Wat maakt kringen succesvol?

0

Weten we waar we aan beginnen als we in een gemeente met kringen gaan werken? Wat zijn de factoren die ervoor zorgen dat kringen goed lopen? Wat zijn de valkuilen? En hoe verhoudt een kring zich tot het geheel van de gemeente?

Bijna twee jaar geleden zaten we met zes echtparen in onze woonkamer om te brainstormen over de start van een nieuwe kring. Nadat er al veel was gepasseerd, kwam de onvermijdelijke vraag: hoe vaak willen we bij elkaar komen? Eens in de twee weken of eens in de drie weken? Toen we dachten eruit te zijn, sprak onze zoon van 17: ‘Waarom niet elke week?’ We schoten in de lach. Totdat we ontdekten dat hij het meende.

Veel gemeenten werken met kringen, miniwijken, groeigroepen of huiskringen, of hoe ze ook genoemd worden. Ik gebruik in dit artikel de naam kring. Al meer dan vijftien jaar heb ik er in de praktijk van het gemeenteleven mee te maken. Ik heb met anderen aan de wieg van kringen gestaan, waarbij veel werd overgelaten aan het initiatief van gemeenteleden. Ik heb ook ervaring met een van bovenaf opgelegde, geografisch gebonden indeling in kringen. Ik heb mooie verhalen en voorbeelden gehoord, maar ook minstens zo veel minder positief nieuws meegekregen. Mijn observaties door de jaren heen kunnen helpen om de vragen die ik aan het begin stelde te beantwoorden.

Geraamte

Het is goed om kringen te motiveren vanuit het evangelie. Een praktische motivatie, zoals een gebrek aan ouderlingen en/of diakenen, is te mager om als basis te dienen. Een visie op kringen vanuit het woord ‘gemeenschap’ (koinonia), alle ‘elkaarteksten’ en de huisgemeenten in bijvoorbeeld Rome en Korinte legt een veel positiever en mooier fundament. Koppel daaraan het werk van de heilige Geest en een structuur van kringen kan groeien tot een geraamte met vlees op de botten en levensadem.

De heilige Geest laat zich niet beperken tot wat een kerkenraad bedacht heeft

Denkend vanuit de heilige Geest, die krachtig en overvloedig werkzaam is in de leden van de gemeente, is er alles voor te zeggen om niet van bovenaf op te leggen wat kringen moeten doen. Het lijkt voor de hand te liggen dat leiders in een kerk bepalen wat ze van kringen verwachten. Dat is overzichtelijk en makkelijk. Maar het kan ook een oorzaak zijn van niet goed draaiende kringen. Mensen zijn te verschillend om in een uniform hokje te duwen en de heilige Geest laat zich niet beperken tot wat een kerkenraad bedacht heeft. De leden van de gemeente zijn veelkleurig en uniek begaafd, en hebben hun eigen spirituele taal. Als je kringen wilt laten groeien en bloeien, is het nodig om de Geest te laten werken door mensen kringen te laten vormen waar ze zelf voor kiezen.

Animo

Soms lijkt het er in de kerk op dat we alle kennis over groepsdynamica vergeten. We doen alsof iedereen bij elkaar in een kring kan zitten, en dat het dan loopt als een trein: Bijbelstudie, gebed, samen eten, een missie voor de buurt, onderling pastoraat, aandacht voor de tieners… En dat alles open, kwetsbaar en van hart tot hart. Was het maar waar! Want de één wil niet samen eten, een ander wil geen kringgebed, een volgende wil niet kwetsbaar zijn en weer een ander wil niet vaker dan eens in de zes weken samenkomen. Ziedaar het risico als mensen in een keurslijf van kringwerk gedwongen worden.

We kunnen iets leren van de groepsprocessen zoals we die overal in de samenleving tegenkomen. Als je werkt met kringen, is het noodzakelijk dat een kring een heldere doelstelling heeft, dat de leden commitment uitspreken en dat er een leider wordt aangewezen. Omdat het gaat om de doelstelling van die ene kring, met die specifieke broers en zussen, die gezinnen en singles, kunnen alleen de leden van de kring zelf de doelstelling vaststellen.

Een leider is niet meer dan de anderen. Een leider heeft een eigen taak, zoals iedereen. (beeld g-stockstudio/Shutterstock)

Een leider is niet meer dan de anderen. Een leider heeft een eigen taak, zoals iedereen. (beeld g-stockstudio/Shutterstock)

Ik ben in de praktijk nogal wat kringen tegengekomen waar de leden geen antwoord konden geven op mijn vraag naar hun doel. Ze vielen stil, begonnen te stamelen of zeiden heel verschillende dingen. Als een heldere, door de leden zelf bedachte doelstelling ontbreekt, mist de focus. En dat gaat ten koste van animo en eensgezindheid. Als er geen doelstelling is, doet iedereen immers wat in zijn of haar eigen ogen goed is. Ik pleit ervoor dat kringleden zelf een heldere doelstelling voor hun kring kiezen. Luisterend naar elkaar, biddend tot God, geleid door de heilige Geest.

Vervolgens is het belangrijk dat iedereen persoonlijk commitment uitspreekt voor de doelstelling en de wijze waarop daaraan gewerkt wordt. Neem als voorbeeld een kring die als doelstelling kiest: wekelijkse Bijbelstudie doen door de ogen van een niet-christen, uitlopend op het aanbieden van een Alphacursus over een half jaar aan minimaal vier niet-christenen. Commitment betekent dat je je hieraan verbindt: je bent er elke keer. De leden van deze kring en de doelstelling hebben jouw hart!

Commitment is nodig om vrijblijvendheid te voorkomen. Het helpt jezelf om heel bewust ergens voor te kiezen of bewust iets anders te kiezen. Daardoor ben je ook aanspreekbaar op je verantwoordelijkheid. En het zorgt voor eensgezindheid in de kring, zodat je samen kunt werken aan het doel.

Stip

Een kringleider kan niet gemist worden. In veel kringen is er een onuitgesproken vorm van gezamenlijk leiderschap. Ik vind dat een sympathieke vorm, omdat we in Jezus Christus allemaal gelijk zijn. Maar hier moet ik mijzelf corrigeren: leiderschap tast het ‘in Jezus Christus geen onderscheid maken tussen wie ook maar’ helemaal niet aan. Een leider is niet meer dan de anderen. Een leider heeft een eigen taak, zoals iedereen. En dat is nodig als een groep verder wil groeien naar het doel, de stip op de horizon, en naar volwassenheid van de deelnemers.

Het klinkt heel aardig: in onze kring doen we aan gezamenlijk leiderschap. Maar meestal betekent het dat er helemaal geen leiderschap is. Waar iedereen leider is, is er geen leider en geen leiderschap. Behalve als het een kring betreft die als groep door de verschillende fasen van het groepsproces gegaan is en waarin onder leiding van de leider de leden van de groep gegroeid zijn in gezonde autonomie en gezamenlijk leiderschap. Dat zijn juweeltjes van groepen.

Schort

Geen helderheid over het gezamenlijke doel, geen leiderschap en geen persoonlijk uitgesproken en ervaren commitment: dat zijn de hoofdoorzaken van niet goed draaiende groepen. Mogelijk is men enthousiast begonnen of is er na een evaluatie vol goede moed een nieuwe start gemaakt, maar na verloop van tijd ligt de boel weer op z’n gat. Doelen worden niet gehaald en er blijft sprake van een harde kern en de rest. Daarom pleit ik sterk voor een heldere visie op leiderschap in en rond kringen.

Kringen die er zijn om met elkaar mee te leven lopen het risico een beetje saai te worden

Nu besef ik heel goed dat je misschien voorbeelden van kerkelijk leiderschap gezien hebt die niet geruststellend zijn. Maar wij hebben Jezus Christus leren kennen. Hij is de leider van ons allen. Het leiderschap van Jezus toont ons zijn kracht en zijn kwetsbaarheid, zijn moed en zijn dienstbaarheid.

Jezus toont leiderschap door pal voor de boodschap van het koninkrijk van God te gaan staan, ook als die boodschap door andere leiders niet gepruimd wordt. Tegelijk laat Hij het gebeuren dat iemand uit zijn kring Hem verraadt. Jezus kan op het ene moment zijn naaste vrienden ter verantwoording roepen en op een ander moment een schort omdoen en hen de voeten wassen.

Als wij in de kerk spreken over leiderschap is dat per definitie dienend leiderschap, in navolging van Jezus Christus. Kringleiders zijn geen mensen die bepalen wat er gebeurt, evenmin de kartrekkers of roostermakers. Ik merk in de praktijk dat veel mensen ertegen opzien om kringleider te worden. Als aan kringleiders coaching wordt aangeboden, scheelt dat al heel veel.

Kringleiders hebben de volgende taken:

• De groep bij de les (het doel) houden.
• Ervoor zorgdragen dat alle leden hun plek innemen.
• De kring door de verschillende fasen van het groepsproces leiden.
• Zichzelf met andere kringleiders laten coachen/begeleiden.
• Communiceren naar de kerkenraad of de door de kerkenraad aangestelde leider voor alle kringen.

Meer

Ik meen te zien dat de meeste gemeentekringen vooral bedoeld zijn om met elkaar mee te leven. Daarin wordt de nieuwe gemeenschap en familie die christenen met elkaar vormen zichtbaar en concreet. Zeker als dat bijvoorbeeld betekent dat de diaconale zorg allereerst en zo veel mogelijk binnen de kring plaatsvindt. In de kring wordt de nieuwe wasmachine gekocht voor iemand met geldproblemen; zulke verhalen heb ik weleens gehoord.

Kringen die er zijn om met elkaar mee te leven lopen het risico een beetje saai te worden. De eigen doelstelling van een kring kan zich richten op méér. Kringen zijn in mijn visie kleine huisgemeenten van Jezus Christus, bestaande uit leerlingen van Jezus die het verlangen hebben om te groeien in de relatie met God, met elkaar en met mensen uit de buurt. Met elkaar meeleven is prima te combineren met een missionair doel. Denk aan het voorbeeld van de Bijbelstudie die uitloopt op een Alphacursus. In de praktijk komen de betrokkenheid op elkaar, het openen van Gods Woord, het bidden en het uitnodigen van anderen hier samen. Er zijn talloos veel mogelijkheden om dit uit te werken op een manier die past bij de kring.

Kunstmest

Een risico is dat je in elke gemeente mensen hebt die vooroplopen, actief zijn en graag deel willen uitmaken van een kring, en mensen die eerst willen zien of het werkt. Ze staan er niet negatief tegenover, maar zien het nog niet zitten om mee te doen. Nog weer anderen hebben er geen behoefte aan. Zij zullen naar de mens gesproken nooit deelnemen aan een kring met een heldere doelstelling, een sterk commitment en duidelijk leiderschap. Verder zijn er nog mensen die wel willen, maar geen tijd hebben.

Voor kerkenraden die graag willen dat de hele gemeente in kringen wordt ingedeeld, is dit een punt dat vaak vergeten wordt. Het werk van de heilige Geest loopt niet bij ieder van ons gelijk op. De heilige Geest heeft oog voor de verscheidenheid aan mensen, karakters en levensverhalen in de gemeente.

In plaats van dat kerkleiders de hele gemeente in een uniform kringenformat duwen, is het hun taak en roeping om het werk van de heilige Geest in de gemeente te bevorderen. Hij heeft de leiding. Aangevuurd door de Geest kunnen gemeentekringen ontstaan die door een heldere doelstelling, persoonlijk commitment en dienend leiderschap uitgroeien tot gemeenschappen rond Jezus Christus. Tegelijk werkt de heilige Geest ook door het gemeentelid dat zonder kring, maar mét God zijn of haar gang gaat.

Als leiders in kerken hierover kunstmest strooien, er zelf aan meedoen en kringen en individuen zegenen, zal er gaandeweg een veelkleurige en door de Geest begaafde gemeente zichtbaar worden. Onder leiding van de Geest wordt het geen wedstrijdje, hoeft niemand jaloers te zijn en wordt de gemeente geen wet van Meden en Perzen opgelegd.

Geleid door de Geest ontdekken we ook dat we kringen en de plaatselijke gemeente niet tegen elkaar moeten uitspelen. Ze versterken elkaar en vullen elkaar aan. Ik signaleer in onze Zwolse context veel aandacht voor hoe kerkdiensten eruitzien; de ene nog mooier dan de andere. Daar speelt zich echter het echte leven niet af. Dat gebeurt in de dagelijkse praktijk van het discipelschap. Kringen van allerlei kleur en samenstelling kunnen daar een belangrijke rol in spelen.

Hoe mooi is het als kinderen en tieners in deze kringen te zien krijgen hoe het leven met God en met elkaar praktisch vorm krijgt. Een mooie bijvangst van kringen waarin kinderen en tieners meegenomen worden, is dat zij op een natuurlijke manier voorbeelden van geloof, hoop en liefde te zien krijgen.

Leestips

Bart Broekman, Het kloppend hart van de gemeente, Kampen (Voorhoeve), 2009.

Bill Donahue en Russ Robinson, Zeven valkuilen voor kleine groepen in de kerk, Hoornaar (Gideon), 2003.

Hans Eschbach, Kleine groepen, grote kansen, Amerongen (Johannes Multimedia), 2007.

Peter van Genderen, Theodoor Meedendorp e.a., Handboek voor kringleiders, Amsterdam (Buijten en Schipperheijn), 2011.

Wouter Hart, Verdraaide organisaties, Deventer (Vakmedianet), 2012.

Piet Weisfelt en Agniet van Andel, De geheimen van de groep. Het proces van het systeem en de consequenties voor individu, groep en organisatie, Amsterdam (Boom), 2005.

Delen.

Over de auteur

Jaap Ophoff is predikant van de GKv Zwolle-Noord.

Reacties zijn gesloten.