Opgroeien in een ontwortelde samenleving

Jongeren groeien op in een samenleving die ademt dat ‘de waarheid’ niet bestaat en dat je je eigen leven moet vormgeven. Geloof is iets persoonlijks, iets individueels. Opvallend genoeg lijkt een groeiende groep jongeren zich juist weer te verdiepen in het christelijk geloof en zijn kerkelijke jongeren steeds vaker openlijk trots op hun geloof. Ze spreken over hoop, over stevige grond en een gemeenschap waar ze bij mogen horen. In dit artikel deel ik inzichten over hoe het christelijk geloof juist voor deze generaties van levensbelang kan zijn.

‘Luisterend naar jullie getuigenis, denk ik: wij hebben engelen geherbergd.’ Met deze zin begon de afscheidstoespraak van de Franse kerkleider aan een groepje jongeren uit onze gemeente in Delft. Een week lang hadden ze gesloopt, gebeukt en gebouwd in het kantoorpand dat uiteindelijk een kerkgebouw moet gaan worden. Totdat het nieuwe onderkomen af is, komt de groeiende gemeente bij elkaar in de huiskamer van het kerkleidersechtpaar. Het is hetzelfde huis waar de jongeren tijdens deze klusweek gastvrij onderdak genoten hebben. Deze zondagochtend werden ze ‘uitgezegend’. Wij, de Nederlandse thuisblijvers, konden op afstand meeleven met hun avonturen dankzij de app Polarsteps. In het verslag van de klussende jongeren en de reactie uit de Franse kerk ontdekte ik vier punten die niet uniek, maar wel kenmerkend zijn voor het christelijk geloof. Het zijn vier kenmerken van hoop. Ze geven betekenis aan levens van jongeren – en door jongeren heen aan mensen om hen heen. Ze laten ons zien dat het christelijk geloof niet losstaat van het leven, maar je echt op een andere manier laat kijken, denken en handelen. Jezus volgen geeft jongeren hoop in onze ontwortelde samenleving.

Geworteld in een geloof van hoop en vertrouwen

Je kent de trends en de verhalen waarschijnlijk: een groeiend aantal jongeren in Nederland voelt zich eenzaam, somber en ontworteld. Het lijkt wel of de toekomst steeds duisterder wordt: klimaatcrisis, woningcrisis, asielcrisis, dreiging van oorlogen. Het geloof in zelfontplooiing en individuele vrijheid lijkt niet meer te ‘werken’, de prestatiedruk is enorm, net als de druk om je eigen identiteit te ontdekken en ontwikkelen. Al deze ontwikkelingen gaan christelijke jongeren niet voorbij. Opgroeien in een gelovige omgeving en ingebed zijn in een geloofsgemeenschap maakt je niet immuun voor wat deze wereld ademt.

En toch… het Evangelie is een stevig tegengif. ‘God zegt tegen jullie: “Wees niet bang! Ik ben met jullie.” Hij is jullie licht en zijn licht schijnt door jullie heen.’ Die boodschap kregen de klussende jongeren mee van hun gastheer in Frankrijk. Eenzelfde boodschap horen ze in Nederland in de kerk en de jeugdgroep. Een boodschap van vertrouwen, van hoop. Ze hoeven niet op eigen kracht te vertrouwen, maar mogen bouwen op God. Ik denk dat we weleens onderschatten hoe belangrijk en krachtig het Evangelie is en hoeveel betekenis het heeft als jongeren leren vertrouwen op God.

Onderdeel van een wereldwijde en eeuwenoude kerk

Een werkvakantie is voor veel jongeren een onvergetelijke ervaring. Samen ergens aan bouwen in een andere cultuur zorgt voor een diepgaand groepsgevoel. Dat geldt zowel voor een reis met de scouting of sportclub, als voor een met de jeugdvereniging. Toch las je in het verslag van de jongeren in Frankrijk nog een extra dimensie. ‘De gemeente omringde ons letterlijk en figuurlijk met hun liefde en gaven ons allemaal hun zegen mee.’ Ondanks de taalbarrière ervoeren ze een diepe verbondenheid met de Franse broeders en zusters, die verder ging dan vriendelijkheid, zorgzaamheid en dank. Een van de redenen die nieuwe gelovigen noemen voor hun bekering, is het verlangen om onderdeel te zijn van een grotere gemeenschap. Tegelijkertijd zie je dat het voor hen ingewikkeld is om zich langdurig te verbinden aan een kerk. Ik denk dat we als doorgewinterde kerkgangers vaak onderschatten hoe ongewoon het in onze cultuur is om je te voegen naar een gemeenschap, trouw te blijven komen – ook als je geen zin hebt of het zinloos aanvoelt. Voor wie daar niet mee opgegroeid is, is dat vaak lastig om vol te houden. Groot worden in een omgeving waar het vanzelfsprekend is om naar een kerkdienst te gaan en je in te zetten voor een gemeenschap is dus iets om te koesteren. Het ‘onderdeel zijn van iets groters’ is dus breder dan alleen de eigen lokale gemeente of het landelijke kerkverband waarbij je wellicht hoort. Als christen ben je onderdeel van de kerk van alle tijden en alle plaatsen. Dat geeft rust: God blijft dezelfde. We mogen leren van al die broeders en zusters die nu en vroeger leefden. Ondanks verschillen, weten we: ten diepste zijn we in Christus verbonden.

Ondanks verschillen zijn we ten diepste in Christus verbonden

Aangemoedigd om van betekenis te zijn voor anderen

Wat geeft je leven zin? Van betekenis zijn voor anderen. Dit antwoord staat in de top vier van antwoorden die mensen in Nederland geven op deze vraag. Bijna iedereen vindt het dus waardevol om van betekenis te zijn, maar hoe doe je dat in een samenleving waar zelfredzaamheid en individualisme centraal staan? Jongeren die ingebed zijn in een christelijke omgeving, krijgen het met de paplepel ingegoten: God liefhebben boven alles en je naaste als jezelf. Christen zijn zonder liefde voor je medemensen en de wereld om je heen is onmogelijk. Het mooie is: als het goed is, zijn er in een christelijke gemeenschap genoeg mogelijkheden om dit handen en voeten te geven. Soms in georganiseerde vorm, zoals een werkvakantie of een project van de Voedselbank of Stichting Present, maar vaak genoeg ook spontaan. Als je van jongsaf geleerd hebt om oog voor anderen te hebben en hiermee ook iets te doen, is het helemaal niet zo ingewikkeld om van betekenis voor een ander te zijn en kan het zomaar gebeuren dat je, net zoals de jongeren in Frankrijk, engelen genoemd wordt.

Veerkracht: ruimte voor gebrokenheid, in de hoop op een toekomst die komt

In de afscheidsdienst deelden twee jonge gasten hoe ze God ervaren hadden tijdens de klusweek. In kleine dingen, zoals gesprekjes over het echte leven. Ze ervoeren God ook, omdat hun vragen en twijfels er mochten zijn. Ze hadden gemerkt dat geloven niet zorgt dat het leven gemakkelijk gaat, maar dat er ruimte mocht zijn voor gebrokenheid. En dat ze hun zorgen en twijfels niet alleen hoefden te dragen. Orthopedagoog Birgit Jaarsma deed onderzoek naar veerkrachtig geloof. Zij beschrijft hoe in onze samenleving veerkracht vaak individueel geduid wordt. Veerkracht betekent dan zoiets als ‘goed voor jezelf kunnen opkomen’. Dit ondermijnt veerkracht juist, betoogt zij. Veerkracht groeit in de ruimte tussen mensen, waar je erkenning ervaart. Door rituelen van hoop. Op plekken waar je ervaart dat je gedragen wordt. Door anderen, maar bovenal door God. Kerken (in de breedste zin van het woord) kunnen plekken zijn waar we jongeren voorgaan in de hoop en de verwachting op een toekomst die we nu nog niet kunnen zien, maar van waaruit we wel al leven, zoals de theoloog Jürgen Moltmann het omschreef.

Tenslotte een les die ik leerde door deze jongeren op hun reis te volgen. Wat is het waardevol om naar jongeren te luisteren. Hun eerlijke, vrolijke en soms rauwe verhalen geven mij als volwassene hoop. Ga eens met de jongeren in jouw omgeving in gesprek over bovenstaande punten. Of misschien nog beter: ga samen aan de slag en ontdek de hoop die Christus geeft.

Samenvatting

Een groeiende groep jongeren verdiept zich weer in het christelijk geloof en kerkelijke jongeren zijn steeds vaker openlijk trots op hun geloof. Een groep kerkjongeren uit Delft reisde naar Frankrijk voor een klusweek aan een kerkgebouw. Bij afscheid en uitzegening vielen een aantal dingen op die kenmerkend zijn voor hoe het geloof betekenis geeft aan levens van jongeren. Ten eerste biedt het geloof hen een boodschap van hoop en vertrouwen. Het is een tegengif in deze steeds donkerder wordende wereld. Ten tweede zijn kerkjongeren deel van iets groters: van de plaatselijke gemeente en van de kerk van alle tijden en alle plaatsen. Dat geeft rust: God blijft dezelfde. Ten derde geeft het van betekenis zijn voor anderen ook je eigen leven zin. Ten vierde kunnen jongeren in gesprekken en geloofsbeleving ervaren dat God er is en dat er hoop is voor de toekomst die Christus geeft.

KiemPlaats

KiemPlaats biedt onder andere cursussen voor kerken, christelijke organisaties en leraren rond thema’s als ‘Opgroeien in een ontwortelde samenleving’ en ‘Geworteld in de hoop’. Ook zijn medewerkers beschikbaar voor lezingen en advies. www.kiemplaats.nl