Eén en anders – hoe doe je dat?

In Nederland woedt iets van een cultuurstrijd. De een (JW ‘Broken Veteran’) zingt: ‘Alle grenzen open, ons land is in nood, Nederland verdrinkt, ons erfgoed gaat dood.’ En: ‘Wij zeggen nee, nee, nee tegen het azc.’ De ander (Sophie Straat) zingt van – liever gezegd schreeuwt om – een roze droomwereld die er onder andere zo uitziet:

In Afghanistan gaan vrouwen naar de universiteit… Heel Texas kent abortus met een buddy aan je zij… Op de westelijke oevers is de oorlog reeds voorbij… En de Sionkerk in Urk sluit haar deuren voor altijd… Alle kinderen in Pakistan hebben vakantie elke dag… En dat allemaal in mijn wereld zonder Bijbels gezag.

Patriottisme en populisme versus woke en mondialisme – zo heet dat. In de ene wereld worden asiel-zoekers uitgesloten. In de andere wereld worden de Sionkerk in Urk en Bijbels gezag uitgesloten. Wat in de kerk overigens ook tot zelfreflectie moet brengen: hoe komt het dat kerk en Bijbel gezien worden als vijanden van de vrijheid, in plaats van vrienden van de vrijheid? Hoe komt dat toch?! Hoe dan ook, cultuurstrijd in Nederland, die door-druppelt in klaslokalen en sportclubs, gezinnen en families, bedrijven en ook kerken. Maar boven die kerken wappert geen Nederlandse vlag, ook geen regenboogvlag, maar een banier met daarop de woorden: ‘Jezus is Heer.’ Welk alternatief biedt dat? Welk alternatief biedt de kerk voor de polarisatie in de wereld?

Eenheid als feit

Efeze was in de tijd van Paulus net als Nederland een smeltkroes van mensen uit heel verschillende landen en culturen. Er waren raciale en seksever-schillen, politieke, generatie- en standsverschillen. En dan was daar ook nog het voor ieder zichtbare en onuitwisbare verschil tussen Joden en niet-Joden. En ga er maar van uit dat ook de gemeente te Efeze net zo’n smeltkroes van culturen was als de stad zelf – beduidend meer multiculti dus dan de gemiddelde Nederlandse kerk. Op die gemeente doet Paulus een dringend appel om de eenheid te bewaren. En waarom? Omdat de gemeente één ís. De eenheid tussen mensen die van zichzelf heel anders denken, voelen en zijn, is een door Christus tot stand gebrachte werkelijkheid. Want vrede kwam Hij brengen en vrede heeft Hij tot stand gebracht door zijn bloed – zo zegt en zingt Paulus in Efeziërs 1-3 in alle toonaarden uit. Vrede tussen God en mens en in één beweging vrede tussen mensen en volken die totaal anders zijn: ‘Hij heeft met zijn dood Joden en niet-Joden verenigd (…) om uit die twee in zichzelf één nieuwe mens te scheppen. Zo bracht Hij vrede en verzoende Hij door het kruis beiden in één lichaam met God (…) dankzij Hem hebben wij allen door één Geest toegang tot de Vader.’ (Ef. 2:14-18).

Eenheid heeft topprioriteit

Aan Gods grote plan om mensen uit alle culturen en volken, en mensen van alle rangen en standen met zichzelf en elkaar te verzoenen, hangt dus het duurst denkbare prijskaartje: het bloed van Gods eigen Zoon. En daarom heeft het bewaren van die eenheid, hoe verschillend we ook zijn, de hoogste prioriteit. Waarom we nu eigenlijk een langdurige pas op de plaats zouden moeten maken, om piepklein te worden voor God. Want wat hebben we als kerk juist hierin ongelooflijk gefaald. Wee ons… Maar de roeping om de eenheid te beleven en te bewaren blijft. En elk jaar, elke dag geeft de Heer van de kerk en de wereld ons een kans om de eenheid te zoeken, om de eenheid te herstellen. Maar hoe zoek je de eenheid, hoe bewaar je die?

Hoe dan?

Wel, zegt Paulus, ‘wees altijd nederig, zachtmoedig en geduldig, en verdraag elkaar uit liefde. Span u in om door de samenbindende kracht van de vrede de eenheid te bewaren die de Geest u geeft…’ (Ef. 4:2-3).

Mij valt allereerst op wat Paulus niet zegt: span je in om de eenheid te bewaren door de ware leer tot in de puntjes vast te leggen, of door samen een blauwdruk voor de christelijke levensstijl te ontwerpen. Zo wil de Heer de eenheid van wie geworteld en gegrond zijn in de liefde niet bewaren. Zo wil Hij zijn liefde zelfs niet bewaren – naar ik geloof. Want voor die eenheid heb je Jezus Christus en die gekruisigd niet nodig. Voor die eenheid hoef je niet gedoopt en wedergeboren te worden en heb je de vernieuwing van de heilige Geest niet nodig. De eenheid zoals God die voor ogen staat groeit aan de voet van het kruis. En die wordt niet bewaard door letters, maar door de Geest. Leerlingen van Jezus, die allemaal anders zijn, moeten het samen doen. Want ze zíjn één. Ook als ze anders denken, voelen en zijn, zijn ze één, in Christus. En pas als ze anders denken en voelen en zijn wordt kerk-zijn interessant.

Checklist-kerken

Tegenwoordig zoeken we een kerk die bij ons past. Je hebt je denkbeelden en wensen, je smaak en stijl en je werkt als het ware een checklist af: hoe zit het hier met de band… het orgel… kinderen aan het avondmaal… de vrouw in het ambt… ruimte voor lhbtq+’ers… Israël…

En zo zijn we checklist-kerken en -christenen geworden.

En je sluit je natuurlijk aan bij de gemeente die voldoet aan jouw checklist. Want daar voel je je het meeste thuis. En dat begrijpen we allemaal. Het moet wel fijn zijn in de kerk. En zo zijn we check-list-kerken en -christenen geworden. Maar een gemeente die een eenheidsworst is, is een volstrekt oninteressante gemeente. In zo’n gemeente worden de nederigheid, het geduld en de zachtmoedigheid niet werkelijk op de proef gesteld – en de verdraagzaamheid al helemaal niet. Pas als een ander anders is, anders denkt, ruikt, doet, of zelfs een beetje raar is of zich onaangepast gedraagt, gaat de Here Jezus in de hemel op het puntje van zijn troon zitten: gaan ze nu het evangelie leven, of niet? Zijn ze nu echt wedergeboren, of niet?

Kans

Als je het zo bekijkt, zijn verschillen een kans. Een kans op een eenheid die beleefd wordt, ook als je diepgaand van mening verschilt, of echt anders bent. Hoe je omgaat met wat en wie anders is, is de proef op de som van het leven uit het evangelie. Want dan komt het erop aan: hoe reageer ik nu? Vanuit mijn onderbuik, mijn instincten, wat Paulus noemt ‘de oude mens’, of vanuit de nieuwe mens waarmee Jezus Christus mij wil bekleden? Dat is lastig. Nederigheid, geduld en verdraagzaamheid zijn lastig, zoveel lastiger dan het even-wichtig formuleren van een kerkelijk dogma – wat overigens, als het fundament in het geding is, soms ook gebeuren moet. Maar eigenlijk wordt het pas leuk in de kerk als het lastig is. Als het lastig is, wordt het leuk. Omdat we dan Christus echt nodig blijken te hebben.

Van mensen die zichzelf oefenen in het één blijven in Christus moet de kerk het hebben. En bij zulke mensen heeft ook de samenleving baat – wat Sophie Straat ook van de kerk vindt. Want wil een samenleving zich niet verliezen in polarisatie, dan kan dat niet zonder mensen die nederig zijn, zachtmoedig en geduldig, en die elkaar verdragen uit liefde.