Bidden tussen spreken en luisteren

0

Te druk, te moe, geen zin. Ons ritme van bidden kan onderbroken worden door allerlei praktische factoren. Maar er zijn ook diepere oorzaken die ons gebedsleven kunnen ondermijnen. Zoals de vraag: heeft bidden eigenlijk wel zin? Daarover gaat dit artikel. Luistert God wel? En wat horen wij terug op ons gebed?

Bidden is de ademhaling van de ziel. Ademen gaat vanzelf, je hoeft er niet bij na te denken. Die natuurlijke beweging, inademen en uitademen, geeft zuurstof en maakt leven mogelijk. Zo is bidden voor een christen. Het is het hart van onze omgang met de Heer.

Met ons gebed bewegen we ons in een relatie waarin we alles van God ontvangen, waarin we ons leven voor Hem openleggen en waarin we van Hem alles verwachten. Aan hoe mensen bidden, kun je aflezen wie God voor hen is en hoe zij zichzelf zien in relatie tot God.

Smeekgebed

Een vraag die het bidden bemoeilijken kan, is de vraag naar de voorzienigheid van God. Wij geloven dat God alle dingen bestuurt, niet alleen in de grote wereld, maar ook in ons persoonlijke leven. God weet van tevoren wat er gaat gebeuren en ‘alle schepselen zijn zo in zijn hand, dat zij zich tegen zijn wil niet roeren of bewegen kunnen’ (Heidelbergse Catechismus, vraag en antwoord 28). Maar als God alles weet en als zijn wil beslissend is, heeft het dan wel zin om iets aan God te vragen? De uitkomst staat toch al lang vast?

Vanuit de Bijbel kun je hier op verschillende manieren antwoord op geven. Het verrassende is dat we meerdere voorbeelden tegenkomen waarin het gebed van gelovige mensen God op andere gedachten lijkt te brengen.

In Exodus 32 en 33 lezen we hoe de Heer na Israëls zonde met het gouden kalf niet verder wil. Allen die tegen Hem gezondigd hebben, zal Hij schrappen uit zijn boek (Exodus 32:33). En ook al mag de rest van het volk de reis naar het beloofde land vervolgen, voortaan wil de Heer niet meer zelf met ze mee (Exodus 33:3). Tot twee keer toe komt Mozes ertussen: ‘Schrap mij maar uit uw boek’, en: ‘Als U zelf niet meegaat, laat ons dan niet verder trekken’ (Exodus 32:32, 33:15). Vanwege dit smeekgebed van Mozes besluit God om tóch zijn persoonlijke aanwezigheid aan Israël te blijven verbinden.

In de brief van Jakobus wordt gesproken over het vurige gebed van de profeet Elia: eerst regende het drieënhalf jaar niet, daarna keerde de regen terug, beide keren op zijn gebed (Jakobus 5:16-18).

God weet van tevoren wat er gaat gebeuren, heeft het dan wel zin om iets te vragen?

Uit deze voorbeelden leren wij minstens twee dingen. Ten eerste wil God het gebed van zijn kinderen inschakelen bij de uitvoering van zijn eigen plannen. Dat God alles weet en alles doet volgens zijn eigen wil, betekent niet dat wij er niet toe doen. God wil zo reëel met ons omgaan dat niet alleen onze eigen keuzes, maar ook onze gebeden meetellen in de loop van de gebeurtenissen.

De tweede les is dat wij niet vanaf Gods niveau naar onze eigen plek in het wereldgebeuren kunnen kijken. We krijgen te maken met tegenslag of zien juist prachtige kansen. Vaak gaan de dingen totaal anders dan we gedacht of gewenst hadden.

Wat is nu de wil van God? Waarvoor moeten wij bidden en wat haalt dat uit? De Bijbelse voorbeelden laten ons zien dat Gods voorzienigheid en zijn bestuur niet alleen zitten in de rechte lijn naar de uiteindelijke uitkomst, maar dat die ook gaan over alle stappen op weg daarnaartoe. Met onze verlangens en onze worstelingen wil God ons naar zich toe trekken, zodat we in ons gebed Hem zoeken en ons aan zijn goede wil gewonnen geven.

Verandert God door ons bidden van gedachten? Nee, dat is te menselijk gedacht. Hij confronteert ons met situaties waarin wij uitroepen wat we op ons hart hebben. Als God dan doorgaat met het plan dat Hij zelf al had, is er toch heel wat gebeurd: God neemt ons erin mee.

Doorn

Bidden is de ademhaling van de ziel. Soms is bidden een kwestie van lange adem: je vraagt God om iets, jaren achtereen, maar het is alsof je tegen de lucht praat. Je gebed blijft onverhoord. Dat is geen ervaring die gelovigen vandaag voor het eerst hebben, de Bijbel zelf geeft er al voorbeelden van.

Zacharias en Elisabet zijn al voorbij de leeftijd waarop hun kinderwens vervuld kan worden. De engel Gabriël spreekt Zacharias aan in de tempel (Lucas 1:13): ‘Je gebed is verhoord.’ Achter die simpele woorden gaan jaren van gebed en tranen schuil, misschien nog wel meer van Elisabet dan van haar man.

De apostel Paulus vertelt in één van zijn brieven over een groot probleem in zijn leven: een doorn die in zijn vlees gestoken werd (2 Korintiërs 12:7-9). Tot driemaal toe smeekt hij God om hem hiervan te bevrijden, maar dat gebeurt niet. Toch krijgt Paulus antwoord, en dat helpt ons om een richting te vinden in ons denken over onverhoord gebed. De Heer zei: ‘Je hebt niet meer dan mijn genade nodig, want kracht wordt zichtbaar in zwakheid.’

Als wij het gevoel hebben dat God niet luistert, wat hebben we dan aan Hem gevraagd? Paulus is er eerlijk over: hij wil graag van die doorn in zijn vlees af. Wij vragen vanuit de nood van ons leven om een oplossing, om verbetering van de situatie. We hoeven daar niet negatief over te doen, alsof het om een wensenlijstje gaat. Zo reëel is de omgang die we in ons gebed met God mogen hebben, dat Hij wil weten van onze noden en onze verlangens. Dat maakt God zo uniek, zo anders dan de goden van andere volken. Die hebben geen oren waarmee ze kunnen horen (Psalm 115:6). De God van Israël is juist een God die ‘zijn oor neigt’ naar het smeken en klagen van de zijnen (Psalm 116:1-2).

En dan gaat het een stap verder: juist omdat Hij God is, mogen we in ons bidden verwachten dat Hij oneindig meer aan ons geeft dan wij vragen of denken (Efeziërs 3:20). God is almachtig, wijs en goed. Hij overziet zoveel meer dan wij. Hij peilt ons dieper dan wij onszelf kennen. Wat buiten ons bereik valt, is voor Hem nooit te moeilijk. Wanneer wij ons in dat vertrouwen tot God wenden, leren wij ervoor openstaan dat zijn antwoord op ons gebed verrassend anders kan zijn dan wat wij gevraagd hebben. Naar ons beste weten hebben we het oprechte verlangen van ons hart voor Hem neergelegd. Dit is wat wij denken nodig te hebben. En willen we het nu ook aan onze Vader in de hemel overlaten om te bepalen wat wij wérkelijk nodig hebben?

Steen

Op een prachtige manier komt dit naar voren in het gebedsonderwijs dat Jezus geeft in Lucas 11. Als eerste geeft Jezus het voorbeeldgebed dat wij kennen als het Onzevader. Daarin leren we om met Gods prioriteiten te beginnen: zijn naam en zijn koninkrijk. Verder vragen we om wat nodig is om in dat spoor van God mee te kunnen: brood, vergeving, bescherming.

Als wij om hulp bidden bij tegenslag in ons leven, hebben wij dan ook oog voor kleine of grote gebeurtenissen waarin die hulp naar ons toekomt? (beeld korawat today/Shutterstock)

Als wij om hulp bidden bij tegenslag in ons leven, hebben wij dan ook oog voor kleine of grote gebeurtenissen waarin die hulp naar ons toekomt? (beeld korawat today/Shutterstock)

Daarna geeft Jezus een extra aanmoediging: ‘Vraag en er zal je gegeven worden, zoek en je zult vinden, klop en er zal voor je opengedaan worden.’ Onder mensen zie je al dat als iemand vasthoudend vraagt, de ander haast niet kan weigeren. Dan zal zeker de Vader in de hemel ons gebed niet afwijzen.

Jezus eindigt zo: ‘Als jullie dus, ook al zijn jullie slecht, je kinderen al goede gaven schenken, hoeveel te meer zal de Vader in de hemel dan niet de heilige Geest geven aan wie Hem erom vragen.’ Het verrassende is niet dat de Vader je zal geven wat je vraagt. Het verrassende is dat de Vader zijn heilige Geest zal geven. Die Geest is het antwoord op onze gebeden.

Ten diepste kun je zeggen: God geeft zichzelf als antwoord op ons gebed. Die persoonlijke nabijheid maakt het grote verschil.

Met de troost en de wijsheid van de Geest kunnen wij in alle situaties van ons leven verder en mogen we ervaren dat God zelf ons vasthoudt en ons draagt. Het probleem is niet: als wij om brood vragen, geeft God ons dan misschien een steen? De vraag is omgekeerd: hebben wij misschien om een steen gevraagd, iets waarvan we dáchten dat we het nodig hadden? Dan is het maar goed dat God daar een brood van maakt: Hij geeft ons de heilige Geest.

Heen en weer

Bidden is de ademhaling van de ziel. Als je dat even concreet maakt: inademen en uitademen. Tot nu toe stonden we vooral stil bij het uitademen: wat spreken we uit in ons gebed en hoe gaat God daarmee om? Maar ook het inademen hoort bij het ritme van onze omgang met de Heer. Hoe kunnen we bij ons bidden ontvankelijk zijn voor de stem van God en hoe kunnen we horen wat Hij terugzegt? Er is een wisselwerking tussen luisteren en spreken. Bij bidden hoort dat wij met onze gedachten, wensen en gevoelens steeds meer afgestemd raken op God, en daardoor ook gevoeliger worden voor de signalen die van God komen.

Concreet werkt dat op ten minste twee manieren. Allereerst is er een luisteren dat voorafgaat aan ons spreken in het gebed. Wanneer we onze dank en lofprijzing, onze verlangens en onze klachten voor God neerleggen, hebben we al veel over Hem gehoord en hebben we in ons leven al veel van Hem ervaren. Veel van de psalmen beginnen met de grote daden die God aan Israël heeft laten zien. We spreken God aan met zijn naam HEER, en daarmee doen we een beroep op wat die naam belooft: Ik zal er zijn! We denken aan al die keren dat God antwoord gaf en ons tegemoetkwam met genezing, bevrijding, troost en zegen. Dat geeft vertrouwen en verwachting: als wij nu aan God gaan vragen wat we op dit moment nodig hebben, dan weten we aan wie wij ons toevertrouwen.

De vraag is omgekeerd: hebben wij misschien om een steen gevraagd?

Het bijzondere van veel psalmen is dat het daarin heen en weer gaat: de psalmist begint met vertrouwen, omdat God in het verleden hulp en redding heeft gegeven, maar daarna is er de nood van vandaag, vijanden die zijn leven bedreigen, en in die nood roept hij God om hulp. Soms komt er daarna een opgelucht dankgebed, maar in andere psalmen verdiept de nood zich in een klacht als redding uitblijft en het erop lijkt dat God zich verbergt. Opnieuw zoekt de dichter dan het aangezicht van God en doet een hartstochtelijk beroep op wat God ooit beloofde. Meestal eindigt het psalmgebed met vertrouwen waarin je verder kunt, ook als de dreiging blijft bestaan.

Een mooi voorbeeld van dit heen-en-weergaan is Psalm 27. Een geliefd lied van vertrouwen: juist zo steunend en herkenbaar omdat er geen makkelijke oplossing is voor de problemen van het leven. Gelovig bidden is veel meer dan rechtlijnig van vraag naar antwoord gaan. Ons bidden wint aan diepgang wanneer we het bewust koppelen aan Bijbellezen en overdenken wie de Heer voor ons is en hoeveel Hij ons gegeven heeft in Jezus Christus.

Fysiek

Behalve een luisteren voor het gebed is er ook een luisteren tijdens en na het gebed. Als we ons hart bij de Heer uitstorten, staan we er dan ook voor open dat Hij iets van zich laat merken? Als we om hulp bidden bij tegenslag in ons leven, hebben we dan ook oog voor kleine of grote gebeurtenissen waarin die hulp naar ons toekomt?

Hier raken we opnieuw aan het thema voorzienigheid: God bestuurt ons leven en Hij geeft ons in het groot of in het klein wat we nodig hebben om verder te kunnen. Alle schepselen, alle bemoedigende woorden of gebaren van onze medemens en alle lichtpuntjes in een sombere tijd neemt God daarin mee.

Luistert God naar ons gebed? Jazeker, al is het soms anders dan wij dachten. Luisteren wij naar God die antwoord geeft? Zijn antwoord komt vaak niet in woorden of zinnen die je fysiek kunt horen. Zijn antwoord komt vaak in wat we meemaken, in deuren die opengaan als wij klem zitten, in ontmoetingen die ons laten voelen dat we niet alleen zijn, in adviezen van goede vrienden die ons helpen om de volgende stap te zetten.

Bidden is de ademhaling van de ziel. Vertrouwelijk omgaan met God doortrekt heel ons leven. In luisteren en spreken, in vragen en worstelen en antwoord vinden worden wij door zijn liefde en zijn kracht gedragen.

Webtips

goo.gl/3V5E8T
Een blog van Hans Burger voor het Reformatorisch Dagblad over het feit dat God luistert.

www.missienederland.nl
MissieNederland, een toerustingsorganisatie voor kerken, biedt op zijn website het één en ander aan over bidden tot en luisteren naar God, en over het ministrygebed. Zoek onder ‘Geestelijk leven’ naar ‘gebed’ en ‘ministry’.

www.new-wine.nl
De website van New Wine biedt informatie over het ministrygebed. Zoek onder ‘Connect’.

Leestips

Jos Douma, Zin in bidden, Amsterdam (Ark Media), 2017.

Via www.zininbidden.nl kun je een aantal van de zestig meditaties uit het boekje direct lezen en een handreiking vinden om met je kring of groep over het gebed door te spreken (zoek onder ‘Meer materiaal’).

Tim Keller, Bidden. Vertrouwelijke omgang met de ontzagwekkende God, Franeker (Van Wijnen), 2014.

Op www.timothykeller.com/books/prayer is een aantal links te vinden naar blogs van Tim Keller over bidden en een interview met hem over dit thema.

Delen.

Over de auteur

Dolf te Velde is universitair docent systematische theologie aan de Theologische Universiteit Kampen.

Reacties zijn gesloten.