Twee andere lezingen van Openbaring

Wubbo Wierenga, emeritus predikant in de GKv, is steeds meer gaan inzien dat Openbaring eerst en vooral beschrijft wat er in de eerste eeuw is gebeurd. Zijn visie wordt het preterisme genoemd. Henk Schouten, baptistenpredikant, vijftien jaar betrokken geweest bij Het Zoeklicht, heeft een visie die omschreven wordt als dispensationalisme, de leer dat Gods plan met de wereld in verschillende fases te verdelen is. Beiden leggen hun standpunt uit.

Wubbo Wierenga: ‘De specifieke betekenis van Openbaring voor ons is dat het de publieke afsluiting van het oude verbond beschrijft.’ (beeld Jaco Klamer)

Ds. Wubbo Wierenga, wat leest u als de centrale boodschap van de Openbaring aan Johannes?
‘De verwoesting van Jeruzalem in het jaar 70, en de gebeurtenissen die daartoe leidden.’

Wat is dan voor ons, christenen in de 21ste eeuw, het belang van die boodschap?
‘De centrale boodschap is nog hetzelfde. Zo is dat ook met vervulde profetieën over de komst van de messias of over de val van Samaria. Elke vervulde profetie bevestigt dat God leeft, dat Hij machtig is om te doen wat Hij aangezegd heeft en dat Hij daaraan ook trouw is. De specifieke betekenis van Openbaring voor ons is dat het de publieke afsluiting van het oude verbond beschrijft. Dat is in de tijd van 30 tot 70 na Christus, waarin God nog met uiterst geduld geprobeerd heeft het volk te bewaren. Het volk heeft echter de predikers verdreven en gedood, en uiteindelijk kwam daarop de verbondsstraf.’

‘Het grote gedeelte van Openbaring beschrijft de oorlog waarin Jeruzalem verwoest wordt’

Hoe bent u tot deze uitleg van Openbaring gekomen?
‘Openbaring 1:1 zegt dat het gaat over dingen die binnenkort moeten gebeuren. En vlak daarna, in 1:3, staat dat de tijd nabij is. De hele toon van de Openbaring is er één van waarschuwing en urgentie voor wat binnenkort gaat gebeuren. In Openbaring 22 worden beide formuleringen herhaald, plus driemaal “komt spoedig”. Blijkbaar slaat die nabijheid dus op het geheel van Openbaring. Daaruit concludeer ik dat het toen wel en nu niet meer nabije toekomst is.

Het grote gedeelte van Openbaring 4 tot en met 21 beschrijft de oorlog waarin Jeruzalem verwoest wordt, of de opmaat daarheen. Zo hebben de Romeinse legers in de jaren 67 tot 70 heel Israël verwoest. Dorp na dorp, stad na stad. Wij herinneren ons de verwoesting van Jeruzalem in het jaar 70, maar het was veel meer. Die oorlog heeft geduurd van mei 67 tot november 70. 1260 dagen, 42 maanden.’

Hoe legt u de teksten uit die een veel grotere reikwijdte lijken te hebben? Wat betekent bijvoorbeeld: ‘Ik zag een nieuwe hemel en een nieuwe aarde’?
‘Dat betekent niets anders dan: het wordt een compleet andere, ten goede vernieuwde samenleving. Het is niet vreemd om dat zo te zeggen. De Bijbel bedient zich geregeld van zulke uitdrukkingen.’

Hoe kan ik de symbolische betekenis van de taal in Openbaring begrijpen?
‘Het Oude Testament en de actuele situatie van Israël in de tijd van Johannes vormen samen de achtergrond waartegen je die symbolen moet proberen te begrijpen. Zo lees je in Openbaring 17:5 over “de moeder van alle hoeren”. Veelal wordt gezegd: de hoer is het rijk van Rome. Maar als dat zo is, wie is dan de vrouw? De stad Rome? Nee. Alleen al omdat verderop staat dat het grote beest de vrouw verwoest. De vrouw is Jeruzalem. Ze wordt als zittend daarop getekend omdat het hele Joodse volk haar voortbestaan te danken heeft aan het Romeinse Rijk. Onder meer rond het proces tegen Jezus zie je hoezeer de tempel en de hogepriesters samenwerken met de Romeinse bezetter. Het is een trieste toestand, maar volk en staat leunden voor hun voortbestaan op de Romeinse bezetter. Het duizendjarig rijk is de periode tussen hemelvaart (troonsbestijging) en de wederkomst. Het is dus onze huidige tijd.’

Henk Schouten: ‘Het is niet ingewikkeld om door de profetische, symbolische taal heen te zien. Veel blijkt gewoon letterlijk te kunnen worden opgevat.’

Ds. Henk Schouten, wat is de centrale boodschap van Openbaring?
‘Meer nog dan andere Bijbelboeken is Openbaring heel direct door God ingegeven. Het komt rechtstreeks van God via de Heer Jezus bij Johannes. Het is een onthullende boodschap. Het gaat dus om concrete zaken die spoedig moeten gebeuren.’

Hoe kunnen we de symbolische taal in Openbaring begrijpen?
‘Het is niet ingewikkeld om door de profetische, symbolische taal heen te zien. Veel blijkt gewoon letterlijk te kunnen worden opgevat. Sleutelvers is Openbaring 1:19. Dat geeft een driedeling in verleden, heden en toekomst. Die driedeling vind je ook terug in de opbouw van het Bijbelboek.

Het verleden betreft de imponerende ontmoeting met de verheerlijkte Heer. Die heeft al plaatsgevonden.

De zeven rondzendbrieven bevatten de grondtonen van de kerkgeschiedenis. In zekere zin hebben ze iets van de gelijkenissen in Matteüs. Ook die beschrijven hoe het koninkrijk doorwerkt. De zeven gemeenten hebben concreet bestaan in de dagen van Johannes, maar het heden van Johannes duurt to vandaag toe voort.

Vanaf hoofdstuk 4 begint de beschrijving van het hemelse. Het opent met “hierna” en beschrijft dus wat komen gaat.’

‘Na de hemelvaart van de gemeente gaat de Heer weer met Israël verder’

Hebben alleen de rondzendbrieven betrekking op onze huidige tijd?
‘Het grootste deel van Openbaring beschrijft wat nog moet gebeuren. Dat wordt al wel voorbereid in het verleden en het heden, bijvoorbeeld door Jezus zelf in de evangeliën. Matteüs 12 en 13 beschrijven hoe Jezus zich op die toekomst richt. Door in gelijkenissen te spreken, neemt Hij afstand van het volk, en waar we eerder van Hem lezen dat Hij gehoorzaam is aan zijn ouders, zegt Hij nu: “Mijn moeder, mijn broeders, dat zijn zij die de wil van de Heer doen.” Het koninkrijk is vanaf hier een verborgen werkelijkheid.’

Waar zijn de gelovigen in deze hoofdstukken?
‘Vanaf Openbaring 6 wordt vooral zichtbaar wat er op aarde gaat gebeuren, met af en toe een blik in de hemel, waar het wordt aangestuurd. De gemeente is dan al niet meer op de aarde, waar de grote verdrukking zal plaatsvinden, maar is naar 1 Korintiërs 15:50 (en verder) en 1 Tessalonicenzen 4:16-17 al in de hemel opgenomen. De periodes zijn profetisch letterlijk te nemen, zoals ook in het vergelijkbare boek Daniël.

Daniël bidt in Daniël 9 om genade voor het verdrukte Israël. De Heer antwoordt dat er een periode van zeventig weken is vastgesteld voor het oordeel. De weken blijken profetische jaarweken te zijn: één week staat voor zeven jaar. Dat zijn 69 profetische weken naar de kruisiging. De 70ste week sluit niet direct aan op de 69ste, maar wordt onderbroken door het tijdperk van de gemeente (de christelijke kerk). Na de hemelvaart van de gemeente gaat de Heer weer met Israël verder. Dit volk wordt gelouterd in deze zeventigste jaarweek, ook wel de grote verdrukking genoemd, waarna Jezus terugkeert en het messiaanse rijk aanvangt met Christus als koning. Het wonder van de terugkeer van het volk heeft daarmee te maken.’

Hoe ziet u wat er in onze tijd gebeurt, bijvoorbeeld met en vanaf de oprichting van de staat Israël, in dit licht?
‘In het terugkeren van de Joden naar het huidige Israël zie ik wel Gods hand, want God heeft Israël nooit losgelaten. Maar tegelijk is de vorm ervan door en door aards. Gods hand is er ook in die zin in te herkennen: Hij bereidt voor wat komen gaat. Bij de wederkomst van Christus zal Christus over Israël regeren vanuit Jeruzalem.’

Leestips
C. van der Waal, Openbaring van Jezus Christus, Barneveld (Vuurbaak), 1971 (deel één) en 1981 (deel twee).

Kenneth. L. Gentry, Before Jerusalem Fell, Tyler (Institute for Christian Economics), 1986.
In 2018 verschijnt van Gentry een commentaar over Openbaring onder de titel The divorce of Israel.

Webtip
www.zoeklicht.nl