Een subliem vervolg op Oppenheimer

Naar aanleiding van:
Benjamín Labatut, De MANIAC, Amsterdam (Meridiaan), 2023. 380 pagina’s, € 26,50. EAN 9789493169937

De film Oppenheimer werd deze zomer een kassucces. Opmerkelijk, hij duurt drie uur en is zwaar qua thematiek. Wie een liefhebber van die thematiek is, moet voor een soort vervolg naar de boekwinkel voor De MANIAC, van de hand van Benjamín Labatut.

Het is 1933 als in Leiden een man op de trein naar Amsterdam stapt. Hij heeft een geladen pistool in zijn zak, lezen we in de proloog van De MANIAC, de tweede roman van Benjamín Labatut. Het gaat om Paul Ehrenfest, hoogleraar natuurkunde, Joods en geboren in Duitsland. Ehrenfest had een theorie ontwikkeld die mede de basis zou vormen voor de relativiteitstheorie van Einstein. Robert Oppenheimer, de man van de eerste atoombom, had nog gastcolleges bij hem verzorgd. Ehrenfest stond aan de wereldtop in zijn vakgebied, maar geluk had het hem niet gebracht. En nu was hij op weg naar zijn vijftienjarige zoon, die leed aan het syndroom van Down. Hij zou hem neerschieten in de hal van de inrichting waar hij hem had ondergebracht om hem uit handen van de nazi’s te houden. Daarna sloeg Ehrenfest de hand aan zichzelf.

Plaag

Uit de wanhoopsbrief die Ehrenfest schreef aan Einstein blijkt dat hij, altijd al geplaagd door zware melancholie, door de ontwikkelingen in de natuurkunde de grip op zijn leven gaandeweg kwijtraakte. In de proloog schrijft Labatut: ‘Paul, die al zijn vertrouwen op de natuurkunde had gesteld, voelde zich nu verraden, verstoten uit een paradijs dat, vanwege de toenemende invloed van de kwantummechanica en de onstuitbare verspreiding van de plaag van de wiskunde, zich aan het terugtrekken was in een duisternis die dieper was dan de afgrond in de atomen.’