Graffiti en koffie: kerkplanting in Athene

‘Hier is het.’ De Griekse Alexandros Pipilios stopt bij een grote houten deur. We staan middenin Athene, voor een geeloranje geverfd gebouw. Groene kozijnen met luiken ervoor. Daarboven Franse balkonnetjes. De muren zijn ondergespoten met kleurrijke graffiti en staan vol leuzen en tekeningen. ‘Dit is onze kerk.’

Vlakbij de toeristische hotspot in Athene, de Akropolis, nemen we de metro naar de wijk Exarcheia. Niet zomaar een doorsneebuurt: Exarcheia staat bekend als een anarchistische en antifascistische wijk. Veel bewoners, voornamelijk creatievelingen en intellectuelen, zijn lid van anarchistische groeperingen. Zij geloven kortgezegd dat we beter af zijn in een wereld zonder centraal gezag: geen regering, koning of president die bepaalt hoe het eraan toegaat in een land.

Jong en alternatief

Samen met Alexandros lopen we vanuit de metro de wijk in, die op het eerste gezicht wat rommelig aandoet. Maar al na een paar straten begint de wijk tot leven te komen. Om de haverklap zijn er terrasjes, waar veelal jonge, alternatief uitziende mensen genieten van een drankje. Alexandros komt continu bekenden tegen. ‘Dit is een van onze diakenen’, stelt hij een jonge vrouw aan ons voor. Ze heeft hoogblond haar en een lachend gezicht. Haar vriend, tatoeages op de armen en ook een vrolijke lach op zijn gezicht, verzorgt de muziek in de kerk van Exarcheia waar Alexandros voorganger is.

Geweld

We lopen een andere straat in en Alexandros gaat wat zachter praten. ‘Hebben jullie gehoord wat hier gebeurde en aanleiding was voor het zendingswerk van de First Greek Evangelical Church?’ We knikken. Diezelfde ochtend waren we in de First Greek Evangelical Church: de moederkerk van deze gemeente in Exarcheia en van nog meer kerkplantingen en diaconale projecten in Athene. Daar spraken we dominee Giotis Kantartzis. Hij vertelde: ‘Ons gebouw bevindt zich tegenwoordig middenin het toeristische centrum van de stad. De toeristenbussen stoppen hier letterlijk voor de deur. Maar in 1860, toen deze kerk gebouwd werd, stond zij helemaal aan de rand van de stad, bijna erbuiten. Typerend voor de houding van de kerk. Wij protestanten zijn een minderheid. De Grieks Orthodoxe Kerk is de staatskerk. Ons motto was dan ook: “Bemoei je vooral niet met ons, dan bemoeien wij ons ook niet met jullie.” Die houding hebben we lang volgehouden. Het zat echt in ons DNA, we waren naar binnen gekeerd. Dat veranderde toen eind 2008 in Exarcheia een jongen werd doodgeschoten door een politieagent. Dit leidde tot enorme onrust en rellen in heel Griekenland. Jongeren waren woedend en reageerden gewelddadig naar de autoriteiten. Niet alleen vanwege dit incident. Jongeren hadden weinig kans op een baan en er was veel corruptie. Het ging er keihard aan toe in Athene. De gevechten op straat bleven niet beperkt tot bepaalde wijken, ook bij ons op de stoep van de kerk waren gevechten tussen politie en jongeren. Tot twee keer toe zijn de ramen ingegooid.’ Dominee Giotis wijst naar de ramen met ruitjes aan de zijkant van de kerkzaal, waarin geel en witgekleurd matglas zit. De hele kerkzaal krijgt er een zonnige, warme uitstraling van. ‘De tweede keer dat dit gebeurde, zei ik tegen de koster: “Laat de rommel maar liggen tot de kerkdienst op zondag.” Het was zo tekenend. Wij verscholen ons als christenen in ons gebouw. We hielden onze diensten, maar bemoeiden ons vooral niet met de stad buiten de kerkmuren. Nu kwam de stad aankloppen. Met geweld drong zij de kerk binnen. Dat was een keerpunt voor ons als gemeente: het was tijd om naar buiten te treden. We konden niet anders. Vervolgens gingen we kijken: waar in de stad moesten we zijn? Waar hadden de mensen God het hardst nodig? Waar konden we echt iets betekenen? Toen waren we blij met dit gebouw midden in de anarchistische wijk Exarcheia, want dit leek de uitgelezen plek.’

De stad kwam aankloppen

 Stom idee

In Exarcheia lopen we verder en komen langs een café. Alexandros vertelt: ‘Twee maanden voor onze eerste kerkdienst, in 2013, zat ik hier wat te drinken met een kerklid. We spraken over de aankomende kerkdienst terwijl een man naast ons ging zitten. Een heel artistiek type. Hij vroeg waarover we het hadden. We vertelden over onze plannen en de man hoorde dit aan. Hij stond op en zei: “Het zal een groot succes zal worden, want het is een ontzettend stom idee. Waarschijnlijk komen er veel mensen op af. Exarcheia is de plek waar mensen nieuwsgierig zijn naar stomme ideeën.” Hij kreeg gelijk. Tijdens de eerste dienst waren er negenenvijftig bezoekers. Allemaal niet-gelovigen die uit nieuwsgierigheid kwamen. In vier maanden tijd groeiden we naar gemiddeld zo’n zeventig bezoekers.’

 Vluchtelingen

We komen langs een speeltuintje. ‘Zie je al deze speeltoestellen? Die zijn er neergezet door buurtbewoners. De gemeente wil hier huizen bouwen, maar bewoners houden dit al jaren tegen. Ze hebben zich deze plek toegeëigend; het is de enige speelplek in de wijk. Wij vieren de verjaardag van onze kinderen vaak hier.’ Alexandros wijst naar zijn negenjarige dochter Alkistis die vanmiddag met ons op pad is. Hij kwam in deze wijk wonen toen de kerkplanting hier begon. Hij woont er nog, samen met zijn vrouw en drie jonge kinderen.

Inmiddels zijn we aangekomen bij de kerk. Het gebouw telt vier verdiepingen en past, versierd met kleurrijke graffiti, naadloos in het straatbeeld. ‘De kerkzaal is op de bovenste verdieping’, vertelt Alexandros, als we een ongelijke houten trap oplopen. De lagere verdiepingen zijn van het Faros-project van de Griekse kerken en worden gebruikt om woonruimte te bieden aan vluchtelingen.

Margarita

Boven nemen we plaats in de lichte kerkzaal. De zon schijnt naar binnen en straatgeluiden klinken door het open raam. Alexandros vertelt over de start van de kerk in Exarcheia, de contacten die hij opdeed en hoe God hier werkt. Zoals in het leven van Margarita. ‘Ik ontmoette haar voor het eerst tijdens een spelletjesavond. We organiseren regelmatig laagdrempelige activiteiten om mensen te ontmoeten. We speelden een bordspel en raakten aan de praat. Daarna heb ik haar twee jaar niet meer gezien of gesproken. Met sommige mensen vanuit de gemeente had ze nog wel contact. We bleven voor haar bidden. Maar ze kwam niet meer naar de kerk. Na twee jaar belde ze me ineens op: ‘Alex, weet je nog wie ik ben? Er is iets vreemds aan de hand in mijn leven, ik voel me aangetrokken tot Christus. Kunnen we afspreken?’ Margarita verspreidde eerder heel actief antichristelijke posters. Daar stond ‘Christos’ in het midden  en de posters nodigden uit om er vervloekingen bij te schrijven. Ze was enorm bedreven in het maken en verspreiden van deze posters. Haar telefoontje kwam volledig uit het niets. Ik sprak met haar af en ontmoette een gelovige. Margarita had zelf gebeden tot God. Ze wilde mij spreken, omdat ze belijdenis wilde doen. Ze is gedoopt en werd lid van onze gemeente. Sterker nog: Margarita werd een van de beste evangelisten ooit en heeft enorm veel mensen tot God gebracht. Of ze nu nog steeds lid is?’ Alexandros is even stil. ‘Helaas is Margarita inmiddels overleden. Ze was vierentwintig toen ze tot geloof kwam en op haar achtentwintigste kreeg ze kanker waaraan ze uiteindelijk stierf. Dat was heel erg moeilijk.’

Voorportaal van de kerk

Hij vervolgt: ‘Ik geloof dat er een hele groep mensen, binnen en buiten de kerk, nodig is om een persoon tot God te brengen. Je wilt zo graag mensen bereiken met Gods Woord en ze meenemen naar de kerk. Maar het begint misschien bij een enkel kopje koffie. Wij zien onze straten en huizen, onze activiteiten en ontmoetingsplaatsen als een onmisbaar voorportaal van de kerk.’

Van Groningen naar Athene

Sientjo Ezinga is bestuurslid van Groningen Mission|Verre Naasten en was een van de reizigers naar Athene. Dit regionale samenwerkingsverband van zes kerken in Groningen steunt zendingswerk in Europa. Sientjo: ‘De passie waarmee ze in Griekenland dingen doen, raakt me: als christen naar buiten treden; je comfortabele christelijke bubbel uitstappen; ervoor uitkomen dat Jezus je Redder is in een omgeving waar mensen er heel anders over denken. Zoals dominee Giotis vertelde, heb je als kerk twee opties: naar binnen keren of naar buiten gaan. De waarde van zendingswerk, van contacten met broers en zussen wereldwijd, zit  in het delen van verhalen. Door te horen en te zien hoe de heilige Geest werkt, besef je dat we er niet alleen voor staan. Niet alleen in Groningen, in Nederland, maar over de hele wereld zijn christenen die Jezus volgen en het Evangelie delen. We worstelen met dezelfde vragen en vinden elkaar in gesprekken, ervaringen en bemoediging.’