‘Synode-1967 stelde ongeleid projectiel op scherp’

Hoogleraar kerkgeschiedenis Erik de Boer (TU Kampen) vindt het begrijpelijk dat de ‘ongezouten’ veroordeling van de Open Brief door de GKv-synode in 1967 en de daaropvolgende wegzending van ds. Schoep door deze synode door velen in het land als tucht werd beschouwd. Hij zegt dat in zijn boek De schele dominee, dat binnenkort uitkomt. Daarin legt hij verbanden tussen de landelijke kerkgeschiedenis van de GKv na de Vrijmaking en de kleine kerkgeschiedenis van ds. Roel Brands uit Oegstgeest, die als eerste predikant vanwege zijn ondertekening van de Open Brief werd geschorst. Dat gebeurde door de GKv Valkenburg, waaraan hij ook verbonden was.

(beeld Florin Gorgan/Flickr.com)

Hoewel de synode volgens De Boer in de Open Brief ‘geen concreet punt van de afwijking van de belijdenis’ kon aanwijzen, bevatte het synodebesluit daarover ‘minstens een aanwijzing tot censuur’ over de ondertekenaars. De schorsing van ds. Brands bevestigde dat en ook op tal van andere plekken in het land had het signaal dat de synode uitzond die uitwerking.

De Boer constateert in zijn boek dat er al langer sprake was van ‘oververhitting van het vrijgemaakte kerkverband’ en dat de synode het ‘ongeleide projectiel dat de Open Brief was, op scherp stelde’ in plaats van het te ontlonten. Volgens hem ging het overigens op synodeniveau al eerder fout: toen de synode van Rotterdam-Delfshaven in 1964 met de kleinst mogelijk meerderheid (14-13) de schorsing van de Groningse predikant Van der Ziel goedkeurde ‘hadden de kerken pas op de plaats moeten maken en de synode moeten verdagen’. Toen dat niet gebeurde, verliet bijna de helft van de synodeleden de synode, die zijn werk echter gewoon voortzette.

De Boer vindt dat de vrijgemaakte leidslieden ‘de impact van het eigen trauma’ – de schorsing en afzetting van ambtsdragers vóór de Vrijmaking – op predikanten en kerkleden hebben onderschat. ‘Voor velen was het middel van tucht over ambtsdragers door het misbruik ervan in de oorlogstijd besmet.’

De Boer is één van de sprekers op het congres ‘Een steen op de maag’ op 28 oktober in Kampen, waarin wordt stilgestaan bij vijftig jaar kerkscheuring. De tekst van de Open Brief is te vinden op via beheer.ngk.nl/docs/openbrief.pdf.