Nes Ammim: het kan: samen leven op een echte manier

In het dorp Nes Ammim in Noord-Israël ontmoeten Palestijnse en Joodse Israëli’s elkaar in vrede en veiligheid. Maaike Hoffer (47) coördineert dialoogactiviteiten tussen de twee groepen en ziet wat voor verschil die kunnen maken. Alleen al door te ervaren dat het wel kan: elkaar ontmoeten en samen leven terwijl je het grondig met elkaar oneens bent.

Maaike Hoffer woont en werkt sinds drie jaar in Nes Ammim. Ze coördineert daar dialoogactiviteiten, via het ‘Centre of Learning and Dialogue for Peace’ (CLD). Ook werkt ze sinds ruim vijftien jaar voor Stichting COME (Communication Middle East) die via tiendaagse dialoogseminars op Cyprus jonge Palestijnen en Israëliërs de kans geeft elkaar te leren kennen: ‘Er is over en weer zoveel wantrouwen, vooroordeel, desinformatie, angst en vijandschap. Maar gaandeweg, door allerlei activiteiten, zie ik hoe dat van mensen afvalt en hun blik verruimt. Hoe ze beginnen in te zien dat ze niet zoveel van elkaar verschillen. Hoe ze bovendien dat inzicht meenemen naar huis. Ze veranderen zelfs dingen in hun leven omdat ze zien dat ook zij in het klein iets kunnen veranderen aan de situatie in Israël en Palestina, dat zij als burger wat dat betreft ook een verantwoordelijkheid hebben.’

Hoe kijk jij naar de oorlog die er nu gaande is?

‘De situatie in Israël is heel zorgelijk op dit moment. De Israëlische politici die nu aan de macht zijn, lijken slechts hun eigen belangen voor ogen te hebben. Ze voeren een beleid dat allereerst ten koste gaat van de Palestijnen. Maar het gaat ook ten koste van de Joodse Israëli’s en de maatschappij als geheel. Israëlische vrienden die wekelijks demonstreren tegen de oorlog en de regering vinden dat het meer en meer op een dictatuur begint te lijken. Het geweld bij protesten tegen Netanyahu neemt toe. Er vindt steeds meer censuur en zelfcensuur plaats. Andersdenkenden beginnen weg te trekken en degenen die blijven, ervaren steeds meer druk om hun mond te houden. Er zijn mensen die hun baan verliezen om wat ze bijvoorbeeld op social media hebben gezegd. Blijven is pittig. Dat raakt ook Nes Ammim; er zijn nog maar vier vrijwilligers. Het raakt mijzelf, als alleenstaande moeder van twee kinderen van zes en zeven jaar oud. In de afgelopen twee jaar moest ik ook een paar keer met hen voor een bepaalde tijd terug naar Nederland, omdat het hier niet veilig genoeg was. Ik kom terug, omdat ik zie hoe belangrijk zo’n plek als Nes Ammim is.’

Wat is Nes Ammim precies?

‘Nes Ammim is een dorp van inmiddels meer dan zestig jaar oud. Van origine is het opgericht door christenen uit Europa die na de Tweede Wereldoorlog een ander hoofdstuk wilden in de joods-christelijke verhoudingen. Christenen uit Europa kwamen en komen naar het dorp om hier een poos te wonen en vrijwilligerswerk te doen. In de jaren zeventig en tachtig waren er zo’n tweehonderdvijftig Europeanen actief. In die tijd ben ik hier ook geboren. Toen ik acht jaar oud was, gingen mijn ouders terug naar Nederland. Inkomsten kwamen toen van landbouwgrond, vooral van de verbouw van rozen. Later kwam daar een guesthouse bij. Toen de rozen in Kenia goedkoper werden, gingen de rozenkassen in Nes Ammim failliet en moest er een nieuw plan komen. Een dialoogcentrum werd geboren, met initieel als visie om de relatie tussen Joden, christenen en moslims te verbeteren. Later werd deze visie verbreed naar het faciliteren van de dialoog tussen Joodse Israëli’s en Palestijnse Israëli’s en werd de focus qua lokale dialoogactiviteiten minder religieus. Het dialoogcentrum organiseert zelf activiteiten, maar host ook andere dialoogorganisaties. Inmiddels is het dorp uitgebreid met Israëlische gezinnen; het dorp was te klein om levensvatbaar te blijven. Het is nu een Israëlisch dorp met zo’n honderd gezinnen, waarvan zo’n tien procent niet Joods is. Daarbinnen is er een kleine vrijwilligersgemeenschap. Ik hoop dat de oorlog snel stopt waardoor het veiliger voelt voor mensen om hier wel weer naartoe te komen.’

Wat voor verschil maken jullie activiteiten?

‘Dat is moeilijk te zeggen, omdat we ons richten op individuen; daar vinden verschuivingen plaats. Nes Ammim heeft nog steeds de sfeer van een Europees dorp. Het is niet Arabisch, Joods of alleen Hebreeuwstalig. Het is een grote mix, daardoor is het een fijne plek voor dialoogorganisaties. Er zijn maar weinig plekken zoals deze in Israël, waar iedereen – van hoog tot laag – openstaat voor de andere kant, voor dialoog. Waar het niet uitmaakt wie je bent en welke achtergrond je hebt. Groepen die hier komen, ervaren meer gelijkwaardigheid aan elkaar dan wanneer ze ergens anders zouden samenkomen.’

Iedereen staat hier open voor de dialoog

Dus Nes Ammim biedt een soort neutrale grond voor de dialoog?

‘Ik houd niet van de term neutraal. Alsof we niks weten en vinden en het allemaal niet uitmaakt. We zitten middenin een situatie van grote ongelijkheid en onrechtvaardigheid. Zeggen dat je neutraal bent, is eigenlijk zeggen dat je voor de sterkere partij bent. Ik noem het liever multi-loyaal of zoals een collega het eens noemde: meervoudig partijdig. Je bent loyaal naar alle kanten, zonder onder het tapijt te schuiven dat de situatie wel degelijk onrechtvaardig is. De bezetting vindt natuurlijk plaats in Palestijns gebied, niet hier. De bevolking hier in het noorden is zo goed als half-half gemengd, qua Palestijns-Arabische origine en Joods-Hebreeuwse origine. Maar ook hier hebben de Palestijnse Israëliërs met discriminatie te maken. Wij sluiten niet de ogen voor de realiteit van het huidige uiterst rechtse regime. Wij willen middenin die werkelijkheid gaan staan en een plek bieden waar iedereen zich vrij en veilig kan uiten. Maar we organiseren niet alleen dialoogactiviteiten. We geven bijvoorbeeld ook veel aandacht aan het leren van elkaars taal. Voor veel mensen is het nu zo dat wanneer ze de taal van de vijand horen ze meteen bang worden. Elkaars taal leren  is een van de vele manieren om verbinding te creëren, om de zogenaamde vijand te zien als mens. Als je het alleen maar oppervlakkig houdt, verandert er niks. Ik denk dat mensen daar alleen slechter uitkomen, dan zullen ze steeds weer hun vooroordelen bevestigd zien. Dus we maken ook ruimte voor discussie op het scherpst van de snede. Toch moet je dat wel op een veilige en goed gefaciliteerde manier doen. Dit is mijn ideaal: dat je het grondig met elkaar oneens mag zijn, maar dat je toch je samen in kunt zetten voor een gelijkwaardige samenleving. Zoals mijn twee directe collega’s, de een Joods en de ander Palestijns Israëlisch. Twee mannen die het ene moment heel harde discussies voeren en het andere moment elkaar zo’n beetje de liefde verklaren. Het kan echt: samen leven op een echte manier.”

Elkaars taal leren is een manier om verbinding te creëren

Welke rol speelt het geloof voor jou in dit alles?

‘Het geloof is geen belangrijke drijfveer voor mij. Maar zonder geloof was ik niet bij Nes Ammim terechtgekomen. Mijn ouders zijn vanuit hun christelijke overtuiging ooit naar Nes Ammim gegaan. Zelf ben ik in Nederland betrokken bij de Remonstranten, de meest liberale gemeente die er is. Iedereen mag daar twijfelen, er zijn geen dogma’s en het maakt niet zoveel uit welke woorden je aan God en geloven geeft. Ik vind de gemeenschap fijn, het samen zingen ook. Ik zou God niet de leidraad in mijn leven noemen, maar iemand anders die er op dezelfde manier instaat als ik zou wel kunnen zeggen dat God hem leidt. Ik denk meer als ik in de kerk zit: wat zou het goed zijn als iedereen dit een uurtje per week zou doen. Even stil worden, samen nadenken over hoe we de wereld wat beter kunnen maken, samen zingen. Dan zou de wereld een stukje beter zijn. Maar leerstellingen, welke dan ook, vind ik lastig. Wat dan wel de leidraad in mijn leven is? Moeilijke vraag. Rechtvaardigheid misschien. Toen ik klein was, vond ik de kerk helemaal niet leuk. Ik had een vriendinnetje dat niet naar de kerk ging en ik vond het nergens op slaan dat ik alleen daarom beter zou zijn. Dat ik in de hemel kwam en zij in de hel. Liever iemand die in Jezus gelooft en allerlei slechte dingen doet dan iemand die niet in Jezus gelooft en allemaal goede dingen doet? Daar kon en kan ik nog steeds niks mee.’

Hoe kijk je naar de toekomst?

‘Dat wordt ingewikkeld. Ik hoop echt dat de oorlog stopt in Gaza, Israël zich terugtrekt en de rust terugkeert. Ik geloof niet dat deze situatie eeuwig houdbaar is. Ik denk ook dat er op termijn genoeg Israeli’s zijn die dat ook vinden en in opstand komen of in ieder geval anders stemmen bij de volgende verkiezingen. Want het is overduidelijk dat er een ander regime nodig is. Ik hoop ook dat Europa meer druk gaat zetten. Zolang er mensen zijn die geloven in verandering en geloven dat je het land kunt delen, is er hoop.’