordt gezegd dat kerken vaak onvriendelijk zijn ten opzichte van mensen met twijfels. Geven we wel de ruimte om kritische vragen te stellen? Maar nog belangrijker: worden we nog wel geraakt door jongeren die twijfelen? En als jongeren twijfelen, steunen we hen dan?

Ruimte

De ervaring leert dat jongeren zelf betekenis willen geven aan de voor hen zo belangrijke vragen. Ze willen het liefst zelf de antwoorden zoeken. Als jeugdwerkers mogen we hun daar de ruimte voor geven. Tegelijkertijd ontstaat er dan vaak ook ruimte om als jeugdwerker iets met hen te delen.

Geven we wel de ruimte om kritische vragen te stellen?

Een mooi voorbeeld is de manier waarop Jezus omgaat met de Emmaüsgangers. Hij sluit al wandelend aan bij hun ervaringen en stelt vragen; als ze een vraag aan Hem stellen, kan Hij de boodschap uitleggen en vertellen. Het verhaal van de Emmaüsgangers raakt aan verschillende aspecten van geloven: voelen, denken en willen. De Emmaüsgangers worden geraakt door wat ze Jezus horen vertellen, maar kunnen rationeel niet aannemen dat Christus is opgestaan, ook al willen ze Hem zien als de bevrijder van Israël.

Jongeren dubben vaak ook over deze drie geloofsaspecten. Ze kunnen bijvoorbeeld teleurgesteld zijn in God door wat ze zien of meemaken aan pijn en verdriet. Dan kan het moeilijk zijn om op God te vertrouwen. Verder is het geloof niet logisch en wetenschappelijk te bewijzen. Het lijkt dan onzinnig om te geloven dat iemand opgestaan is uit de dood. Dat heeft weer gevolgen voor het actief kiezen voor God. En voor je het weet, lopen jongeren bij God vandaan.

Kritisch

Geloofstwijfel en geloofsverlating zijn pijnlijk omdat ze iedereen in de gemeente raken. Tijdens twee cursusdagen met kerkenraadsleden hebben we nagedacht over geloofsverlating. Dat leverde de volgende aandachtspunten op om in de gemeenten mee aan de slag te gaan.

1. Jongeren die vragen stellen of twijfels uiten, krijgen vaak niet de ruimte om op die manier kritisch te geloven. Deze vorm van geloven staat nogal eens haaks op het feitelijke, rationele geloven van andere (oudere) kerkleden. Dat schept afstand. Probeer door gesprekken deze afstand te verkleinen.

2. Voor jongeren is het belangrijk dat ze zich gezien voelen en dat er persoonlijk contact is. Pas dan kun je met hen in gesprek gaan over de betekenis van het geloof in hun leven.

3. Zorg dat de kerk een plek is waar jongeren liefde ervaren. Juist bij twijfel en geloofsverlating wordt er snel veroordelend gesproken richting jongeren. In een liefdevolle gemeenschap ontstaat de ruimte om te benoemen wat je als ambtsdrager of jeugdwerker zelf ervaart.

Uitnodiging

Bij geloofstwijfel en geloofsverlating is er behoefte aan een warme gemeenschap die ruimte biedt om geloofsvragen samen te bespreken, ook aan jongeren die aangeven dat ze niet geloven. Van Jezus kunnen we leren hoe Hij met de Emmaüsgangers omging. Zijn warme benadering werd beantwoord met de uitnodiging van de Emmaüsgangers om bij hen te overnachten. Tijdens het eten worden de ogen van de Emmaüsgangers geopend en herkennen ze Jezus. Wij kunnen de ogen van jongeren niet openen, maar we kunnen wel beïnvloeden wat ze voelen, denken en willen als we hen werkelijk zien in een warme gemeenschap.

Agenda

8 januari 2018 (Wageningen): ‘De grote vragen van jongeren’. ForumC organiseert met het Praktijkcentrum een inspiratieavond over geloof en wetenschap voor jongeren van 15 tot 18 jaar, hun ouders en jeugdwerkers. Zie www.praktijkcentrum.org/highlight/de-grote-vragen-van-jongeren.

19 en 20 januari 2018: Jeugdleidersconferentie BGO-Jeugdwerk in samenwerking met het Praktijkcentrum. Thema: Hou vast. Zie www.jeugdleidersconferentie.nl.

7 februari 2018 (Oegstgeest): ‘Deel je leven’, een interactieve avond voor diakenen en jeugdleiders over het verbinden van jeugdwerk en diaconaat. Zie www.praktijkcentrum.org/activiteit/jeugdwerk-en-diaconaat-verbinden.

Media/tips

Zelf ben je blij met het goede nieuws over Jezus, maar je kent vrienden, ouders, familieleden die breken met het geloof. Het Praktijkcentrum wil helpen om met elkaar hierover het gesprek te voeren. Zie www.praktijkcentrum.org/project/geloofsverlating.

Jan Kuiper schreef naar aanleiding van de genoemde cursusdagen twee artikelen: ‘Een molensteen’ (www.praktijkcentrum.org/een-molensteen), en ‘Geloofsverlating, eigen schuld?’ (www.praktijkcentrum.org/geloofsverlating-eigen-schuld).

Willem ter Horst, Margriet van der Kooi, Als kinderen andere wegen gaan, Heerenveen (Filippus), 2009. Eén van de mooiste boeken over dit thema. Het is een boek over ouders en kinderen, maar ook over de kerk. Ze reiken veel aan in het boek voor ouders en het is zeer raadzaam om te lezen als je er in de gemeente mee te maken hebt.

Bram Beute, Ik geloof, geloof ik, Barneveld (Plateau), 2014. Beute beschrijft wat twijfel is en hoe daarmee wordt omgegaan. Twijfel is belangrijk voor een gezond geloofsleven. Hij geeft antwoorden op basis van een eigen zoektocht. De reflectievragen maken het zeer geschikt voor bespreking in kleine groepen.

Met bijdragen van Anko Oussoren adviseur bij het Praktijkcentrum, Paul Smit en Martine Versteeg, jeugdwerkadviseurs bij het NGK Jeugdwerk.