Over leraren en leerlingen

Wat is de Bijbel? Een boek om in te lezen om toegang te verkrijgen tot het Woord van God? Of is het een grabbelton waaruit we teksten vissen die aan onze persoonlijke opvattingen goddelijk gezag verlenen?

Verstaan wat we lezen

Bijbellezen is moeilijker dan wij soms willen toegeven. Maar Paulus zegt niet voor niets dat wij leraren nodig hebben die ons leren de Bijbel begrijpend te lezen en uit te leggen (Efeziërs 4:11). Niemand moet denken dat hij of zij zonder hulp bij het bijbellezen kan. Ook bijbelleraren blijven hun levenlang leerling, eerst van de Meester zelf, maar ook van elkaar. Wijlen Henk de Jong was zo’n leraar die leerling bleef van de Meester. Talloze NGK-predikanten, en hen niet alleen, heeft hij geholpen om de Bijbel begrijpend te lezen en uit te leggen.  Dat tot zegen voor de kerken en verder! Over hem en zijn manier van bijbellezen en –uitleggen is onlangs een boek verschenen, een echte hulp voor leraren bij hun bijbellezen en bijbelonderricht.

Nieuw boek

Christus in het Oude Testament. Henk de Jong over de verhouding tussen het Oude en Nieuwe Testament, Amsterdam (Buijten en Schipperheijn) Motief, 2024 (in de TU-Bezinningsreeks 27): dit door Jaap Dekker en Kasper de Graaf uitgegeven boek bevat studies over de aanpak van Henk de Jong van het bijbellezen. Vijf Oudtestamentici laten hun licht schijnen over hoe Henk de Jong de Bijbel las. Er zijn ook tien preken van hem in opgenomen plus een Engelstalige lezing over de centraliteit van Christus in de Bijbel: Alles onder één Hoofd. Wat betekent dat precies voor ons bijbellezen en -bijbelbegrijpen? Ik neem aan dat dit boek op de literatuurlijst komt te staan van de studenten aan de TUU, en op de boekenplank van veel geëngageerde bijbellezers ook buiten onze kerken. Ik geef geen boekbespreking, maar noem in een paar blogs een enkel punt uit elk artikel dat mijn aandacht trok. Wij houden Henk de Jong als voorganger op de weg van het bijbellezen in ere door zijn werk te blijven gebruiken, maar vooral door zelf in zijn spoor de Bijbel te blijven lezen. Dit keer over Jaap Dekkers bijdrage in hoofdstuk een.

Knoopsgat

De titel ervan luidt ‘Christus en het knoopsgat van het Oude Testament’. Henk de Jong was ervan overtuigd dat het Nieuwe Testament past op het Oude Testament past zoals een knoop in een knoopsgat. Het Oude Testament en Nieuwe Testament sluiten naadloos op elkaar aan in hun beschrijving van de ene heilsgeschiedenis waarvan Christus het centrum vormt. Er zijn genoeg kerken waar het Oude Testament als verleden tijd niet meer meedoet of waar het Oude Testament de eigenlijke Bijbel is met het Nieuwe Testament als een soort aanhangsel. Het is van cruciaal belang om beide Testamenten in onlosmakelijk verband met elkaar te lezen. Maar hoe doen we dat? In ieder geval door te onderkennen dat Christus in beide Testamenten de centrale rol speelt. Vanuit het Nieuwe Testament teruglezend naar het Oude Testament zien we dat God al heel vroeg (Genesis 3:15) zijn verlossingsplan op de rails zette en het eerst via Israël wilde uitvoeren. Toen dat mislukte, kwam Christus om het plan tot zijn eindbestemming te brengen, een verzoende schepping. Het blijkt dat God in het Oude Testament al lang bezig was om zijn heilsplan, zoals we dat kennen uit het Nieuwe Testament, voor te bereiden. We komen in het Oude Testament Christus overal tegen in allerlei voorgestalten, met name in de persoon van koning David en de tempel op de berg Sion.

Verchristelijking

Dan komt de vraag of we zo wel recht doen aan de betekenis van het Oude Testament in zijn eigen historische context. Moeten we het Oude Testament niet eerst lezen vanuit het perspectief van Israël voordat we Christus en het Nieuwe Testament erbij betrekken? Dekker vindt dat we inderdaad moeten oppassen voor het verchristelijken van het Oude Testament om de eigen stem van het Oud Testament niet te laten ondersneeuwen (pagina 19). Maar het Oude Testament kan in verbinding met Christus worden gelezen zonder dat het in een christelijk boek verandert. De ontwikkelingsgang van de heilsgeschiedenis zoals beschreven in het Oude Testament krijgt in het Nieuwe Testament zijn logische vervolg. Christus is de climax waarop de in het Oude Testament beschreven heilsgeschiedenis uitloopt en waarvan het Nieuwe Testament getuigenis aflegt.

Dat Joden een ander vervolg hebben op het Oude Testament (TeNaCH) dan christenen betekent nog niet dat het Nieuwe Testament geen legitiem vervolg van het Oude Testament is. Verchristelijking van het Oude Testament is verkeerd maar, zo Henk de Jong, verjoodsing van het Oude Testament (Talmoed) is dat eveneens.

Ten slotte

Dekker verwijst naar Walter Moberly (pagina 29) die opkomt voor het recht van de christelijke geloofstraditie om het Oude Testament in verbinding met Christus te lezen. Dan doen we recht aan het Oude Testament in zijn eigen historische context, maar we vergeten daarbij niet de heilshistorische dynamiek van de geschiedenis zoals in het Oude Testament wordt verhaald. In mijn eigen woorden: het Oude Testament gaat niet over Christus, maar het draait wel om hem. Dat leert de Meester ons zelf volgens Lucas 24:27.