De schijnwerper op: polarisatie: hoe komen we eraan voorbij?

Of het nu gaat over de herverkiezing van Donald Trump, ons rechtse kabinet of het conflict in Gaza, al snel valt het woord polarisatie. Maar wat is polarisatie eigenlijk? Is het erg? En vooral: hoe komen we eraan voorbij?

Is polarisatie een stevig verschil van mening?

Mensen hebben verschil van mening. Dat is altijd zo geweest en zal zo blijven. Het geeft aan dat we nooit uitgedacht raken over wat goed, waar of mooi is. Maar polarisatie is iets anders dan zomaar een verschil van mening. Polarisatie is een vorm van wij-zijdenken. Het ene kamp zet zich af tegenover het andere kamp: de boeren tegenover de milieuactivisten, pro-Palestijns tegenover pro-Israël en de linkse elite tegenover het rechtse volk. Kenmerkend voor polarisatie is het denken in tegenstellingen. En dat op zo’n manier dat de ander wordt neergezet als bedreiging.

Waarom is polarisatie ethisch gezien problematisch?

Door zich af te zetten tegen de ander wordt de eigen identiteit versterkt. Die identiteit is dan om tegen gelukszoekers en tegen klimaatdrammers te zijn. Of vanuit het tegenovergestelde kamp: tegen xenofobe PVV-stemmers of tegen milieubelastende boeren. De termen die ik nu gebruik zijn zelf al diskwalificerend en maken precies duidelijk dat de tegenoverliggende groep wordt gezien als bedreiging. Die ander zou er niet moeten zijn. Er zijn aanjagers van polarisatie. Mensen als Trump en Wilders versterken bewust tegenstellingen, omdat ze er belang bij hebben, bijvoorbeeld om de eigen macht te vergroten. Anderen zijn gematigd, maar gaan toch mee in de voorstelling van zaken dat de ander de oorzaak is van problemen. Maar ook als je niet wilt polariseren, word je door anderen wel in een van beide kampen geplaatst. Of je nu wilt of niet: je bent voor of tegen een asielstop, voor of tegen het klimaat, voor of tegen de Palestijnen. Veel gepolariseerde thema’s gaan over hoe je moet leven, dus over moraal. Doordat deze thema’s zo sterk gepolariseerd zijn, wordt een goed gesprek over moraal steeds moeilijker. Het gesprek verstomt of wordt alleen nog gevoerd met gelijkgezinden waarbij je bevestigd wordt in wat je toch al vond.

Hoe komen we polarisatie te boven?