De onbekende Bergrede

De populariteit van de Bergrede, ook in niet-christelijke kringen, heeft me altijd verbaasd. Al te makkelijk missen we het smalle spoor naar de goede uitleg van Jezus’ woorden.

Het evangelie van het kruis en de opstanding van Jezus kan aanstoot geven, om van zijn hemelvaart en terugkomst maar te zwijgen. Maar dan de Bergrede! Was zelfs de beroemde Gandhi er niet positief over? Daarmee kun je je als christen nog eens profileren!

‘Behandel andere mensen net zoals je zelf behandeld wilt worden. Daar gaat het om in de wet en de andere heilige boeken’ (Matteüs 7:12, BGT). Aan de praattafels op tv wordt dit woord uit de Bergrede nog weleens aangehaald. Het zijn vooral bekende soundbites als deze die het goed doen. Maar het geheel van de Bergrede overziend, moet ik constateren dat we hier heel makkelijk het smalle spoor naar de goede uitleg kunnen missen. Smal is de poort die toegang geeft tot de boodschap van de Bergrede (Matteüs 7:13-14).

De ethiek van de Bergrede

Wat moeten we met Jezus’ uitspraak dat scheiden verkeerd is (Matteüs 5:31-32)? Zelfs als we vreemdgaan heel breed uitleggen, dan nog lijkt me dit geen woord dat makkelijk gehoor zal vinden, zelfs niet onder christenen.

Ook wat Hij zegt over wat aan dat vreemdgaan voorafgaat – verkeerde verlangens – zal niet zomaar herkend worden als een realistische vingerwijzing voor een gelukkig samenleven tussen twee partners. Wordt vreemdgaan vandaag niet eerder aangeprezen, alsof het de normaalste zaak van de wereld is? Jezus houdt ons hier een zeer strikte zelfdiscipline voor, die dagelijks, waar we ook maar zijn, wordt ondermijnd.

Okay, ruzie en woede zijn verkeerd, dat lijkt nogal logisch. Daar hoef je inderdaad geen christen voor te zijn. Maar Jezus confronteert ons wel met de grenzen van de vrijheid van meningsuiting (Matteüs 5:22). We kunnen niet, in al dan niet terechte woede, iemand anders uitmaken voor alles wat slecht en lelijk is. Veel van wat via de sociale media over anderen geschreven wordt, is regelrecht in strijd met Jezus’ woord hier. En dat ook christenen soms uiterst negatief over vluchtelingen praten, dat kan echt niet door Jezus’ beugel.

Wat is er gelukkig aan om vervolgd te worden
om je geloof in Jezus?

Moeten we serieus onze andere wang toekeren als iemand ons slaat (Matteüs 5:39)? Zelfs als het overdrachtelijk is bedoeld, is het in de practijk van ons leven onuitvoerbaar. Stel je voor dat je je op het werk door iedereen moet laten koeioneren! Wraak nemen: nee. Maar jezelf beschermen is toch niet verkeerd?

We hebben het dan nog niet eens gehad over het liefhebben van je vijanden (Matteüs 5:43-48). Hoe doen we dat in onze door oorlog en geweld geteisterde wereld?

Nog een laatste voorbeeld van de problematische ethiek van de Bergrede. Hoe kijken we tegen deze wereld aan (Matteüs 6:19-34)? Hoe gaan we om met de dingen van onze wereld? We hebben heldere ogen nodig – ogen door ons hart bestuurd – om de juiste keuzes te maken. Maar ik heb de indruk dat men in ons neoliberale economische bestel helemaal niets kan met wat Jezus ons hier als het goede leven voorhoudt. Schatten op aarde verzamelen is de drijfveer achter onze economie. Met de simplistische verwijzingen naar de natuur die we Jezus hier zien maken, komen we nergens. Gebruik je verstand en zorg voor de dag van morgen. Denk aan de komende generaties. We kunnen Gods water niet over Gods akker laten lopen met gevouwen handen en gesloten ogen!

Nee, ik begrijp de populariteit van de Bergrede niet zo goed, en helemaal niet onder ongelovigen. Hier maakt onbekend bemind, vrees ik.

De spiritualiteit van de Bergrede

Jezus begint de Bergrede niet voor niets met de zaligsprekingen (Matteüs 5:3-10). Hier worden gezegende mensen, door God gezegende mensen, aangesproken. Het zijn niet in de eerste plaats gelukkige mensen. Wat is er gelukkig aan om vervolgd te worden om je geloof in Jezus? Dat heb ik nooit goed begrepen. Maar als we als nederigen van hart alles van God verwachten, treuren om wat zondig en verkeerd in ons leven is, als zachtmoedigen ons recht niet in eigen hand nemen, hunkeren naar Gods gerechtigheid op aarde, ja, dan zijn we gezegend. Dan komt er ruimte voor barmhartigheid bewijzen en vrede stichten. En in ons hart gaat het er dan ook anders uitzien. Ja, dan kan ik me verheugen als vervolging mijn deel wordt.

De ethiek van de Bergrede is bedoeld voor leerlingen van Jezus, die de keuze hebben gemaakt om Hem te volgen (Matteüs 7:24-27). We blijven trouwens ons hele leven bezig om te leren ons te houden aan wat Jezus ons in de Bergrede verteld heeft (Matteüs 28:20). Misschien staat daarom het Onzevader in het midden van de Bergrede (Matteüs 6:9-13)? Zonder gebed blijft het gebod buiten ons bereik.