Korte kroniek over honderd jaar De Reformatie

0

Afgelopen najaar was het een eeuw geleden dat weekblad De Reformatie, waar magazine OnderWeg uit voortkomt, verscheen. Journalist Sjoerd Wielenga verdiepte zich in de turbulente media- en kerkgeschiedenis van dit kerkelijk blad, dat in 2015 samenging met het in 1957 opgerichte Opbouw. Speciaal voor OnderWeg schreef hij een korte kroniek, verdeeld in zeven fasen. Hij sprak ook met de huidige hoofdredactie van OnderWeg. ‘We willen er zijn voor mensen die God en de kerk liefhebben.’

(beeld Everett Collection/Shutterstock)

(beeld Everett Collection/Shutterstock)

‘Door geleidelijke overgangen en catastrofale gebeurtenissen zijn wij gekomen in een veelszins andere wereld. (…) Een wereld, waarin de staat, als een moderne almacht, zich opmaakt het leven te ‘regelen’, het maatschappelijk vraagstuk op te lossen, zonder en desnoods tegenover de kerk.’ Nee, dit gaat niet over coronatijd. Honderd jaar geleden waren dit de eerste zinnen op de voorpagina van het fonkelnieuwe blad De Reformatie, namens de redactie geschreven door de Amsterdamse predikant Bas Wielenga.

Fase 1: vernieuwing

Aan het einde van de twintigste eeuw telden de Gereformeerde Kerken maar liefst vier bladen. Eenzelfde situatie was er rond 1920 in de – ongedeelde – Gereformeerde Kerken. Maar in al die toenmalige uitgaven misten jonge predikanten een progressief geluid. ´De Reformatie begon als een blad van een vernieuwingsbeweging die de Gereformeerde Kerk, zoals die door Abraham Kuyper was ontwikkeld, wilde vernieuwen,´ vertelt historicus George Harinck, die in de jaren negentig promoveerde op De Reformatie. ´Het woord ‘ontwikkeling’ zat niet voor niets in de ondertitel. De oprichters waren meestal leerlingen van de gereformeerde theoloog Herman Bavinck, die de al bestaande bladen niet vernieuwend vonden. Maar hun ambities doofden al snel uit doordat de conservatieve redacteur Valentijn Hepp de koers wist te bepalen. Hij was een kuyperiaan die weliswaar voor vernieuwing was, maar uiteindelijk Kuyper het laatste woord gaf.´

Fase 2: Klaas Schilder

Eerste cover OnderWeg (archiefbeeld).

Eerste cover OnderWeg (archiefbeeld).

Tien jaar later botste redacteur Klaas Schilder met dezelfde Kuyper-verering, vertelt Harinck. ´Als hij kritiek heeft op bepaalde facetten van Kuypers theologie, raakt hij uit de gratie bij de kerkelijke elite. Maar jonge theologen als Berkouwer, Veenhof en Kuitert raakten juist door hem geïnspireerd. Hij was een creatieve jongen.´

In de jaren dertig kwam Schilder in conflict met de redactie over de te varen redactionele koers. Oosterbaan & Le Cointre, de uitgever van het blad, koos voor Schilder, waarna die als enige redacteur overbleef. Schilder dacht praktisch. Hij wilde geen gezeur over de koers, maar opbouwen. Hij breidde het medewerkersbestand uit met mensen die in zijn geest wilden vernieuwen. Ze dachten na over de vraag wat het betekent om in deze cultuur gereformeerd te zijn. Hij stelde een eigen theologie tegenover die van de populaire Karl Barth.´

De toon in De Reformatie was in die jaren radicaal en activistisch, zegt Harinck. Die activistische houding zag je in de tijd tussen de twee wereldoorlogen niet alleen in de kerk. Het was ‘het klimaat van het absolute’. ´Ook de letterkunde en de politiek hadden die trekken. Denk aan de opkomst van het fascisme en nationaalsocialisme. Schilder en de zijnen schreven heel antithetisch, in oorlogsjargon. Heel modern en vitaal, en dat sprak jongeren in de kerk, die de grijsheid beu waren, erg aan.´

Die militante schrijfstijl zou nog tot lang na de oorlog aan het blad kleven, zegt Harinck. ´Veel mensen vonden de ‘alles of niets-houding’ echt gereformeerd.´

Het hele verhaal lezen? Word gratis abonnee van onze nieuwsbrief en ontvang het gehele artikel als welkomstgeschenk.

U moet u inloggen om dit artikel te bekijken. Inloggen om toegang te krijgen.
Delen.

Over de auteur

Sjoerd Wielenga (GKv) is zelfstandig journalist, tekstschrijver en eindredacteur.

Laat een reactie achter