De werkelijkheid is niet zo eenvoudig

De val van Thomas G. van Nelleke Noordervliet las ik in het weekend waarin Joe Biden uitgeroepen werd tot winnaar van Amerikaanse verkiezingen. Opgelucht dronken we een borrel op de goede afloop. Toch zeurde er een stemmetje op de achtergrond: Trump is dan wel verslagen, maar het Trumpisme nog niet. Het gevoel van mensen dat ze niet gehoord worden, de polarisatie, dat is er nog altijd.

Ik koos De val van Thomas G. uit, omdat de flaptekst beloofde dat het hierover zou gaan. Aanvankelijk dacht ik dat ik het verkeerde boek zat te lezen. Het gaat over Isa, een vrouw op leeftijd, die alle fotoalbums van haar gezin in de open haard gooit. Het hele familieleven, vakanties en feestjes gaan in vlammen op. Daarna trekt ze zich terug in een huis aan de Ierse kust. Al snel ontdekken we dat haar man Thomas recent is overleden, later blijkt het om een auto-ongeluk te gaan.

Thomas is een uitgever van naam. Tot hij het boek Hedendaags fanatisme uitbrengt, dat vol zit met omstreden bruine ideeën. Er ontstaat een rel, een hetze op sociale media, en Thomas wordt zijn eigen uitgeverij uitgezet. Een paar maanden later rijdt hij zichzelf dood tegen een boom. Er is ook een journalist, de aardige Joris, die Isa, zoon Arthur en dochter Leonie wil interviewen, omdat hij een boek wil schrijven over de kwestie. Hij ontmoet een onverschillige Arthur, die vooral door wil met zijn leven en een cynische en hooghartige Leonie, die kille gesprekken voert met haar moeder. Isa wil hem niet spreken, ze blijft liever in Ierland om anoniem Kerst te vieren tussen de locals.

Als Isa een tekst in handen krijgt van haar overleden man, die hij via de auteur van het omstreden boek aan haar laat sturen, kantelt het verhaal. Er komen antwoorden. Waarom heeft Thomas het boek uitgegeven? Deelde hij de ideeën die erin stonden? Wilde hij ze daadwerkelijk een podium geven? Of wilde hij zijn uitgeverij smoel geven, rellen om de aandacht?

Noordervliet heeft het verhaal geraffineerd opgezet. Over het gebruik van sociale media lezen we weinig, maar over de effecten ervan des te meer. De gesprekken onderling zijn hard en direct, er wordt veel gevloekt. Het maakt de personages niet sympathieker. Mensen zijn door de hele affaire verbitterd geraakt, hebben hun loopgraven betrokken. Een Surinaamse medewerker van de uitgeverij ontvouwt voor Joris’ microfoon de hele identiteitsagenda; een verbeten relaas is het, maar wel raak.

Uiteindelijk rest er maar een ding: ze zullen een poging moeten doen om echt naar elkaar te luisteren. Isa neemt het voortouw. Ze belegt een bijeenkomst waarin ze het integrale manuscript van Thomas voorleest. Als ze klaar is, gaat ook deze tekst in de open haard. Maar dan is het nog niet klaar, er moet nog veel gesproken worden. De werkelijkheid is nooit zo eenvoudig als we graag zouden willen. Ook Thomas’ beweegredenen voor het uitgeven van het boek zijn niet in één tweet te vangen.

In een interview in NRC zegt Nelleke Noordervliet: ‘Een roman is geen mening, het is een vraag, een heel lange vraag.’ Met dit boek lijkt ze de vraag te willen stellen: wat zetten we ertegenover? Wat is ons alternatief voor de verharde wereld van sociale media en schone schijn? Isa dwingt de anderen tot luisteren. Daarvoor heeft ze eerst alles achter zich moeten laten, maar ze weten haar te vinden. In haar Ierse huis wordt vergaderd over een tegenzet, de uitgave van Thomas’ manuscript waar nog een kopie van blijkt te bestaan.

Ondertussen knijpt Isa er even tussenuit. Ze gaat bij haar zieke buurvrouw langs, even vragen hoe het gaat. Onder de Ierse kustbewoners heeft ze ontdekt wat echte aandacht voor elkaar betekent. Goedheid is toch mogelijk.

Naar aanleiding van: Nelleke Noordervliet, De val van Thomas G., Amsterdam (Atlas Contact), 2020. 320 pagina’s, € 22,99. ISBN 9789025459703.

Samengevat

Vlot geschreven roman die de tijdgeest peilt.

Boeiende inzichten over goed en kwaad.

Religie wordt vooral gezien als oorzaak van problemen.

Hoop gloort in het pleidooi voor persoonlijke aandacht.