Behulpzaam advies over omgang met groeiende diversiteit in NGK

In de eerste aflevering van deze rubriek is aan vier intensief betrokken NGK-predikanten gevraagd hoe de synodebesluiten bij henzelf en in hun gemeente zijn gevallen. Daaruit bleekt dat er grote verschillen tussen gemeentes ontstaan. In de tweede aflevering is aan drie hoofdrolspelers ter synode toelichting gevraagd op keuzes en besluiten. In deze derde aflevering vragen we aan René de Reuver, voormalig scriba van de Protestantse Kerk in Nederland hoe hij ontwikkelingen in de NGK ziet en wat hij ons zou willen meegeven.

Hoe kijk je naar de NGK in zijn algemeenheid en in het bijzonder naar de recente besluiten m.b.t. homoseksualiteit?

Als predikant en oud-scriba van de Protestantse Kerk in Nederland herken ik de worsteling rond en moeite met (en vreugde over!) het besluit m.b.t. homoseksualiteit maar al te goed. Bij het ontstaan van de Protestantse Kerk in 2004 en de hieraan voorafgaande discussie over de nieuwe kerkorde, was dit het meest controversiële punt. 

De uitkomst van deze discussie is heel vergelijkbaar met die van de NGK. Concreet: er is ruimte in de kerk om ook andere relaties dan die tussen een man en een vrouw te zegenen (Kerkorde Protestantse Kerk, Ordinantie 5.4). Het is aan de lokale gemeente om ‘na beraad in de gemeente’ hier wel of niet toe over te gaan. Als het gaat over de sacramenten en het ambt spreekt de kerkorde in het geheel niet over seksuele geaardheid. Tijdens de synodale bespreking van de sacramenten en het ambt was dit dan ook geen issue. 

De kerkorde spreekt in het geheel niet over seksuele geaardheid

Ik kan me goed vinden in deze bepaling van de kerkorde. Ook al is theologisch het verschil tussen het ‘inzegenen’ van een huwelijk tussen man en vrouw (Ordinantie 5.3) en het ‘zegenen’ van andere relaties flinterdun, in de praktijk geeft het ruimte. De nevenschikking maakt duidelijk dat het hier niet gaat om een ‘status confessionis’, een zaak waar de kerk mee staat of valt, maar een theologische en hermeneutische vraag. 

In het geheel van de christenheid en zo ook in ons land tussen en binnen kerkelijke gemeenten wordt hier verschillend over gedacht. Dit verschil van inzicht heeft niet alleen te maken met traditie en theologie maar ook met (geloofs)biografie en brede culturele en wetenschappelijke ontwikkelingen. Het is dan ook niet verwonderlijk dat het diep insnijdt als een kerk, zoals de Protestantse Kerk in 2004 en de NGK nu, hierin nieuw beleid ontwikkelt. 

Eenheid en diversiteit horen bij elkaar, ze zijn hol en bol. In de ene Bijbel staan heel verschillende brieven.

Ik vind het wijs dat de NGK ervoor gekozen heeft om de keuze te laten aan een lokale gemeente/kerk. Vanuit de praktijk kan ik zeggen dat dit in de Protestantse Kerk heilzaam werkt. In gemeenten moet het gesprek tussen zusters en broeders gevoerd worden, ‘Coram Deo’ (voor Gods aangezicht, red.). Zover ik de NGK ken, vind ik de gemaakte keuze passen bij de visie op de kerk. Het honoreert namelijk volledig de eigenheid van de lokale geloofsgemeenschap. 

Wat zijn je eigen ervaringen met diversiteit in de kerk? Welke keuzes heb je gemaakt, welke lessen heb je geleerd?

De Protestantse Kerk kent een grote diversiteit, niet alleen van gemeenten maar ook van leden binnen één (wijk)gemeente. Mijn promotieonderzoek ging over de vraag naar de verhouding tussen kerkelijke eenheid en diversiteit. Dit heeft mij erg geholpen om theologisch meer inzicht te krijgen in en praktisch om te gaan met diversiteit. Ik ben steeds meer gaan zien dat diversiteit en eenheid fundamenteel zijn voor de kerk. Uniformisme, koekoek-één-zang, en pluralisme, ieder-zijn/haar-mening, zijn valkuilen voor de kerk. Eenheid en diversiteit horen bij elkaar, ze zijn hol en bol. Israël bestond uit 12 stammen. Jezus had 12 discipelen, er zijn 4 evangeliën en in de ene Bijbel staan heel verschillende brieven. Diversiteit verdiept en verrijkt het geheim van Gods liefde ‘die alle verstand te boven gaat’ (Ef. 3: 19). Het besef dat Gods mateloze liefde om diversiteit vraagt omdat deze verscheidenheid nodig is om iets te vatten van de liefde van God in Christus, helpt mij om vreugdevol en kritisch binnen de kerk met diversiteit om te gaan. 

Veelkleurigheid is niet iets om bang voor te zijn.

Wat heeft een kerkverband met groeiende diversiteit in opvattingen en praktijken nodig om gezamenlijk te blijven optrekken?

Zoals eenheid vraagt om diversiteit, zo vraagt diversiteit om eenheid. Het criterium voor diversiteit is niet mijn autonomie (‘ik vind…’), maar de door de heilige Geest bewerkte diversiteit van geloofsexpressies van Gods liefde in Christus. ‘Alle heiligen’ zijn in hun eigenheid en diversiteit – ethisch, dogmatisch, spiritueel – van geloofexpressies nodig om iets te vatten van het geheim van Gods liefde. De diverse stemmen moeten samen komen om het lied van de ene kernbelijdenis van de kerk te zingen: Jezus is Heer! 

Steeds meer is het mij duidelijk geworden dat veelkleurigheid niet iets is om bang voor te zijn. Verdeeldheid, schisma, breekt de gemeenschap van Christus af, diversiteit bouwt haar op. De regenboog bestaat gelukkig niet uit één kleur. De diverse kleuren moeten dan wel samenkomen in één boog. 

Als kerkverband is het nodig om de diverse kleuren te waarderen en ze samen te voegen tot één boog. Concreet door te buigen voor de Ene die ons aan elkaar geeft, voor Gods liefde in Christus, de Heer. Diversiteit moet hierop gericht zijn. 

Wat zou je de NGK mee willen geven als het gaat om de kerkelijke positie van lhtbq+-ers?

Schep als gemeente ruimte om elkaar te ontmoeten en van hart tot hart te spreken. Hoor elkaars verhaal. Deel persoonlijke aarzelingen, moeiten, pijn, zoeken, vinden en vreugde. Bid om de leiding van Gods Geest, in het besef dat het ons niet gegeven is over alle vragen rond lhbtq+ gelijk te denken. En dank God dat Hij door zijn Geest met ieder van ons een eigen weg gaat. 

Kortom, zoek het geloofsgesprek vanuit het verlangen om samen gemeente van Christus te zijn, tot zegen van velen binnen en buiten de kerk.