Zoeken naar recht op plekken van onrecht

Peter Strating | 15 mei 2021
  • Achtergrond
  • Opinie
  • Thema-artikelen

De missionaire focus van de kerk in Nederland zal meer toegroeien naar het doen van recht. Christelijke organisaties die in hun werk geconfronteerd worden met onrecht laten deze ontwikkeling al duidelijk zien. Ik heb dat van dichtbij ervaren op een terrein waar ik zelf direct bij betrokken ben geweest: de hulp aan vrouwen in de prostitutie.

(beeld IJM)

(beeld IJM)

Meer dan vijfentwintig jaar geleden stond ik aan de wieg van stichting de Haven. Ik woonde op de hoek van een prostitutiestraat en kwam zo in aanraking met de wereld die zich daar afspeelde en raakte bewogen met deze vrouwen. Ik ging samen met anderen naar hen toe, sprak en bad met hen en bemoedigde hen vanuit de Bijbel. Ik kwam zeer schrijnende situaties tegen, maar geen moment heb ik toen bedacht dat ik moest strijden tegen het systeem van onrecht dat ik overduidelijk tegenkwam in die prostitutiewereld. Dat is vandaag anders.

Tijdens een vergadering van onze kerkenraad van de Havenkerk kwam namelijk de situatie van een van onze ongedocumenteerde leden ter sprake en de wanhoop die zij ervaart vanwege het Nederlandse asielsysteem. We spraken als vanzelf niet alleen over de hulp die we haar persoonlijk kunnen geven, maar ook over onze roeping als kerk middenin de maatschappij, omdat wij zulke mensen binnen onze gelederen hebben. Het is een duidelijke illustratie van wat verschoven is in het denken over de missie van de kerk. Vijfentwintig tot dertig jaar geleden had ik vanuit bewogenheid alleen oog voor barmhartigheid, maar vandaag hebben we ook oog voor gerechtigheid en proberen we (misschien schoorvoetend) op te komen voor het recht van mensen die onrecht is aangedaan.

Geïnspireerd door magazine OnderWeg? Neem een gratis proefabonnement.

De ontwikkeling naar aandacht voor recht is duidelijk te zien rond de christelijke aandacht voor prostitutie. Met de Haven was ik er vooral vanuit een pastorale missionaire insteek voor de vrouwen, vanuit de overtuiging dat God hen ziet en er voor hen is. Nu heb ik ook aandacht voor het recht van deze vrouwen.

Vanuit deze plek in Calcutta werden vrouwen uit te prostitutie bevrijd door IJM. (beeld IJM)

Vanuit deze plek in Calcutta werden vrouwen uit te prostitutie bevrijd door IJM. (beeld IJM)

Een duidelijke vertegenwoordiger daarvan is International Justice Mission (IJM). Deze organisatie is vooral bekend vanwege spectaculaire acties van bevrijding van slaven, onder wie ook kinderen en vrouwen, uit bordelen waar ze worden uitgebuit. Naast deze bevrijdingsacties probeert IJM met hulp van overheden een einde te maken aan maatschappelijke structuren waarbinnen slavernij en seksuele uitbuiting kan plaatsvinden. Dat is heel wat activistischer dan wat ik voor ogen had met de Haven. Deze organisatie werkt anders dan wat ik met de Haven heb gedaan. Ik sprak met Caroly Houmes, de directeur van IJM Nederland over de organisatie en haar drijfveren om zich op deze manier in te zetten voor rechtenlozen in de wereld.

De IJM is opgericht door een jurist in Amerika, Gary Haugen. Hij werd als advocaat, gespecialiseerd in mensenrechten, geconfronteerd in Afrika met de gewelddadige oorlog in Rwanda. Dit opende zijn ogen voor de rechtenloosheid van de armen. Terug in Amerika was dat voor hem de drijfveer om IJM op te richten. Caroly noemt als motivatie voor het werk van IJM de bijbelse roep om recht. Jesaja 1:17 is een belangrijke inspiratie voor de missie van IJM: ‘Zoek het recht, houd tirannen in toom, bied wezen bescherming, sta weduwen bij’. Doet de IJM ook aan preventie? Ja, dat gebeurt door de mensenhandelaren achter de tralies te krijgen. Een verrassend antwoord. IJM beperkt zich duidelijk tot haar eigen juridische roeping en laat bijvoorbeeld de armoedebestrijding aan andere organisaties over. Het is niet verrassend dat het meer dan tien jaar heeft geduurd voordat IJM na de oprichting in Amerika ook in Nederland voet aan de grond heeft gekregen (2010) en nu is uitgegroeid tot een stevige organisatie. Het past in de ontwikkeling dat er in de evangelicale en gereformeerde kerken meer oog is gekomen voor de strijd om recht voor de armen. Zending ging vanouds gepaard met ontwikkeling van onder andere onderwijs en medische zorg. De aandacht voor recht is nieuw.

Hartverscheurend

Mijn eigen inspiratie om de Haven op te richten kwam vooral vanuit het evangelie, de omgang van Jezus met de mensen om Hem heen, de ‘tollenaars en zondaars’ die Hij zag en voor wie Hij er wilde zijn. Zo ging ik met mijn vrijwilligsters op pad om aan prostituees te laten weten dat God hen niet vergeten is en dat zij als mens waardevol zijn. Ik werd geconfronteerd met hopeloze vrouwen die gevangen zaten in een gesloten systeem en zichzelf daardoor als verloren voor God beschouwden. Hartverscheurend.

Ik mocht hen bemoedigen vanuit de Bijbel, voor hen bidden en hen helpen om te beseffen dat God hen niet vergeten was in de duistere wereld waarin zij zich bevonden. Ook dat heeft te maken met gerechtigheid: de gerechtigheid die wij als mens hebben door de liefde en genade van Jezus Christus. Maar het was geen roep om recht in navolging van een profeet, zoals bijvoorbeeld Amos die publiekelijk het onrecht van zijn tijd aan de kaak stelde en in naam van de Heer veroordeelde.

Professioneel

Hoe heeft de Haven zich eigenlijk ontwikkeld? Ik ben daar in 2002 weggegaan om werk te maken van de Havenkerk. Sindsdien volg ik de ontwikkelingen bij de Haven vanaf de zijlijn. Welke plek nemen barmhartigheid en gerechtigheid bij de Haven nu in? Het is een mooi moment om langs te gaan: juist deze maand is de Haven verhuisd en heeft een nieuw kantoor betrokken. Voor het eerst kom ik op deze nieuwe plek en ervaar ik direct de verandering die in een kleine twintig jaar heeft plaatsgevonden. Vroeger was het gebouw een uitvalsbasis voor het straatwerk van de vrijwilligers. Dat is het nog steeds, maar de Haven heeft zich duidelijk ontwikkeld tot een professionele hulpverleningsorganisatie. In het uurtje dat ik er ben, komen drie vrouwen binnen die afspraken hebben met een maatschappelijk werker. De huidige directeur, Eva Wielinga, vertelt enthousiast over de drie pijlers in de missie van de Haven: persoonlijk, bekwaam en uitgesproken.

Het persoonlijke herken ik helemaal. De vrouw achter het raam wordt gezien als vrouw. Ze is waardevol, en evenals 25 jaar geleden zijn er vrijwilligsters die wekelijks de straat opgaan om contacten te leggen en te onderhouden (zelfs nog enkele van dezelfde vrijwilligsters als twintig jaar geleden).

Vrijwilligsters van de Haven maken contact met een vrouw achter het raam. (beeld Havenkerk)

Vrijwilligsters van de Haven maken contact met een vrouw achter het raam. (beeld Havenkerk)

Ook het woord ‘bekwaam’ was bij de start belangrijk. De Haven begon als werk van vrijwilligers, maar de vrijwilligers ontvingen een training zodat ze toegerust in contact konden komen met vrouwen in de straat. Na mijn vertrek zette de Haven in op professionele en betaalde ondersteuning van het werk. Ondertussen werken er verschillende maatschappelijk werkers en jobcoaches in de Haven die vrouwen begeleiden op hun weg uit de prostitutie met alle voetangels en klemmen die ze daarbij tegen komen.

Het woord ‘uitgesproken’ zou ik ooit niet hebben bedacht. Zeker, we kwamen op voor kwetsbare vrouwen in de prostitutie door hun verhalen te vertellen in onze kerkelijke achterban. In uitgesprokenheid is de Haven enorm gegroeid. De Haven heeft een mening over het prostitutiebeleid in Nederland. In ons land denken we immers dat alles goed geregeld is en dat deze vrouwen gewoon werk doen, maar onder de oppervlakte van de schone schijn heerst veel onrecht. Daarom wil de Haven voor de vrouwen in de prostitutie opkomen. Zo heeft bijvoorbeeld de politieke lobby van de Haven ervoor gezorgd dat ook prostituees in deze coronatijd recht kregen op een uitkering.

Protest

Bij het woord ‘uitgesproken’ komt bij mij een mooi oud boekje in gedachten over de geschiedenis van de Middernachtszending dat ik gekregen heb na een voorlichtingsavond vanuit de Haven. In de tijd van het Reveil is de Middernachtszending opgericht. Vanuit deze organisatie gingen mannen de prostitutiebuurten in om andere mannen in naam van de Heer te waarschuwen tegen de gevaren van de prostitutie. Vrijwilligers postten bij bordelen en voerden actie met als gevolg protest, omdat de mensen die belang hadden bij het in stand houden van de prostitutie zich bedreigd voelden. Daarnaast vingen ze vrouwen zo mogelijk op in een tehuis in Zetten.

Uiteindelijk mondde de strijd tegen de prostitutie uit in een politieke strijd. Christenen trokken samen met feministen op om te strijden tegen de regulering van de bordelen. Het leidde in 1911 tot een wet op strafbaarstelling van prostitutie. Opvallend is het dat in de negentiende eeuw barmhartigheid en gerechtigheid kennelijk hand in hand gingen. Op de een of andere manier zijn we dat in de kerk in de loop van de tijd kwijtgeraakt. Tekenend voor de hernieuwde aandacht voor gerechtigheid is dat onlangs Gert-Jan Segers samen met vertegenwoordigers van CDA, PvdA en SP in de eerste Kamer een initiatiefwetsvoorstel bepleitte om prostituees beter te beschermen.

Geïnspireerd door magazine OnderWeg? Neem een gratis proefabonnement.

Over de auteur
Peter Strating

Peter Strating is predikant van de Havenkerk (NGK) in Den Haag.

God aan tafel ervaren tijdens Seider

God aan tafel ervaren tijdens Seider

Maarten Boersema
  • Interview
  • Thema-artikelen
Jongeren en rituelen in de kerk

Jongeren en rituelen in de kerk

Ronelle Sonnenberg
  • Opinie
  • Thema-artikelen

Reageer op dit bericht

Meld je aan voor onze gratis nieuwsbrief