Geloof in ontwikkeling

Het is algemeen bekend dat we in het jeugdwerk moeten aansluiten bij de ontwikkelingsfase van de verschillende doelgroepen. Naast de ontwikkelingsfase speelt ook de actuele (jongeren)cultuur een belangrijke rol. De komende afleveringen willen we een aantal ontwikkelingsfases van jongeren in kaart brengen, zodat we het jeugdwerk beter op de verschillende groepen kunnen afstemmen.

Stelligheid verhindert dat jongeren zelf antwoorden zoeken en volwassen worden in het geloof.

INNOV8 is een netwerk van MissieNederland voor professionals in het christelijke jeugdwerk. In dit netwerk worden ervaringen uitgewisseld, vindt bemoediging plaats en kunnen de deelnemers nieuwe inspiratie opdoen. Regelmatig zijn er samenkomsten waar de professionals elkaar kunnen ontmoeten. Op de Facebookpagina van dit netwerk ontstond een discussie naar aanleiding van de vraag of we niet moeten stoppen met een te stellige manier van communiceren richting jongeren, omdat dit niet meer past in de tijd waarin we leven.

Ondertussenheid

Deze discussie vloeide voort uit de Trendrede 2015. De Trendrede is een alternatieve rede die gehouden wordt in de periode rond Prinsjesdag en de troonrede. Dit jaar zal de Trendrede voor 2016 (onder voorbehoud) op 8 september worden uitgesproken. De Trendrede wordt samengesteld door een aantal vooraanstaande trendwatchers, die proberen mijlpalen, ontwikkelingen en andere markeringspunten te signaleren en met elkaar te verbinden om zo een richting te wijzen voor de nabije toekomst.

De Trendrede van vorig jaar verdeelde de belangrijkste trends voor 2015 in drie categorieën. Eén daarvan was ‘ondertussenheid’. Deze term probeert uit te drukken dat we in een periode leven tussen twee denksystemen of tijdgewrichten. We hebben het modernisme en postmodernisme gehad en er komt iets nieuws aan, maar we weten nog niet precies hoe dat eruit gaat zien. Soms krijgen we wel vage beelden van die toekomst, maar nog geen exacte invulling. We zien richtingen en paden, maar geen eindpunt.

Eén van de kenmerken van deze periode van ondertussenheid is dat zekerheden wegvallen en dat we niet zo goed weten welke overtuigingen we moeten vasthouden en welke we kunnen loslaten. Sommigen ervaren dit positief en zeggen dat we in een transitie zitten. Anderen benadrukken de negatieve kant en zeggen dat we in een crisis zitten. De trendwatchers benadrukten in de Trendrede vooral de positieve kant en zeiden letterlijk: ’We zijn bevrijd van de zekerheid.’

Vraagtekens

Deze houding proef ik ook steeds meer om mij heen in de kerk. Jarenlang is er in de kerk een stellige manier van formuleren gehanteerd. Maar vaak leek het erop dat afgebakende voorschriften en dogma’s (en het opstellen en handhaven ervan) mensen eerder uiteendreven dan samenbonden.

Vandaar dat velen in de kerk zich nu afvragen: zorgde die stellige manier van formuleren er niet voor dat mensen werden buitengesloten? Bijvoorbeeld veel jongeren die (tijdelijk) hun vraagtekens hadden bij bepaalde geloofsstandpunten? Bovendien (zo wordt gezegd) zorgt die stelligheid ervoor dat jongeren niet aangemoedigd worden om zelf antwoorden te zoeken en volwassen te worden in het geloof. Met andere woorden, in het jeugdwerk moeten we antwoorden geven als daarom gevraagd wordt, stellig zijn waar duidelijkheid gevraagd wordt, feiten overdragen aan wie daarvoor open staat. Op die manier bieden we ruimte voor de zoektocht van jongeren en sluiten we aan bij de tijd waarin zij (en wij) leven.

Balans

Voor een deel kan ik meegaan in deze benadering, vooral als het gaat om de zoektocht van jongeren en de vragen waar zij mee kunnen worstelen. Tegelijk kleven er ook gevaren aan. Want op het moment dat in het verleden bepaalde standpunten misschien te stellig werden geformuleerd, sloot die manier van formuleren naadloos aan bij de toenmalige cultuur. Het gevaar is dan ook dat we anno 2015 van de weeromstuit alle zekerheden overboord gooien en opnieuw meezwemmen met de tijdgeest, nu door vooral maar geen feitelijkheden (dogma’s) over te dragen.

Een ander gevaar is dat we te weinig rekening houden met de ontwikkelingsfase waarin jongeren zitten. Het maakt nogal uit of iemand 12 of 23 is. Daarom willen we de komende nummers stilstaan bij de specifieke kenmerken van bepaalde leeftijdsfases en wat die betekenen voor het jeugdwerk. Op die manier hopen we jongeren beter te kunnen helpen bij hun geloofsontwikkeling. Daarbij is het altijd nodig dat we de juiste balans weten te vinden tussen ruimte en stelligheid, een compromis van vrijheid in gebondenheid.

Tips/media

• Lees hier meer over de Trendrede: www.trendrede.nl.
• Bedenk eens waar je zelf de meeste behoefte aan hebt: ruimte of stelligheid?
• Neem als voorbereiding op de komende artikelen eens een aantal jongeren in gedachten. Waar vragen zij om?
• Lees ook eens de blog van Jos Douma.

Agenda

• ‘Inside Out!’, jaarlijks trainingsevent van YfC voor jeugdleiders en predikanten, 26 september in Woerden. Zie kerk.yfc.nl/trainingsevent.
• INNOV8-ontmoeting ‘Jong & Geloven’ (samen met AKZ+), 30 september in Zwolle. Zie www.akzplus.nl.
• Praktijkcentrum trainingsdagen ‘Verbeter jezelf als catecheet’, in Zwolle-Berkum en Hardinxveld-Giessendam. Zie voor meer informatie en data www.praktijkcentrum.org.