‘Jongeren zijn veel opener geworden over seks’

Eén op de drie christenen geeft aan dat er in zijn kerkelijke gemeente een taboe rust op seksualiteit, zo bleek vorig jaar uit onderzoek van de EO. Wat doet dat met jongeren? Waar kunnen ze met hun vragen terecht? En krijgen ze antwoorden waarmee ze verder kunnen? Vier jeugdwerkers aan het woord.

Ter geruststelling: de seksuele moraal van christelijke jongeren vandaag is niet veel anders dan pak ‘m beet vijftig jaar geleden. Dat is tenminste de opvatting van Paul Smit (48). Hij is jeugdadviseur bij het Nederlands Gereformeerd Jeugdwerk. ‘Er is nu meer openheid over het thema onder jongeren, waardoor het erop lijkt dat ze seksueel actiever zijn. Maar dat is denk ik niet zo.’ Lachend vertelt hij over een 83-jarige vrouw die in de CGK sprak over seks. Ze had met pretoogjes de zaal in gekeken en gezegd dat als iedereen die voor het huwelijk gevreeën had een blauwe neus zou hebben, de meeste mensen in de zaal de hand voor de neus zouden houden.

Een relativerend voorbeeld. Toch ziet ook Smit dat er over seks steeds ruimer gedacht en gesproken wordt, en dat laat volgens hem kerkelijke jongeren niet onberoerd. Christelijke jongeren gaan bijvoorbeeld sneller een vrijblijvende relatie aan. ‘De eerste keer dat ik van één van hen het begrip fuck buddy hoorde, stond ik wel even met mijn oren te klapperen.’

Anko Oussoren (37), jeugdadviseur bij het Praktijkcentrum van de GKv en jeugdwerker, denkt dat die vrijblijvende relaties vroeger ook wel voorkwamen. ‘De jongeren van nu experimenteren openlijker. Maar de eerste twee relaties die ik zelf had, waren ook proefballonnetjes. Alleen dan onder het mom van verkering.’

Weerbaar

De meerderheid van de christelijke jongeren vindt volgens Smit nog altijd dat seks in een relatie van liefde en trouw thuishoort. ‘Dan heb je nog een kleine groep die vindt dat seks alleen binnen het huwelijk mag plaatsvinden en een heel kleine groep jongeren die net zo makkelijk een snoepje eten als dat ze seks consumeren.’ Over die laatste groep maakt Smit zich niet het meeste zorgen. ‘Ik zit wel in over de meer sociaal kwetsbare jongeren. Zij zijn heel gevoelig voor groepsdruk. Ze geven hun grenzen niet aan. Tot hen probeer ik door te dringen, zodat ik ze weerbaar kan maken.’

‘Ik zou haast willen spreken van een porno-epidemie’

Iemand die er zijn werk van heeft gemaakt om jongeren moreel weerbaar te maken, is Gerard van Houwelingen (36) van Stichting Generatio. Hij is betrokken bij het programma No Apologies, dat het moreel besef van jongeren wil stimuleren. ‘Ik merk dat de opvattingen over seks in de maatschappij christelijke jongeren beïnvloeden. Dat heeft zowel positieve als negatieve gevolgen; jongeren zijn veel opener geworden over seksualiteit, maar tegelijk zie ik een afkalving van de seksuele moraal.’

Van Houwelingen wijt die afkalving aan de toenemende invloed van porno. Ook al vindt, volgens de christelijke erotiekshop Intimitijd, 59 procent van de christelijke jongeren dat je geen porno mag kijken. ‘Ik zou haast willen spreken van een porno-epidemie. Jongeren hebben niet door hoe het hun beeldvorming van relaties en seksualiteit aantast.’

Taboes

Het kan voor jongeren lastig zijn om vrijuit over seks of porno te spreken met ouders of jeugdleiders. Dat kan te maken hebben met hun seksuele opvoeding, denkt Esther Kaper (33), auteur van Hot Issues, een ‘eerlijk boek over christenen en seks’. Christenen zijn vaker ontevreden over hun seksuele opvoeding dan niet-christenen, blijkt uit het onderzoek van Intimitijd. Kaper vindt ook dat haar eigen seksuele opvoeding tekortschoot. ‘Als tiener had ik veel vragen. Ik wilde weten wat wel en niet mocht van God op seksueel gebied. Maar niemand die me daar een praktisch antwoord op kon geven.’

Inmiddels zijn de tienerjaren van Kaper zo’n vijftien jaar geleden, maar ze ziet dat de tieners en twintigers van nu met dezelfde vragen rondlopen. ‘Voornamelijk over het “grijze gebied”: seks mag niet, maar wat mag dan wel en wat versta je onder seks?’ Er blijken ook aardig wat taboes te bestaan. ‘Op studentenavonden spreek ik over zelfbevrediging en porno. Dat maakt mensen even heel oncomfortabel. Maar waarom zouden we ons schamen? Bijna iedereen ontdekt deze dingen.’

‘Vooral jongeren van gescheiden ouders hebben geen boodschap meer aan de echtelijke verbintenis’

Toen Kaper zelf een puber was, ervoer ze sterke schuldgevoelens als ze alleen al verlangde naar seks. Uit het eerdergenoemde onderzoek van Intimitijd blijkt Kaper geen uitzondering: één op de vier christenen voelt zich schuldig over seksuele gedachtes en gevoelens, twee keer zo veel als niet-christenen. ‘Daarom móeten we hier in de kerk openlijk over kunnen spreken. Dan kun je elkaar steunen en inspireren.’

Van Houwelingen onderschrijft dat. ‘Lange tijd was echter het credo: als we er niet te veel aandacht aan geven, komt het vanzelf goed. Het drong niet door hoe belangrijk seks is en dat jongeren echt toerusting nodig hebben.’ Hij pleit ervoor dat zowel ouders als kerkelijk werkers goede antwoorden moeten hebben op de seksvragen van de jeugd. ‘Enkel zeggen: “Het mag niet” volstaat niet.’

Smit kan zich daarin vinden. ‘Je kunt het gesprek over seksualiteit net zo goed niet aangaan als je dat met een opgeheven vingertje gaat doen. Al begrijp ik wel dat het niet makkelijk is.’

Trouw

Eén van de maatschappelijke tendensen waar christenen anno 2017 onverkort aan bijdragen is de stijging van het aantal echtscheidingen, zo blijkt uit onderzoek. Dit heeft zijn weerslag op christelijke jongeren, constateren de jeugdwerkers. Anko Oussoren merkt dat jongeren steeds realistischer zijn over relaties. ‘Dé ware heeft wel afgedaan. Als hun partner op de lange termijn de ware blijkt te zijn, zien ze dat als een geschenk.’

Smit constateert dat het huwelijk voor veel jongeren fors aan waarde inboet. ‘Vooral jongeren van gescheiden ouders hebben geen boodschap meer aan de echtelijke verbintenis. Maar trouw vinden ze des te belangrijker. Daarom is het ook belangrijk seks met trouw te verbinden, als je het met jongeren over duurzame relaties hebt.’

Het gedaalde vertrouwen in (echtelijke) relaties heeft meer consequenties, zegt Esther Kaper. ‘Twintigers en dertigers kunnen zich steeds moeilijker binden. Ik merk het in gesprekken met studenten, collega’s en vrienden. Tegelijkertijd: 75 procent van de twintigers, zowel christelijk als niet-christelijk, is getrouwd of wil trouwen. Ze zijn dus wel op zoek naar vastigheid. In de maatschappij is het echter steeds minder vanzelfsprekend dat je je in een relatie soms door moeilijke fases heen moet slaan. Vooral het eigen geluk telt. Dat is niet een milieu waarin relaties van liefde en trouw gemakkelijk gedijen.’

Hier ligt een taak voor de kerk, vindt Kaper, om een christelijke visie op intimiteit en het aangaan van duurzame relaties te delen. ‘Als christenen hebben wij de wereld wat te bieden. Veel mensen zijn op zoek naar veiligheid en vertrouwen in een relatie. De kerk kan mensen inspireren door te wijzen op het christelijke antwoord. Wie wil nu niet een intieme relatie, volledig geaccepteerd worden door de ander en seks binnen een veilige context?’