Verstandig leven vanuit je gevoel

Nikolaas Sintobin, jezuïet en internetpastor, is al jaren ambassadeur van Ignatius van Loyola, stichter van de jezuïeten. Hij schrijft over ignatiaanse spiritualiteit, over de hele wereld houdt hij lezingen of begeleidt hij retraites. Ook houdt hij websites in de lucht waarop hij in het bijzonder het ignatiaanse bidden met de Bijbel toegankelijk maakt voor een breed publiek. Volgens Sintobin is ‘God liefhebben en dienen in alle dingen’ samengevat de spirituele ervaring van Ignatius. ‘Vertrouw op je gevoel’, voeg ik eraantoe als uitdagende samenvatting van het denken van deze kerkvader.

Vertrouw op je gevoel. Waarschijnlijk gaan bij sommige lezers de alarmbellen af. In hoeverre kunnen we ons gevoel vertrouwen?

‘Dat begrijp ik. Ik schreef ooit het boek Vertrouwen op je gevoel. Het gaat over keuzes leren maken met Ignatius van Loyola. De interessantste recensie verscheen in het Reformatorisch Dagblad. De recensent merkte op dat in reformatorische kringen de ratio er veel beter voor staat dan het gevoel, maar ook dat dit bijzonder is. Want is het verstand niet even goed door de zondeval verduisterd? Met andere woorden: het is belangrijk om gevoel en verstand niet tegen elkaar uit te spelen. Ze zijn allebei niet meer in de conditie zoals God ze bij de schepping heeft bedoeld, maar daarom is het een niet van mindere kwaliteit dan het ander. De recensent schreef: “Wie zich dat realiseert, zal in het boek van Sintobin veel lezen wat aanspreekt. Gevoelens en het je goed realiseren wat je voelt, zijn immers van groot belang in het alledaagse leven. Wat dat realiseren betreft: niet zelden zijn mensen zo gericht op hun verstand dat ze zich niet eens bewust zijn van wat ze voelen.”’

Kunt u de spiritualiteit van Ignatius kort beschrijven?

‘Deze spiritualiteit kenmerkt zich allereerst door een christocentrische benadering. In alles is Ignatius gericht op Christus. Hij is dé bron van het leven en de vreugde.

Het tweede kenmerk is de ervaring. Ignatius doet op een bijzondere manier een beroep op de zintuigen. Hij legt grote nadruk op de persoonlijke ervaring. De taal die God vandaag spreekt, is die van de ervaring van de mens. Je mag vertrouwen op je ervaring. Waar word je, in het bijzonder vanuit je gebed, door geraakt en waartoe word je bewogen? Want je ontdekt je diepste verlangens als je erachter komt waardoor je in vuur en vlam komt te staan. Er zit dus een diep pedagogisch bewustzijn bij Ignatius waarbij hij veel vrijheid en vertrouwen geeft. Durf je ervaring ernstig te nemen.

Het derde kenmerk is reflectie. Ignatius pleit ervoor om vaak terug te blikken en jezelf de vraag te stellen: waardoor kwam het dat ik vreugde ervoer? Is dat plezier of die vreugde terug te leiden op Christus of niet? En vooral, in welke richting wijzen die positieve gevoelens? Wat kan ik eruit leren over waartoe God mij concreet uitnodigt?’

Hoe ga je voor jezelf op zoek naar die vreugde?

‘Dat is een goede vraag. Realiseer je dat jezuïeten een gedegen jarenlange intellectuele opleiding krijgen. Ook hebben we een bekend bijbelinstituut in Rome. Op het eerste gezicht wat paradoxaal dat een traditie met zoveel nadruk op de ervaring ook zoveel nadruk legt op vorming en onderwijs. Het past allemaal goed bij elkaar. We willen geworteld op zoek naar waartoe God ons uitnodigt en oproept.

Die zoektocht krijgt praktisch gestalte in bijvoorbeeld het levensgebed. Ik heb speciale boekenleggers laten maken met de verschillende stappen. In de hoop dat die boekenleggers dagelijks veel mensen laten bidden. Ook maken we een dagelijkse gebedspodcast om het ignatiaanse bijbelgebed bij de mensen thuis te krijgen. Bij het levensgebed is de eerste stap (Met God) de blik omhoog richten, want met God kijk je naar jouw dag. Als tweede stap (Dank) stel je de vraag: waar voel ik vreugde? Dat gaat dus over dankbaarheid, teken van de nabijheid van God. Als je deze biddende terugblik elke dag doet, wordt Gods aanwezigheid ook zichtbaar in alledaagse dingen. Als rimpelingen op het water die terugvoeren naar een bron van vreugde. Dit gebed helpt om je inwendige radar te verfijnen, want niet alle vreugde is duurzaam of komt bij God vandaan. Na het danken sta je stil bij zogenaamde sorry-momenten (Sorry). Waar voel ik droefheid? Als je dit doet op de ondergrond van dankbaarheid, kun je heel ver gaan in het zoeken naar droefheid, boosheid, haat, jaloersheid en vragen om vergeving. Dankbaarheid zorgt ervoor dat je geen angst hoeft te hebben voor de afgrond van het kwaad in je leven. Als laatste vraag je iets van God of je biedt Hem iets aan (Alstublieft). “Ik ga meer geduld hebben” of “ik zal hem of haar liefdevol bijstaan.” Als je dit levensgebed regelmatig bidt, ga je patronen ontdekken die je helpen om die diepe vreugde door grote of kleine keuzes meer plaats te geven in je leven.’

Dit is erg behulpzaam. Tegelijkertijd voelt het alsof je op jezelf wordt teruggeworpen. Is dit levensgebed onderdeel van meer spirituele praktijken?

‘Ja, dit is een kant van het verhaal, want dit levensgebed moet samengaan met een biddend leven met de Bijbel. Het hart moet gevormd en gezuiverd worden door de leermeester van de liefde zelf. Als je dat doet, zal die diepere gevoelservaring ook betrouwbaarder worden als spiegel en vindplaats van Gods liefde. Hiervoor is het ignatiaans bijbelgebed bijzonder behulpzaam. Voor dit gebed is minimaal tien minuten tijd nodig, omdat je tot een zekere stilte moet komen. Je kiest een korte bijbeltekst uit en daarna word je stil. Vervolgens maak je tijd voor de genadevraag. Je spreekt uit wat er in je leeft, daarna vraag je God om bijzondere genade voor jouw situatie. Als tweede probeer je de bijbeltekst op jouw leven te leggen. Het gaat dan om telkens opnieuw luisteren. Hoe trager hoe liever en daarbij is vreugde het kompas. Tot slot spreek je weer tot God. Je dankt voor wat je ontving tijdens het bidden of je vraagt een bijzondere genade waarvan tijdens het bidden duidelijk is geworden dat je ze nodig hebt. Achteraf, na het eigenlijke gebed, is er een terugblik op wat je heeft geraakt en op welke manier. Ook in dit gebed komen weer die verschillende elementen uit de ignatiaanse spiritualiteit terug. Het gaat om Christus, ervaring en reflectie.’

Het gaat om Christus, ervaring en selectie

Wat heeft deze spiritualiteit uzelf gebracht?

‘Het heeft mijn leven in goede zin van het woord ondersteboven gekeerd. Ik ben een ‘paplepel-katholiek’. Ik heb drie studies gedaan: rechten, economie en criminologie. In die tijd had ik veel gesprekken met vrienden die atheïst geworden waren en dat zette mij aan het denken. Ik ben op zoek gegaan naar een plek om zelf meer gevormd te worden in het christelijk geloof en haakte aan bij een groepje dat zich ging bekwamen in het ignatiaans bijbelgebed. Ik had daarvan nog nooit gehoord, maar ik ontdekte een volledig nieuwe dimensie in mijn leven. Geleidelijk kwam er een bepaalde vreugde over mij. Uiteindelijk ben ik ingetreden bij de jezuïeten, maar ik heb tien jaar nodig gehad om te wennen aan het idee om priester te worden. Ik ben helemaal geen vrome jongen. Ik wilde carrière maken en een gezin stichten. Ik had een goede baan, maar de horizon was nog gesloten, besefte ik later. Die horizon is opengegaan door het ontwikkelen, vanuit het bidden met de Bijbel, van een vorm van vriendschap met Jezus. Ik heb mij uiteindelijk kunnen geven aan wat mij ten diepste raakt. Wat ik nu doe, gaat eigenlijk vanzelf en dat ervaar ik als een wonder. Ik heb een tweelingbroer. Hij heeft ook gestudeerd en heeft alles wat de wereld voorhoudt. Ik heb geen geld, kinderen, carrière of huis, maar ik zou niet met hem willen ruilen. Nogmaals, ik ben helemaal geen vrome jongen die altijd vreugde ervaart. Er zijn soms ook mindere momenten, maar telkens word ik uitgenodigd om op zoek te gaan naar vreugde. Wat mij daarbij helpt, zijn enkele sleutelmomenten waarop ik terug kan vallen. Tijdens een stille bijbelretraite van dertig dagen, jaren geleden, heb ik een ontmoeting met God meegemaakt. Het is lastig om daaraan woorden te geven, maar ineens was er een overdaad aan vreugde. Ik wist niet wat er gebeurde en ik kan dat moment op geen enkele manier opnieuw laten gebeuren of uitlokken. Maar als ik in mijn geheugen terugga naar die ervaring, proef ik weer iets van de overdaad van vreugde. Dat is een moment in mijn leven waarop ik altijd terug kan vallen. Ik heb mijn leven gebouwd op drie of vier van dit soort ontmoetingen.’

Wat is het grootste geschenk dat Ignatius u en de wereld heeft gegeven?

‘Het geschenk van de onderscheiding van geesten. Hoe roept God mij vandaag? Waarheen wijst het kompas van de vreugde vandaag? Hoe kan ik op rationeel verantwoorde wijze luisteren naar de gevoelens die zich aandienen in mijn biddende hart? Geloof ik dat God vandaag met mij bezig is en wil ik daarnaar op zoek gaan? Dat soort vragen heeft Ignatius in mijn leven gebracht. Bovendien heeft hij mij instrumenten aangereikt om op zoek te gaan naar het antwoord. Paus Franciscus stelt zich die vragen ook geregeld. Sommigen vinden hem soms onvoorspelbaar, maar je kunt hem alleen begrijpen als je weet dat hij jezuïet is. Hij gaat in de goede zin van het woord op zijn gevoel af. Anders gezegd, hij probeert te luisteren naar Gods Geest. Van Hem weten we dat Hij waait waarheen Hij wil. Soms wordt Franciscus eigenwijsheid of impulsiviteit verweten, maar hij begint elke dag met twee uur bidden, vaak met de Bijbel. Mensen uit zijn omgeving hebben mij verteld dat hij bij moeilijke kwesties regelmatig zegt: “Ik heb er nog niet voldoende om gebeden om te kunnen zeggen in welke richting het kompas van de vreugde in deze situatie wijst.” Hij leeft, op verstandige wijze, echt vanuit zijn gevoel. Dat is wat ik ook probeer te doen.’

Levensgebed

Met God

Met God kijk ik naar mijn dag

Dank

Waar voel ik vreugde?

Sorry

Waar voel ik droefheid?

Aub

Wat bied ik God aan of vraag ik Hem?

 Ignatius van Loyola

Over de leer van Ignatius:

• Nikolaas Sintobin, Bidden met de Bijbel. In de leer bij Ignatius van Loyola, Utrecht (Kokboekencentrum), 2024
• Nikolaas Sintobin, Vertrouw op je gevoel. Keuzes leren maken met Ignatius van Loyola, Utrecht (Kokboekencentrum), 2021
• Voor een dagelijkse bijbelse gebedspodcast en speciale podcasts over het levensgebed: biddenonderweg.org