Vertrouwen teruggeven

Jeanette de Waard en Atty van der Lingen openden in de afgelopen jaren allebei deuren van hun kerk voor de armen en eenzamen. Jeanette ontvangt mensen in haar kerk Hoop voor Noord in Amsterdam. Atty opent elke dinsdagavond de Eudokiakerk in Kampen voor een heerlijke maaltijd. Beiden bouwen zij vertrouwen op door een luisterend oor te bieden voor de schrijnende verhalen van hun gasten.

Jeanette de Waard. Diaconaal medewerker in Hoop voor Noord, een multiculturele kerk in Amsterdam.

Amsterdam-Noord is een groot stadsdeel met veel sociale huurwoningen. Hier wonen dan ook veel arme en vaak ook eenzame mensen. Jeanette de Waard zet zich al jaren in om de bewoners van dit stadsdeel te ondersteunen. Door hen te ontmoeten, praktische hulp te bieden en mensen in contact te brengen met elkaar.

Jeanette de Waard opent de maaltijd. (beeld Jaco Klamer)

Op een vrijdagochtend in november stap ik de kerk Hoop voor Noord binnen. Ondanks de kou staan de deuren open. Ik voel me meteen welkom. Vandaag ben ik hier om kennis te maken met Jeanette en de bezoekers van het project De Noordas. Al gauw blijkt dat de mensen die binnenkomen elkaar goed kennen. Jeanette vertelt dat ze de deelnemers van dit project al langer kent. Sommigen heeft ze geholpen om hun leven weer op de rails te krijgen. Nu hebben deze mensen weer ruimte om niet alleen hun eigen leven te verbeteren, maar ook om op de bres te staan voor anderen die dit niet kunnen.

Eens per maand komen de deelnemers van De Noordas bij elkaar om noden te delen. Het is een vaste club mensen uit diverse wijken in Amsterdam-Noord, met verschillende culturen en achtergronden. ‘Er komen niet alleen ervaringsdeskundigen, maar ook getuigendeskundigen,’ legt Jeanette uit. ‘Zij kennen mensen die in armoede leven en willen graag helpen.’

Rat

Een dame met een hoofddoek komt binnen met een schaal heerlijke Turkse hapjes. Opgewonden doet ze haar verhaal: er zit een rat in de slaapkamer van haar dochter. Haar kleinkinderen zitten nu bij haar thuis op de bank en durven er niet meer vanaf. Wat moet ze doen? Huub Waalewijn, een collega van Jeanette, zoekt het uit op zijn telefoon en vertelt wie ze kan bellen. Maar zelf bellen wil deze Turkse vrouw niet: ‘Als ik bel en ze horen mijn accent, doen ze niets. Bel jij maar.’ Huub knikt instemmend. Instanties staan blijkbaar niet te trappelen om allochtonen te helpen. Gelukkig krijgt Huub de GGD aan de lijn en zij beloven om de rat diezelfde dag nog te verwijderen.

‘Juist door mensen te helpen met dit soort kleine, praktische problemen, wekken wij vertrouwen,’ vertelt Jeanette. ‘We nemen de verhalen serieus. Mensen hebben niet altijd ruimte om hun problemen zelf op te lossen. Dan is het fijn als iemand die last van ze afneemt.’

Slooplijst

Langzaamaan heeft iedereen zijn plekje gevonden aan de lange tafel, opgefleurd met narcissen en voorzien van lekkere kruidnoten, druiven en stroopwafeltjes. Deze ochtend bespreken de deelnemers de problemen die zij ondervinden rondom wonen. Al gauw volgen de verhalen elkaar in een rap tempo op. De problemen komen ook niet alleen. Meerderen klagen over de reacties van woningcorporaties op hun verzoeken om reparaties. Eén dame heeft al jaren een lekkend plafond, maar ze doen er niets aan. Hun gebouw staat immers op de slooplijst? Toen een storm ervoor zorgde dat een kast op haar balkon haar keukenraam kapotsloeg, hebben ze wel het balkon en het keukenraam gerepareerd. Ook hebben ze een muur gemaakt tussen haar balkon en die van haar buren. Dit moet voorkomen dat de kast weer omwaait. Alleen: haar kast staat nu op het balkon van de buren en hoe krijgt ze hem weer op zijn plek terug?

Jeanette: ‘Al deze verhalen verzamelen we en we kijken waar de nood het hoogst is. We gaan de problemen niet voor hen oplossen. De bedoeling is dat ze zelf initiatief nemen en een stem krijgen. Wij helpen hen daarbij.’

Traplift

Deelnemers vertellen open en eerlijk hun verhaal. Meerdere mensen blijken op een oncomfortabele bank te slapen, omdat ze de trap niet meer op kunnen. ‘Als je dat aankaart bij de woningbouw,’ vertelt een man, ‘dan komen ze met een smoes. Maar ze doen er niets mee. Ze zeggen niet eerlijk dat ze geen geld aan een traplift uit willen geven.’

Een dame vertelt dat ze in aanmerking komt voor woningruil met urgentie. Ze had een mooi appartement gevonden, alles was bijna rond, alleen kon ze de verhuiskosten niet betalen. Daar wilde de woningcorporatie niets aan doen. Dus zit ze nog steeds in haar huis met een kapotte traplift, zonder geld voor de reparatiekosten.

(beeld Jaco Klamer)

‘Wat je ziet, is dat deze mensen allemaal afhankelijk zijn van instanties, omdat ze veel dingen niet zelf kunnen betalen,’ legt Jeanette uit. ‘Of ze hebben geen ruimte in hun hoofd om problemen op te lossen. Maar deze instanties blijken er helemaal niet voor hen te zijn. Het draait altijd om de regeltjes en ze willen zo min mogelijk geld uitgeven. En als ze iets beloven, hoor je er daarna nooit meer van. Je begrijpt, het wantrouwen onder deze mensen is groot.’

Flipover

Aan het einde van de ochtend heeft Jeanette het blad op de flipover vol geschreven met de verhalen van die ochtend. Samen besluiten de deelnemers om de volgende keer verder uit te zoeken wat ze kunnen doen aan de problemen rondom reparaties. Ze willen graag met een jurist spreken om uit te zoeken wat hun rechten zijn, voordat ze op bezoek gaan bij de woningcorporaties. Voor nu worden de deelnemers naar huis gestuurd met boekjes die ze in kunnen vullen met familie, vrienden of buren. Hierin kunnen zij de woonsituatie vastleggen van de mensen in hun netwerk. Zo hopen ze nog meer informatie te bundelen over de problematische woonsituaties waarin velen verkeren in Amsterdam-Noord.

‘Bevrijdingspedagogiek noem ik dat. Ik wil mensen laten inzien dat er grotere structuren zijn, niet alleen hun eigen probleem. Het ligt niet aan hen. Instanties zijn niet makkelijk te verbeteren, dus het wantrouwen kun je niet wegnemen. Maar door deze mensen een stem te geven, kun je toch impact maken en dingen bereiken,’ besluit Jeanette.

Atty van der Lingen. Initatiefnemer van de Eetkamer in de Eudokiakerk in Kampen, die iedere week een maaltijd aanbiedt aan iedereen die komen wil.

De wens van Atty van der Lingen om gastvrij te zijn en de armen en eenzamen echt te zien, werd werkelijkheid toen zij de Eetkamer kon openen in Kampen. Gesteund door de diaconie van de Eudokiakerk ontvangt zij nu, samen met een grote groep vrijwilligers, elke dinsdagavond mensen die op zoek zijn naar gezelligheid. Alleengaanden die geen zin hebben om alleen te eten. Gezinnen die een gratis maaltijd goed kunnen gebruiken. Mensen zonder netwerk om hen te steunen. Al deze mensen heet zij persoonlijk welkom en spreekt zij aan.

Om 18.00 uur hebben de kokers hun eten gebracht en staat er een heerlijk warm buffet klaar voor de gasten. Atty opent de maaltijd en deelt het wel en wee van de bezoekers. De jarigen worden toegezongen en voor de zieken schrijven mensen een wens op de kaart die rondgaat.

Netwerk

Bezoekers weten zich gehoord in de Eetkamer. Atty en haar collega-vrijwilligers luisteren aandachtig naar alle verhalen. ‘Dinsdagnacht lig ik vaak wakker van alle moeiten en zorgen die er zijn. Ik kan ook niet altijd helpen. Als het nodig is, verwijzen we door naar professionele hulpverlening. Voor praktische hulp kijken we altijd of mensen onderling elkaar kunnen helpen. Als iemand gaat verhuizen, proberen de gasten elkaar te helpen. Zo zijn de bezoekers elkaars sociale netwerk geworden.’ Rond deze tijd spreken de eenzamen af om samen Kerst te vieren. Dit moedigt Atty ook aan. ‘Niemand zou Kerst alleen moeten doorbrengen, het is een feest om samen te vieren.’

Cadeaus

Ook de gemeenteleden dragen bij aan de gastvrijheid van de Eetkamer. ‘Iedereen brengt deze weken cadeautjes naar de kerk, zodat we dinsdag 2 december sinterklaascadeaus kunnen uitdelen aan de gasten. Meerdere kerken in Kampen dragen de Eetkamer financieel door hiervoor te collecteren tijdens de kerkdiensten. Ook koken elke week zeven mensen een maaltijd voor tien personen, zodat we altijd een buffet voor zeventig personen klaar hebben staan. Zo delen we van onze rijkdom met hen die minder hebben.’

‘We ontvangen wekelijks vijftig tot zeventig bezoekers, de behoefte is groot in Kampen. Er is een vaste kern die elke week komt, maar ik zie ook elke keer weer nieuwe gezichten. Eigenlijk alleen maar door mond-op-mondreclame. De meeste bezoekers hebben geen band met de kerk, maar durven toch ons gebouw binnen te lopen. Waarom? We delen van onze relationele rijkdom en dat hebben ze het meeste nodig.’

Meer informatie over het project De Eetkamer is te vinden op: eudokiakerk.nl/landing/openingstijden/eetkamer.

De website over het diaconaal werk van Jeanette de Waard in Amsterdam-Noord is nog in de maak: diaconienoord.org.