Hoe word je een vredestichter?

Het is alweer eind januari. We hebben met Kerst gezongen en gesproken over ‘vrede op aarde’. Maar de kerstspullen liggen weer op zolder, het gewone leven gaat verder. Hoe staat het nu met die vrede, in mezelf en met de ander? Wil ik serieus aan de slag om de vrede te bewaren? Wil ik gehoor geven aan de oproep van Jezus om ‘voor zover het van mij afhangt, vrede te houden met alle mensen’ (Romeinen 12:18)?

(beeld undefined undefined/iStock)

Ik heb dat verlangen, maar het lukt mij maar moeizaam. Ik heb lang gedacht, dat als ik maar veel zou bidden en de heilige Geest zou vragen mij te helpen, het vanzelf wel zou lukken om mensen de andere wang toe te keren of zelfs mijn vijanden lief te hebben.

Oude patronen

Maar de oude patronen zijn erg vast ingesleten. Ik herken er drie die steeds terugkeren. De eerste is dat we de neiging hebben de ander te beschuldigen als hij of zij een opmerking maakt die we vervelend vinden. ‘Zij doet het zelf toch ook altijd zo’ of: ‘alsof zij het beter weet’, dat soort opmerkingen of gedachten. Een tweede reflex is dat we onszelf de grond in boren, als we kritische feedback krijgen. ‘Hij heeft gelijk’ of: ‘ik kan ook niks’. Onze derde, geliefde strategie is de ‘mantel der liefde’. ‘Dan zeg ik wel niks meer’ of: ‘ik ga daar maar niet meer heen’. Misschien dat we nog wel achter iemands rug doorpraten over de situatie. Want wat we zogenaamd met de mantel der liefde bedekken, komt vaak toch wel weer tevoorschijn. Durven we misschien niet eerlijk te zijn?

Toen ik in aanraking kwam met Marshall Rosenbergs boek Geweldloze Communicatie, wist ik dat het belangrijk was, dat hier een sleutel lag om verder te komen. In het boek wordt beschreven hoe we van deze oude, ingesleten patronen bevrijd kunnen worden. Ik volgde diverse trainingen en cursussen over geweldloze communicatie en begon stapje voor stapje nieuwe manieren van communiceren te ontdekken die meer vrede brachten in mijn leven. Vrede met de ander en met mezelf.

Behoeften

Het model van Rosenberg is verrassend eenvoudig. Het kent maar vier stappen: de waarneming, het gevoel, de behoefte en het verzoek. Deze vier stappen kun je toepassen bij het luisteren naar jezelf, het luisteren naar de ander en om eerlijk te zeggen hoe iets voor jou is of op jou overkomt. Het volgen van deze stappen heeft er bij mij voor gezorgd dat de opdracht van Jezus ‘houd voor zover het van u afhangt vrede met alle mensen’ veel dichterbij kwam. Vooral de stap om na te denken over de behoeften van mijzelf en de ander (de derde stap) gaf veel inzicht.

Hier lag een sleutel om verder te komen

Er bestaan vijftig universele basisbehoeften die voor elk mens gelden. Alles wat wij zeggen of doen, doen we om onze behoeften te vervullen. Dat geeft energie, het is de reden waarom we iets gaan ondernemen. Ons gevoel is daarbij een belangrijke graadmeter. Dat vertelt ons of onze behoeften wel of niet vervuld zijn. Voelen we ons blij, energiek of opgetogen, dan zijn onze behoeften vervuld. Voelen we ons boos, chagrijnig of verdrietig dan is een behoefte niet vervuld. Door dit te beseffen en op zoek te gaan naar je onvervulde behoeften, kun je al meer rust en vrede ervaren. Je verbindt je met je eigen innerlijk. Daardoor ontstaat er ruimte om te bedenken wat je kunt ondernemen om wel in je behoeften te voorzien. Daarnaast ontdek je ook dat alles wat de ander doet of zegt, voortkomt uit het willen vervullen van haar of zijn eigen behoeften. Wat de ander ook zegt of doet: het gaat niet over jou, het gaat om de vervulling van diens behoeften. Het is bevrijdend om dat te beseffen.

Empathisch luisteren

Tijdens een vergadering in de kerk werden laatst allerlei zaken besproken, het lekke dak, de nieuwe looproute voor het avondmaal en de maatregelen in verband met corona (waarneming). Ik kwam chagrijnig (gevoel) weer thuis. Mijn behoefte aan spiritualiteit en zingeving is tijdens die vergadering niet vervuld (behoefte). Nu ik me dat realiseer, kan ik gaan nadenken over een manier om wel in die behoefte te voorzien (verzoek). Ik kan bijvoorbeeld een gebedsgroep beginnen of anderen vragen om met mij vrouwenweekenden te gaan organiseren. In plaats van mopperen en klagen over de avond ging ik nadenken over hoe mijn behoeften op een andere manier vervuld zouden kunnen worden.

De vrede komt mij niet aanwaaien

Het model werkt ook als je met een broer of zus uit de kerk van mening verschilt. Een zuster van de kerk zei tegen mij: ‘Bij ons in de kerk mag je maar op een manier denken over de vrouw in het ambt. Als je tegen bent zoals ik, word je niet serieus genomen.’ Ik kan in mijn oude patroon schieten door te proberen haar met argumenten te overtuigen vanuit mijn oordeel dat ze helemaal geen gelijk heeft. Ik kan ook denken: ‘Ik zeg maar niks, anders krijgen wij misschien ook nog gedoe.’ Door het model van Geweldloze Communicatie ligt er een nieuwe weg open: de weg van empathisch luisteren met behulp van de vier stappen. Dan zou het gesprek van mijn kant zo kunnen verlopen:

Waarneming: ‘Ik hoor je zeggen dat je vindt dat je bij ons in de kerk maar op een manier mag denken over de vrouw in het ambt. Klopt dat?’
Gevoel: ‘Voel je je eenzaam, omdat je het gevoel hebt dat je de enige bent die zo denkt?’
Behoefte: ‘Zou je graag erbij willen horen en is eerlijk zijn belangrijk voor jou?’
Verzoek: ‘Zou je mij willen vertellen wat je nodig hebt?’

Op deze manier heb ik waarschijnlijk een beter gesprek dan wanneer ik haar met argumenten probeer te overtuigen. Zo leggen we de verbinding die nodig is om samen een oplossing te zoeken.

Uitdaging

Dit klinkt misschien eenvoudig. Toch is het in de praktijk een uitdaging. Vooral als je emotioneel betrokken bent bij een onderwerp of als je aangevallen voelt, liggen oordelen en beschuldigingen op de loer. Gelukkig herken ik dit steeds vaker. Wat ik dan doe? Ik haal diep adem. Ik sta stil bij mijn eigen behoefte en vind dan de ruimte om empathisch te luisteren. Zo kan ik begrip opbrengen voor wat de ander nodig heeft. De ander voelt zich gehoord en erkend. Het lukt mij om achter het gedrag van de ander de legitieme universele behoefte te vinden. Omdat die universeel is, herken ik die behoefte ook in mijzelf. Daardoor ervaar ik verbondenheid en kan ik ook mijn eigen behoefte duidelijk maken. Vervolgens kunnen we samen een manier zoeken om aan onze gedeelde behoeften tegemoet te komen. Zo ontstaat verbondenheid en vrede. Zelfs met haar of hem die ik eerst als mijn vijand zag.

Bij veel ruzies blijven de behoeften onbenoemd en strijden we vasthoudend over strategieën. Dat is jammer, want als we onze behoeften onderkennen, kunnen we creatief nadenken over de aanpak die aan ieders behoefte zoveel mogelijk tegemoetkomt.

De vrede komt mij niet aanwaaien. Maar ik heb nu wel een inzicht dat mij verder helpt in mijn verlangen om vredestichter te zijn. Misschien is mijn gebed van vroeger dan toch verhoord. Want is het niet de heilige Geest in mij, die mij ruimte geeft om te luisteren naar mezelf en naar de ander?