Hoe breng je geloven en ervaren bij elkaar?

Je kunt geloven dat God liefde is, maar wat als je dat niet ervaart? Helen Catsburg en Harriët van Sleen begeleiden al jaren mensen met dit soort vragen. Een gesprek over overgave, bewustwording, en wonderlijke inzichten. ‘Er worden mensen dingen duidelijk gemaakt. Dat regelen wij niet, dat gebeurt.’

Aan de rand van het pittoreske Hattem staat het gebouw van Spectrum, centrum voor therapie, pastoraat, opleiding en training. Eén van de cursussen die hier wordt aangeboden heeft als titel ‘Geloven en ervaren’.

Er is net een groep bezig, vertelt Helen Catsburg, wijzend op de mensen die om de koffieautomaat heen staan. Even pauze, om zaken te laten bezinken.

Bij Spectrum werken psychologen, maatschappelijk werkers en mensen uit andere disciplines. Wel hebben ze allemaal een therapeutische opleiding achter de rug, waarbij aandacht is voor zowel de fysieke en sociale als de spirituele kant van mensen, en voor de rol van God – de mens wordt hier gezien in relatie met de ander en met God.

In één van de ruimtes waar de groepssessies worden gehouden spreek ik met Helen Catsburg en met haar collega Harriët van Sleen.

Heel worden, ziel, lichaam en geest bij elkaar brengen – daar gaat het om in de cursussen die jullie geven. Waarom is dat belangrijk?
Catsburg: ‘Ik denk dat het goed is om te streven naar heel worden, omdat niemand dat is – ook christenen niet. Je zou ook kunnen zeggen: het gaat om God die heel is, daarom is het goed om ermee aan de slag te gaan en je bewust te worden van de gebrokenheid.’

Van Sleen: ‘Iemand zei laatst in een gesprek over iets ergs wat ze had meegemaakt: ik heb me eroverheen gezet, ik moet verder leven, God weet ervan. Toen ze echter stilstond bij wat er was gebeurd, bleek hoeveel energie het kostte om er juist niet naar te kijken. Bewustwording lost niet alles op, maar je leven wordt er wel – hoe zeg ik dat – echter van.’

Waar is een groep bij jullie praktisch mee bezig, als het gaat om het bij elkaar brengen van geloof en gevoel?
Van Sleen: ‘We beginnen met de woorden “Ik ben”. Die Godswoorden uit Exodus verbinden we met de menselijke ervaring. Als je zegt: “Ik ben”, wat gebeurt er dan met je? Voel je je dan stevig op de grond staan, of juist niet? Gaat het je gemakkelijk af, of krijg je die woorden niet je keel uit? Dat kan veel zeggen over hoe je jezelf ziet en hoe je je verhouding tot God ervaart.’

Catsburg: ‘We proberen ook bewustzijn te kweken voor de taal van je lichaam. Neem bijvoorbeeld het thema loslaten. Een bekende oefening is dat je je achterover laat vallen en je zo overgeeft aan de mensen die achter je staan. Als dat moeilijk blijkt te zijn, je lichaam verstrakt, is het dan raar dat je het ook moeilijk vindt om overgave aan God te ervaren? Sommige mensen kunnen zich in gedachten wel overgeven, maar fysiek kan blijken dat ze het erg moeilijk vinden.’

Van Sleen: ‘En zo komen er nog meer thema’s aan de orde, zoals afhankelijkheid, openheid, liefde, agressie. Contact is ook een belangrijk thema. Het heeft te maken met het verlangen om mensen recht in de ogen te kunnen kijken. Ik wil graag God ervaren, maar in het contact met andere mensen kom ik al zo veel belemmeringen en angsten tegen. Daar begint de bewustwording.’

Catsburg: ‘Wat ons betreft is het een onlosmakelijke driehoek: jijzelf, de ander en God. Ik geloof dat dat op elkaar inspeelt. Als jij iets ervaart van God wat slecht is voor een ander, dan deugt er waarschijnlijk weinig van die godservaring.’

Christenen gaan ervan uit dat God zich openbaart in de Bijbel. Hoe verhoudt zich dat tot je eigen gevoelens?
Catsburg: ‘Juist de persoonlijke ervaring brengt het bij elkaar: het verhaal van God en dat van mensen. Pas werkte ik hier met een vrouw die misbruikt is. Zij voelt zich schuldig, maar ze is voor dat deel niet schuldig. Daar raakte ze echter maar niet van overtuigd. Op het moment dat we in de sessie werkten met psychodrama rond een Bijbelfiguur en zij de rol van Batseba innam, ontdekte ze: Batseba kon niet anders, je zit klem als de koning je vraagt. Ze besefte toen dat ze zelf ook niet schuldig is. Zoiets kun je iemand tien keer vertellen, cognitief. Maar met zo’n Bijbelverhaal komt het pas binnen en zit er opeens beweging in.’

Van Sleen: ‘Het zijn vaak heel mooie avonden. Er worden mensen dingen duidelijk gemaakt. Iemand beseft: ik speel hier niet voor niets de rol van Mozes, of van Batseba. Dat regelen wij niet, dat gebeurt.’

Je godsbeeld kan nogal wat invloed hebben op hoe je God ervaart. Wat kan er zoal misgaan op dat gebied?
Catsburg: ‘God is vader en moeder. Dus hoe jouw vader en moeder zich opstellen heeft invloed op je godsbeeld, zeker als zij er een zootje van maken. Als je duidelijk hebt waar het probleem zit, ben je al een stap verder. Stel je hebt slechte ervaringen met een vader of moeder die er niet voor je was. Daarom denk je misschien: God is er niet voor mij, Hij luistert niet en Hij is streng. Dat is immers jouw ervaring. Dat blijft een kras. Maar het kan ook een trigger zijn: misschien zijn er vaders of moeders in je omgeving bij wie je kunt observeren hoe het anders kan. Je kunt proberen nieuwe ervaringen op te doen die je godsbeeld beïnvloeden.’

Catsburg wil niet dat de indruk ontstaat dat de oorzaak van problemen altijd bij de ouders ligt. ‘Alle ervaringen die je opdoet, hoe vroeg ook, zijn van invloed op hoe je naar de wereld kijkt. Zo werkt het nu eenmaal. Bewustwording is dus cruciaal. Je diepste motieven onderzoeken, kan helpen om vrij te worden. Vrij van onbewuste drijfveren die ontstaan vanuit de scheefgroei en gebrokenheid waar we allemaal mee te maken hebben. God heeft ons gemaakt om vrij te zijn. En de waarheid maakt vrij.’

Cursus ‘Geloven en ervaren’
12 avonden van december tot en met juni, in een groep van 12 tot 16 personen. In het gehele aanbod van Spectrum staat het bij elkaar brengen van geloven en ervaren, denken en voelen centraal. Meer info: www.spectrum13.nl/geloven-en-ervaren.html.