Oude mensen en God

Sta op voor oude mensen en betoon hun respect. Zo tonen we ontzag voor God de Heer, lees ik in Leviticus 19:32. Vroeger, in de tram in Rotterdam, stond ik op voor oude mensen om hun mijn plaats aan te bieden – en zeker als het oude dames betrof. Ik wist toen niet dat je zo ontzag toonde voor God de Heer.

Ik herinner me niet meer dat we het thuis daar ooit over hadden. Rond de eetkamertafel hadden we levendige gesprekken, maar over respect voor oude mensen ging het nooit en zeker niet als vrucht van ons geloof. Opstaan voor oude mensen deed ik gewoon zoals de meeste jongeren van mijn leeftijd. Zo was de cultuur toen nog. Veel was gewoon vanzelfsprekend. Dat veranderde, in de 60’er jaren vermoed ik. Maar ik ben al zo lang weg uit Nederland dat ik niet zou weten hoe dat respect voor oude mensen nu in het publieke vervoer functioneert en of het functioneert.

Crisis

Tijdens de coronacrisis van een jaar of wat geleden bleek het respect voor oude mensen nog springlevend. Veel voorzorgsmaatregelen werden getroffen met als argument dat we moesten denken om de oude mensen. Zij zouden in het bijzonder kwetsbaar zijn voor het virus. Tehuizen met oude mensen werden hermetisch afgesloten van de buitenwereld. De zorg voor hen leek een soort toetssteen te worden voor verantwoord beleid. Een fatsoenlijk mens moest dat toch kunnen begrijpen? Menswaardige zorg voor de ouderen in een samenleving is een uiting van ontzag voor God de Heer of we dat nu weten of niet.

Pensioensleeftijd

Maar wat is oud? We zijn zeker oud als we met pensioen mogen gaan. Je pensioensleeftijd bepaalt hoe oud je bent. Die leeftijd verschuift echter nogal. Als je 65 werd, ging je destijds met pensioen. Dat kon ook, omdat de AOW door vadertje Drees was ingevoerd.

Terzijde, daar waren wij in de kerk op tegen! Professor Kees Veenhof schreef zelfs een boek tegen de verzorgingsstaat die de AOW regelde. Hij vond dat zelfs ‘demonisch’. De diakonie zorgde voor de eigen oude mensen; dat was een bijbelse opdracht. Zo toonde de kerk ontzag voor God de Heer. Helaas had ‘de armenzorg’ van de kerkelijke diakonie over de eeuwen een slechte naam gekregen. Als het even kon, gingen we daar niet naartoe. Ontzag voor God de Heer was lang niet altijd in de diakonie zichtbaar. De AOW verschafte ouderen een basisinkomen waarvan te leven viel. Toonde de (socialistische) regering van toen zo ontzag voor God de Heer (die volgens hen niet bestond)? Ik moet aan Paulus denken die schreef over heidenen die door hun daden bewijzen dat wat Gods wet eist in hun harten geschreven staat (Romeinen 2:14). Christenen vallen soms tegen en niet-christenen mee.

Er zijn landen genoeg waar mensen doorwerken totdat ze er dood bij neervallen. Ze hebben geen staatspensioen. De familie is soms ook te arm om de zorg voor hun oude familieleden op zich te kunnen nemen. Als er een staatspensioen is, zoals in Zuid-Afrika, leeft een hele familie ervan. Er zijn hier meer werklozen dan werkers, meer werkzoekers dan pensioentrekkers. Ik heb de indruk dat arme werklozen eerder oud zijn, of op zijn minst oud lijken, dan rijkere mensen. Ook is het, medisch gezien, behoorlijk duur om oud te worden en om je oude dag in gezondheid door te kunnen brengen. Zonder verzekering en afhankelijk van de publieke gezondheidsinstellingen zoals klinieken en ziekenhuizen maakt dat in Zuid-Afrika de gebreken van de ouderdom alleen maar toenemen met dodelijke afloop.

Vervroegd pensioen

Destijds ging in ons land de pensioensleeftijd omlaag. Ik kon nog op mijn zestigste met vervroegd pensioen gaan. Voelde ik me toen oud? Ach, je bent zo oud als je je voelt, zegt de volksmond. Maar sociaal-economisch kon het. Een mens leeft toch niet om te werken maar hij werkt om te leven? Nou dan, voordat we echt oud zijn, 65+, gaan we nog van het leven genieten. Niet dat ik zo er toen over dacht; ik had andere argumenten. Maar daarover nu niet.

Een mens werkt toch om te leven?

Intussen zijn de omstandigheden veranderd. In de arbeidsmarkt zijn grote gaten gevallen: overal is gebrek aan mensen die de gaten kunnen vullen. Er worden minder kinderen geboren die later op de arbeidsmarkt de rol van de ouderen kunnen overnemen. Vergrijzing is een reëel probleem, wereldwijd. Bovendien worden mensen steeds gezonder oud. Vervroegd pensioen op je zestigste is maatschappelijk gewoon onverantwoord, terwijl veel zestigplussers zich helemaal niet oud voelen en door willen werken. Nu gaan we met 67 jaar met pensioen. Geen probleem in (het van oorsprong protestantse) Nederland maar een groot probleem in (het van oorsprong katholieke) Frankrijk waar men zich fel keert tegen de verhoging van de pensioensleeftijd naar 64 jaar.

We beletten ouderen niet om te werken. Zo tonen we, christen of niet, ontzag voor God de Heer. Als zevenzestigplussers door kunnen en willen werken, tonen we hun respect door dat niet te verbieden. Zo tonen we ontzag voor God de Heer die ouderen niet vergeet maar in zijn goedheid gedenkt. Daarvan profiteren ook niet-christenen ook van.