Praat over intimiteit

Tieners en jongeren worden overal geconfronteerd met openlijke en soms verwrongen beelden van seksualiteit. Het verband tussen intimiteit en seksualiteit blijft vaak onvermeld, klagen we dan. Maar gaat het in de kerk veel beter? Ook daar blijft aandacht voor seksualiteit vaak beperkt tot het lichamelijke aspect.

De meeste tieners zijn nog aan het ontdekken wat intimiteit en seksualiteit inhouden, hoe die met emoties samengaan en wat ze lichamelijk losmaken. (beeld Valerly_G/iStock)

Als de deur opengaat, stapt een goede vriend binnen. We geven elkaar een omhelzing en een kus en beginnen gelijk een gesprek dat de hele avond door zal blijven gaan. Eén van de docenten op de beroepsopleiding noemde ons Ed en Willem Bever. Voor ons is na al die jaren deze intieme begroeting vanzelfsprekend geworden. Vanaf het moment dat we elkaar leerden kennen, was er een klik. We hebben nog steeds dezelfde flauwe humor, delen een passie voor muziek en rijden ondertussen alweer tientallen jaren motor. We waren getuigen bij elkaars huwelijken en onze vrouwen en kinderen kennen elkaar alsof ze familie zijn.

Wat ik me hierin altijd realiseer, is dat onze relatie bijzonder is. Ze is bijzonder, omdat we elkaar door de jaren heen hebben bijgestaan in zo goed als alles wat je maar mee kunt maken. Ons vertrouwen is daardoor gegroeid en steeds weer bevestigd, ook als we het niet met elkaar eens waren. Op het gebied van geloofsvragen zitten hij als rooms-katholiek en ik als gereformeerde soms best ver uit elkaar. Dat maakt echter niet meer uit, omdat we aan elkaar gehecht zijn. We hebben elkaar lief. Het is als de hechting die kinderen ervaren met hun ouders: onvoorwaardelijk, veilig en geborgen. En net als bij kinderen en hun ouders is onze intimiteit emotioneel en lichamelijk. De klik die we hebben, is niet bedacht en volgens mij hebben we er ook niet voor gekozen; die is er gewoon. Net als de relatie tussen David en Jonatan, ook die klik was er blijkbaar gewoon.

Aanraking

Een klik hebben, aantrekking ervaren, het is iets ondoorgrondelijks. Er zijn vast allerlei biologische processen aan het werk in de hersenen, maar toch biedt dat voor zover ik weet geen doorslaggevende verklaring. In relaties spelen zo ongelooflijk veel factoren mee. Dat is ook precies wat het lastig maakt voor tieners. De klik die een tiener met iemand ervaart, is voor hem of haar vaak niet onder woorden te brengen.

Tegen die gevoelens doe je niets,
die overkomen je

De hechting met hun ouders was vanzelfsprekend, als het goed is. Maar als tiener of jongere kom je mensen tegen die nog helemaal onbekend zijn, waarbij je van alles kunt ervaren, ook verliefdheid. Tegen die gevoelens doe je niets, die overkomen je. Als de klik van twee kanten ervaren wordt, dan ontstaat er een relatie en daarbinnen krijgt intimiteit vorm. Er worden ervaringen uitgewisseld, gevoelens worden besproken en lichamelijke aanraking krijgt een plek. Vooral dat laatste kan verwarrend zijn voor tieners en jongeren. Is een knuffel een uiting van vertrouwdheid, zijn drie zoenen een begroeting, of spelen er erotische gevoelens of bedoelingen in mee?

Vergrootglas

In de gesprekken die ik her en der in de kerken over seksualiteit beluister, gaat het meestal enkel over het erotische aspect van intimiteit. Intimiteit en seksualiteit worden niet uit elkaar gehouden en dat maakt het voor tieners en jongeren die intimiteit en seksualiteit aan het ontdekken zijn, alleen maar lastiger om er in de kerk over mee te praten. Daar horen ze vooral stellingen en oordelen, meestal vanuit een volwassen – seksueel actief – perspectief, in reactie op hun volkomen theoretische vragen over wat wel of niet mag.

Onervarenheid en verlangens kunnen
jongeren onzeker maken

In de kerken wordt op die manier, misschien wel onbedoeld, een vergrootglas gelegd op de seksualiteit. Door dat vergrootglas wordt er zelden ruimte gegeven aan de verkenning van de gevoelens en ervaringen en de verwerking van intimiteit die nodig is voor de ontwikkeling van een volwaardig zelfbeeld. We geven als volwassen christenen heel weinig inzicht in onze eigen relaties, in de complexiteit daarvan en in de verschillen tussen of juist het samenvallen van intimiteit, seksualiteit en erotiek. Daar komt de laatste tijd het thema homoseksualiteit nog bovenop, dat eveneens meestal in stellingen en oordelen wordt besproken. Is het dan vreemd dat nogal wat jongeren de kerk als liefdeloos ervaren?

Voorleven

Uit statistieken over Nederland uit 2017 blijkt dat minder dan de helft van alle jongeren voor hun achttiende verjaardag seksueel actief is. De meerderheid van de tieners is dus nog aan het ontdekken wat intimiteit en seksualiteit inhouden, hoe die met emoties samengaan en wat ze lichamelijk losmaken. Onervarenheid en verlangens kunnen jongeren onzeker maken. Niet vanwege vragen over heteroseksuele of homoseksuele gevoelens, maar over seksualiteit in het algemeen. Seksualiteit kan een enorme drempel worden voor jongeren, uit angst om het verkeerde te doen.

Waar wij als volwassenen volgens mij vooral op in moeten zetten, is het voorleven van gezonde relaties, waarin intimiteit natuurlijk is en waardoor seksualiteit niet als een losstaand gebeuren besproken wordt. Seksualiteit zonder aandacht voor intimiteit krijgen ze al meer dan genoeg aangereikt door de (sociale) media, dus laten wij hun alsjeblieft een ander voorbeeld geven. Een voorbeeld dat niet rationeel redeneert in stellingen en oordelen, maar juist ruimte geeft aan zowel het lichamelijke als het emotionele aspect van intimiteit.

Agenda

21 maart: To get there young, trainingstour over het jeugdwerk voor de 3G-kerken, in Goes. Meer info: www.praktijkcentrum.org/3g-trainingstour.

22-23 maart: Teenstreet@Home, tienerconferentie van Operatie Mobilisatie. Zie www.om.org/teenstreet.

23 maart: Jong geleerd? Trainingsevent voor predikanten en jeugdwerkers over catechese in de kerk. Meer info: www.praktijkcentrum.org/highlight/traningsevent-jong-geleerd.

20 april: PaasChallenge 2019. Een interactief spel van JOP voor tienerclubs als kennismaking met het paasverhaal. Zie jop.nl/themas/vieren-en-ontmoeten/paaschallenge-2019.

Media/tips

Arjet Borger, Een avond over seks. Handleiding voor het organiseren van jeugdavonden over seksualiteit, zie www.arjetborger.nl/boeken.

Met bijdragen van Martine Versteeg (adviseur bij het NGK Jeugdwerk) en Anko Oussoren (adviseur bij het Praktijkcentrum).