Rothko

Deze zomer stond ik voor een schilderij van Mark Rothko. Ik had gelezen dat mensen spontaan in tranen kunnen uitbarsten als ze de intense zacht gloeiende kleurvlakken zien. Natuurlijk zag ik al foto’s, maar ik was benieuwd wat voor uitwerking het fysiek zien van een echte Rothko op mij zou hebben. Ik wilde vooral begrijpen hoe kleur zo diep kan raken.

Als ik zelf schilder, word ik ook geraakt door de schoonheid van kleuren en pigmenten, maar wat doet Rothko ermee wat veel verder gaat dan dat? Kunsthistorici verbinden de abstracte doeken van Rothko aan de nasleep van de Tweede Wereldoorlog. Hij was een joodse immigrant en leefde in een tijd waarin de wereld diepgaand ontwricht raakte. Na deze verschrikkingen liet hij het figuratief schilderen achter zich. ‘We hadden een taal nodig die sprak tot de menselijke conditie, niet tot de oppervlakte van de dingen,’ zei hij. Rothko schilderde geen oorlogstaferelen, hij schilderde wat er overblijft nadat de wereld in stukken is gevallen. Ook in onze tijd van oorlogen en geruchten van oorlogen kan ik me voorstellen dat trauma’s en diepmenselijke emoties alleen nog abstract weer te geven zijn. In de jaren vijftig met nucleaire dreiging en politieke spanningen werden Rothko’s kleuren nog donkerder en ingetogener.

De warme oranjes, rood en geel maakten plaats voor diepe bruintinten, zwart en grijs. Staand voor het schilderij doet het me inderdaad iets. Lagen verf met verschillende gradaties van transparantie, de ene laag bijna zwevend op de andere. Het is een diep donkerblauw vlak met daarboven een vlammend rood, op een bruine achtergrond. Ik had iets verwacht van ontroering door de diepte van kleuren, de kwetsbaarheid van penseelstreken. Maar wat me vooral raakt, is iets anders. Stilte. Diepe, geladen stilte. Alsof je niet kijkt naar verf, maar naar een ruimte waarin iets onzegbaars is achtergebleven. Iets onzegbaars dat inderdaad raakt aan diepere emoties. Tranen voel ik niet opkomen, maar ik zie wel nieuwe, recente beelden van oorlog, vernietiging en puinhopen reflecteren in dit schilderij.

Welke intense kleuren zou Rothko vandaag geven aan zijn schilderijen?