Wat leren toetreders onze kerken?

Het is heel mooi dat steeds meer jonge mensen God en de kerk weten te vinden. Maar dat betekent niet dat kerken maar gewoon dankbaar door moeten gaan. De vraag is wat we kunnen leren van de verhalen van deze bekeerlingen.

Uit onderzoeken van de afgelopen jaren blijkt dat meer mensen tot geloof komen. Vaak gaat het daarbij om tieners en twintigers. Het gaat niet om grote aantallen, maar toch lijkt er een voorzichtige trendbreuk te zijn. In Engeland spreken ze van een silent revival, een stille opwekking. In Nederland zijn er onderzoeken die wijzen op mogelijk een kleine kentering als het gaat om geloof en kerkbezoek. Ook in contacten met kerken krijgen we bij Kerkpunt met enige regelmaat te horen dat er mensen spontaan de kerk binnenliepen en nooit meer zijn weggegaan. God is aan het werk, dat is iets om dankbaar voor te zijn. Tegelijkertijd houden die nieuwe gelovigen de kerken ook een spiegel voor. God is aan het werk, maar op welke manier? De verhalen van toetreders en hun ervaringen met kerken kunnen ons verder helpen. Zelf interviewde ik acht toetreders, waarbij ik hen vroeg hun geloofsreis te beschrijven. Eerst geef ik weer wat de opbrengst is uit dat onderzoek, vervolgens geef ik een aantal denkduwtjes voor kerken. Dat zijn voorzichtige duwtjes, omdat meer onderzoek en cijfers nodig zijn voor stevige conclusies. Aan dat onderzoek wordt nu binnen de NGK gewerkt.

Rust als innerlijke vrede

Eén punt sprong naar voren uit die acht verhalen: het belang van rust. Uit ander onderzoek bleek dit ook een cruciaal thema te zijn. Bijna alle mensen noemden rust als belangrijk of het belangrijkste in het geloof. Rust is een breed begrip. Uit de verhalen blijkt dat een aantal elementen naar voren komt. In de eerste plaats gaat het om ‘identiteitsrust’, innerlijke vrede over je eigen bestaan. Zoals een van de geïnterviewden zei: ‘Ik voelde dat ik gered was toen ik God geloofde en dat ik op dat moment die rust kreeg die ik al die tijd najoeg. In van alles en nog wat, maar eigenlijk nooit vond.’ Een aantal anderen gaf hetzelfde aan. Het gaat om een heel basale rust dat niet alles van jezelf afhangt. Of zoals een ander het zegt: ‘In mijn omgeving was iedereen hard aan het werk daarvoor, yoga, retraites, therapie. Dat raakte me zo dat ik dacht van ja, maar is er dan iets waarbij dat niet zo is?’ Die rust vond ze uiteindelijk bij en in God. Opvallend is dat een aantal geïnterviewden ook letterlijk benoemde dat het nu ‘goed genoeg is’ of ‘het goed komt’. Dat geeft rust. Die rust zit volgens iemand in grote dingen als rust over de toekomst en in kleine dingen, zoals je sleutels terugvinden. ‘En hoeveel rust het geloof je brengt. Hoe het ervoor zorgt dat je veel minder loopt te piekeren in het leven. Ja, en dat je wel bij jezelf denkt dat eigenlijk goed is zoals het is. Ja, dat is wat geloof voor mij betekent: rust.’ Bij geen van de geïnterviewden was het trouwens een gemakkelijke rust. Het ging om een rust door strijd heen en ondanks allerlei moeilijkheden in het leven.

Geloof betekent rust voor me

Rust als zin in het leven

Rust speelt nog op een andere manier een rol, een rol die samenhangt met rust als innerlijke vrede. Dat is rust in de vorm van een zinvol leven en dat je weet dat je bent opgenomen in een groter verhaal. Zoals een geïnterviewde aangeeft: ‘Dingen vielen op hun plek, kregen betekenis. Zoals vriendschappen. Perspectief en doel. We zijn gemaakt met een doel, dat was het grootste.’ In het verlengde hiervan zagen mensen redding vooral als redding uit een zinloos bestaan en/of uit lastige situaties. Redding uit de zonde werd door twee van de acht mensen spontaan genoemd. Wat opvalt is dat dit heel anders is na de vraag: ‘Als je het Evangelie in één minuut moet vertellen aan iemand die niet gelooft, wat zeg je dan?’ Zonder uitzondering zeiden ze dat Jezus naar deze wereld is gekomen en is gestorven aan het kruis voor de vergeving van de zonden.

Denkduwtje 1: nieuwe taal

Als rust een toegangspoort is naar het Evangelie, kunnen kerken daarmee meer rekening houden. Allereerst door in hun boodschap die rust te benadrukken, ook binnen de kerk. Niet alleen, omdat er mensen van buiten de kerk kunnen zijn, maar ook omdat de mensen in de kerk vaak dezelfde vragen en verlangens hebben. In hoeveel bijbelgedeelten komt rust niet naar voren? Van bijvoorbeeld de sabbat en rust vinden in het met God op weg gaan naar het onbekende (Abraham en Mozes) tot rust in de Psalmen. Toetreders spraken amper over verzoening en kruis. Toch klonk in hun diep doorleefde verhalen wel iets door van radicale verandering in het leven en verwoordden ze genade en afhankelijkheid op een andere manier. Je kunt het hebben over zin en doel in het leven, over verzoening en rechtvaardigheid, maar rust speelt bij allemaal een rol of is het resultaat. Dat is nieuwe taal geven aan wat veel kerken al uitdragen.

Denkduwtje 2: nieuwe accenten

Maar het is niet alleen een kwestie van taal. In elke nieuwe situatie lichten er nieuwe aspecten van het Evangelie op. Volgens de Raad voor Volksgezondheid & Samenleving leven we in een hypernerveuze samenleving. In zo’n tijd is rust goed nieuws! Ook voor mensen binnen de kerk. Rust is voluit onderdeel van het Evangelie zonder daarmee andere elementen weg te schuiven. Onderdeel van die rust is de bevrijding van het ik. Dat is een tegencultuurlijke boodschap. Het gaat er dus niet om dat kerken aansluiten bij een verhaal van autonomie en zelfontplooiing. Of erger nog, het Evangelie in de markt zetten als iets dat leidt tot een leven met meer succes. De kunst is een heel ander verhaal te vertellen, te laten zien en te laten ervaren dat de weg van een presterende of dikke ik doodloopt. Er is een andere weg van en naar innerlijke vrede. Opvallend was dat bijna niemand van de toetreders sprak over Jezus, wel veel over God. Dat zwijgen is veelzeggend. Mogelijk zitten ze in een context waar Jezus vooral gekoppeld is aan verzoening en kruis. Dat zou kerken aan het denken moeten zetten: verkondigen we wel de hele Jezus, voor het hele leven? Jezus de vredevorst, de leraar, het voorbeeld?

Denkduwtje 3: nieuwe (of oude) praktijken

Het is niet gek dat in onze hypernerveuze samenleving mensen rust zoeken, in kloosters, bij retraites, voor meditatie, therapie, oefeningen of wat dan ook. Rust is iets van geest en lijf. Dat lijf lijkt in de gereformeerde traditie vooral bedoeld om een theologie-indrinkend en zingend hoofd te verplaatsen. Zou het niet mooi zijn om kerken nog meer te promoten als oases van rust? Dat is niet alleen stilte (heel belangrijk!), maar ook aandacht voor het lijf. Denk aan bidden op de knieën, vasten, een processie lopen, onze ogen laven aan goede beelden (iconen, schilderijen, films), met onze handen creatief een boodschap verwerken enzovoorts. Een heel ander punt: het is goed om naast bestaande materialen en cursussen een cursus te hebben voor toetreders met als insteek ‘rust’, Rustzoekers bijvoorbeeld.

Denkduwtje 4: luister zelf maar

Het boeiende aan het type onderzoek dat ik deed, is dat je verrast wordt. Als ik was begonnen met de vraag: het Evangelie in één minuut, had ik andere verhalen opgehaald. Verhalen die dichter staan bij de taal van de kerk, maar verder weg van het eigen leven en hoe God daarin werkt. Vraag zelf eens open aan jongeren, aan anderen om hun geloofsreis te vertellen. Laat je verrassen door hoe God aan het werk is. Want God beweegt en wij mogen meebewegen.

• Cors Visser schreef een scriptie over toetreders en heil in het kader van de master Church and Mission in the West aan de TUU. De scriptie is te downloaden via de site van Kerkpunt.
• Op 24 januari 2026 organiseren IZB, Kerkpunt en Verre Naasten de Missionaire Conferentie met als thema ‘God beweegt’.