In Memoriam dominee/pendeta Johannes Theodoor Jonkman

‘Die God is ons een God van heil’, Psalm 68. Dit zongen we aan het begin van de samenkomst op 22 mei 2026, na de begrafenis van Johannes Jonkman op een natuurbegraafplaats bij Ommen.

Johannes mocht de kracht van die Schriftwoorden zelf ervaren, én hij mocht dat evangelie doorgeven – even een heel korte typering van zijn leven. 

Er mag en moet meer gezegd worden. Maar een in memoriam moet uitgaan van Psalm 139: ‘HEER, U doorgrondt mij van omhoog, mijn hart ligt open voor uw oog’. Niemand van ons doorgrondt zijn medemens. Terugkijkend op Johannes’ leven is die waarheid op hem van toepassing. Zoals iemand zei op 22 mei: ‘Johannes ging zijn eigen gang in veel dingen, liet zich ook niet helemaal kennen. Maar het was zijn eigen onafhankelijke weg met God’.

Die weg begon in de stad Groningen: daar woonden Johannes’ familie en zijn eerste kerkelijke familie. Op 13 januari 1950 werd Johannes Theodoor geboren in een gereformeerd gezin, als zesde kind. Dit gezin bleef altijd belangrijk voor Johannes.  Ook de bredere familie der Jonkmannen (en Jonkvrouwen) was bij hem in beeld.

Zijn laatste kerkelijke familie (een sprong in de tijd nemend) was die van de NGK Hardenberg-Centrum. Tot aan 15 mei 2026. Johannes overleed toen thuis, aan De Brink. Kan het Saksischer? Hij voelde zich thuis in het Saksische Hardenberg, woonde er 26 jaar, en was vanaf 2000 vijftien jaar lang een van de herders en leraars in de Petrakerk.

De levensweg van collega Johannes tussen zijn geboortestad Groningen en zijn laatste aardse woonplaats Hardenberg kende bijzondere zijpaden. Niet meteen,  Johannes bezocht gewoon een lagere school en een middelbare school in de stad Groningen. Daarna werd de keus een theologiestudie in Kampen, aan de toenmalige Theologische Hogeschool van de Gereformeerde Kerken (vrijgemaakt). Johannes begon er in september 1968. Ondergetekende was toen derdejaarsstudent. We leerden Johannes kennen als een begaafd imitator van onze leermeesters en van medestudenten.

Dan komt er een zijpad, want na zijn afronding van de studie in Kampen ging Johannes niet een vrijgemaakt-gereformeerde pastorie in. Van 1972 tot 1983 werkte hij als catecheet in kerkelijke gemeenten en als (godsdienst)docent aan de Joh. Kapteyn-mavo in Groningen, en aan het Gereformeerd Lyceum, eveneens in Groningen. Gaandeweg spitste zich Johannes’ verlangen om predikant te worden toe op de zending. Na de kerkelijke examens werd Johannes  zendingspredikant bij de GKv van Drachten-Zuid/Oost, in 1983.

Opnieuw dus een bijzondere weg. Meer dan een zijpad; een nieuwe hoofdweg, in Indonesië, op het eiland Kalimantan (het vroegere Borneo).  In de westelijke provincie, Kalimantan Barat geheten (afgekort tot Kalbar) ging Johannes zijn werk doen, in en vanuit Sintagi. Zijn levenswerk werd het. En: de mooiste tijd van zijn leven. 

Johannes was vooral actief als docent aan de theologische opleiding ten dienste van de Gereja Gereja Reformasi di Indonesia op KalBar. Hij leidde generaties kerkelijke leiders op. Stagebegeleiding van aanstaande voorgangers hoorde er ook bij. Huis en kerk en opleiding stonden vlak bij elkaar.

Zo was Johannes zeventien jaar thuis in de tropen, vlak bij de evenaar. Menselijk gesproken een avontuur. Maar voor Johannes was het meer dan een ‘menselijk avontuur’: ook ginds mocht hij ‘wonen in het huis van de HEER’ (Psalm 27). Samen met Indonesische medegelovigen die op de rouwkaart een plek kregen als ‘familie uit Kalimantan Barat’. Johannes Jonkman, zelf kinderloos, was voor velen een vader. 

Deze bijzondere band tussen Johannes en gelovigen ginds bleek duidelijk uit een brief vanuit de GGRI op KalBar d.d. 21 mei 2026, die in de rouwsamenkomst in vertaling werd voorgelezen. De brief getuigt van verdriet in de gemeenten ginds, maar ook van dankbaarheid aan God voor het werk van Pendeta Jonkman. 

Al eerder, in een oorkonde van 17-4-2024, hadden de GGRI hun grote waardering uitgesproken voor Johannes’ toewijding aan de evangelieverkondiging en de kerken ginds, gedurende 32 jaar (1983-2015). 

Tegelijk blijft waar wat Ps. 27 berijmd zegt: ‘…in zwakheid wordt des Heren kracht volbracht’. 

Een volgende levensfase startte in 2000. Johannes werd bevestigd als predikant in de GKv te Hardenberg-Centrum, als tweede gemeentepredikant. Toch bleef het pad van de zending een hoofdweg, want het werk in Hardenberg was een deeltijdopdracht. Johannes werd voor 50% uitgeleend aan de Friese Zendingsdeputaten om zijn werk voort te zetten binnen de GGRI -KalBar. Dat wil zeggen, van 2000 tot 2010 ging hij twee keer per jaar zes weken naar KalBar. Na 2010 werd de reisfrequentie één keer per jaar.  

2015 werd het jaar van het emeritaat. Maar ook daarna bleef Johannes naar KalBar reizen. Tegelijk bleef hij actief in de gemeente in Hardenberg. Hij had de pastorale zorg voor 25 adressen. Ook gaf hij individuele catechisaties. Johannes had een goede klik met jongeren. 

Tot zover ging het veel over Johannes Jonkman als kerkelijk werker in brede zin. Kort nog iets over hem als mensenkind, als Gods kind, en als medegelovige.

God was zijn bron, Johannes had een doorleefde band met Hem. Zoals Psalm 27 zegt: Hij was de basis onder zijn leven. 

Iemand typeerde Johannes als volgt: ‘Als je dicht bij God leeft, kun je wat onafhankelijk zijn van mensen’. Johannes genoot van alleen-zijn én van contacten. Hij genoot van bezoek. Bezoekers aan hem genoten van zijn belangstelling, zijn vragen aan hen. 

Hij hield van gezelligheid. Kon makkelijk met mensen omgaan, zowel op KalBar als in Hardenberg. Hij was ‘Do’ voor vrienden in Hardenberg-Centrum. Contacten met KalBar bleven levendig.

Johannes Jonkman, als mensenkind een levensgenieter, een liefhebber van spelletjes doen en van Chinees eten. Man van droge humor, met zijn karakteristieke aanstekelijke lach. 

De laatste jaren was Johannes niet vrij van gezondheidsklachten (Gronings understatement). In de voorlaatste maand van zijn leven waren er twee ziekenhuisopnames. Toen kwam het medisch oordeel: ‘Ongeneeslijk ziek’. Een korte woestijntijd, maar met verwachting vanuit Psalm 27: ‘Zo ik niet had geloofd…’

Johannes geloofde in de Opgestane Heer, die hem, een verbi divini minister, Thuis haalde.

Met dank aan familie, vrienden en collega-predikanten, voor hun hulp bij het schrijven van dit in memoriam.