Leegloop

Kunnen kerken leeglopen? Fietsbanden lopen leeg. Als je net voor de eindsprint van de Tour de France op de Champs-Élysées een leeglopende band hebt, is dat een drama. Maar is het een drama dat de GKv afgelopen jaar 2.000 leden verloor? Er blijven er nog zo’n 114.000 over.

Ik las hierover in het Nederlands Dagblad van 1 maart 2019. In het artikel zetten woorden als leegloop, (forse) krimp en verlies de toon. En de trend van ledenverlies zal zich doorzetten: in 2025 heeft de GKv nog maar 98.000 tot 108.000 leden. Zo leert ons de statistiek, en is dat geen betrouwbaar meetmiddel om trends te ontdekken en te volgen? Mijn advies: maak er geen drama van.

Oorzaken

De oorzaken van deze ontwikkeling zijn bekend: vergrijzing en minder geboorten, iets wat overal in het Westen beeldbepalend is voor de cultuur van de toekomst. Inhoudelijker zijn de theologische oorzaken van het ledenverlies. De koerswijziging van de GKv met betrekking tot de vrouw in het ambt, de omgang met homoseksuele relaties en de naderende eenwording met de NGK (kortom, een andere omgang met de Bijbel) veroorzaakt ledenverlies naar rechts: aan de CGK, de Gereformeerde Bond in de PKN en de afgescheiden vrijgemaakten. Het gaat in totaal om zo’n 600 leden in 2018.

Je kunt dat jammer vinden, maar begrijpelijk is het wel. Om dit in verband te brengen met de leegloop van de GKv vind ik nogal overdreven. Mij valt op dat het er maar zo weinig zijn, en dat na werkelijk de grootste koersaanpassing binnen de GKv sinds de Vrijmaking.

Theologisch zijn statistieken van beperkt belang

De GKv verliest ook leden aan de charismatisch-evangelische beweging. De getallen overweldigen me niet: in 10 jaar tijd 5.000 leden. Er is binnen de GKv openheid voor de evangelische spiritualiteit, maar er zijn grenzen (gelukkig maar, denk ik dan). Deze kerkmigranten voelen zich in hun nieuwe gemeenschap beter thuis.

Kerkgroeischool

Ik verwerp het gebruik van statistieken in de kerk niet, maar theologisch zijn ze van beperkt belang. Ik herinner me hoe in de vorige eeuw de ‘kerkgroeischool’ van Donald McGavran sterk opgang maakte binnen de evangelische zending in Amerika. Numerieke groei bepaalde niet alleen hoe succesvol een zendingsproject was, maar ook hoe gezegend door God. Zendingsprojecten werden geanalyseerd met behulp van sociaal-economische technieken en zo beoordeeld op hun groeicapaciteit. Geld en personeel gingen naar de meestbelovende projecten.

Nu heb ik niets tegen een professionele aanpak van zending; amateurisme is hier geen geestelijke deugd. Maar aan de macht van het getal in kerk en zending moeten we ons niet gewonnen geven. Het zegt niets over de geestelijke gezondheid of theologische rechtzinnigheid van een kerk als er in 2018 2.000 leden vertrokken zijn, waarvan de meesten bovendien naar een andere christelijke kerk. Er is, ondanks de statistiek, geen reden om de donkere wolken van leegloop en krimp te zien samenpakken boven de GKv.

Tegen de storm in

Numerieke groei is trouwens lang niet altijd een teken van een gezond kerkelijk leven. De kerk in Zuid-Afrika groeit bijvoorbeeld sterk, maar het zijn vooral de pseudo-charismatische, welvaartsevangelie predikende megakerken die daar garen bij spinnen. Groei is hier teken van geestelijke neergang, een uiting van de opmars van het syncretisme!

Mag men trouwens in de geseculariseerde westerse wereld met zijn welvaart en godsdienstvrijheid gestage kerkgroei verwachten? Mozes waarschuwde de Israëlieten al voor het gevaar van vergeetachtigheid, als ze in het beloofde land een vrij, welvarend volk geworden zouden zijn (Deuteronomium 8). Ze zouden dan bewust Gods werk in hun geschiedenis negeren en arrogant zijn zegen in het heden op eigen rekening bijschrijven. Zo zou Israël niet tot een zegen voor de volken kunnen worden (Genesis 12:3). In onze terminologie: geen kerkgroei!

Woordgroei is onze focus;
we laten kerkgroei aan de Heer van de kerk over

Een veel verdere fase in dat proces maken wij sinds de jaren zestig mee. In ons culturele klimaat heeft kerkgroei de wind niet mee. Is het toevallig dat in de kerkgeschiedenis de kerk juist groeide tegen de storm van verzet en vervolging in? Ik denk voor vandaag aan de kerk in China.

Kerkkrimp is tegelijk nog geen bewijs van het einde van het christelijke geloof. Zelfs als er gemeenten opgeheven worden en kerkgebouwen wijd en zijd gesloten, verdwijnt ‘de kandelaar’ nog niet uit ons midden (Openbaring 2:5). In nieuwe vormen en op andere wijzen blijft de Geest aan het werk en kan zelfs het aantal gelovigen weer gaan groeien. Er zijn in ons land nu al ‘meer gelovigen dan kerkmensen’ las ik in een interview met Kim Putters (SCP) in het ND. Kortom, het gestage maar vrij beperkte ledenverlies binnen de GKv is niet zo dramatisch.

Woordgroei

Eén van de belangrijkste oorzaken van kerkgroei in Handelingen 6:7, 12:24 en 19:20 was dat het Woord steeds meer gehoor vond, ondanks vervolging. Woordgroei is onze focus; we laten kerkgroei aan de Heer van de kerk over. De verspreiding van het Woord, contextueel Bijbelonderricht in de gemeente en de opleiding van Bijbelleraren in hun eigen cultuur staan op onze agenda. Natuurlijk, er moet meer gezegd en gedaan worden (Handelingen 2:42-47, 4:32-35, 6:1-7). Maar statistieken zijn in de kerk slechte raadmeesters, die ons ten onrechte geestelijk neerslachtig kunnen maken.