Hoe gaan GKv’s en NGK’s om met pijn uit het verleden?

Wanneer GKv’s en NGK’s intensiever gaan samenwerken, speelt de breuk uit de jaren zestig vaak weer op en komt er pijn, verdriet en boosheid naar boven. Hoe gaan gemeenten daarmee om? Vijf voorbeelden.

1. Gesprekken

In veel gemeenten wordt het verleden bespreekbaar gemaakt door middel van persoonlijke, pastorale gesprekken. In de recent gevormde Samenwerkingsgemeente Lisse (CGK/GKv/NGK) werd tijdens het fusieproces fors ingezet op zulke persoonlijke begeleiding. In de NGK Kampen werden de afgelopen tijd diverse gesprekken gevoerd met gemeenteleden die de jaren zestig hebben meegemaakt en hetzelfde gebeurde in de kleine NGK/CGK-gemeente Amsterdam-De Bron. Daar waren de gemeenteleden blij dat er ruimte was om zich uit te spreken.

Op kerkenraadsniveau vinden er uiteraard ook vele gesprekken plaats, waarbij het verleden vaak één van de eerste dingen op de agenda is. Een bijzonder voorbeeld is Deventer, waar het contact tussen NGK en GKv al begin jaren negentig op gang kwam, slechts zeventien jaar na de scheuring (in Deventer vond die in 1973 plaats). In beide kerkenraden zaten ouderlingen die de scheuring als ouderling hadden meegemaakt. Maar het feit dat er weer met elkaar gesproken werd, werkte helend.

2. Brief

De kerkenraad van de GKv Hardinxveld-Giessendam schreef vorig jaar een indringende brief aan de kinderen van de indertijd geschorste en inmiddels overleden ouderling Nederveen. Aan NGK-zijde was men daar erg van onder de druk. Het speelde een heilzame rol in het proces van verzoening.

3. Rehabilitatie

Soms wordt teruggenomen of rechtgezet wat in de jaren zestig is gebeurd. Zo werd ds. G. Roukema in mei 2009, exact 41 jaar na de scheuring in Ede, postuum gerehabiliteerd door de GKv’s Ede-Noord en Ede-Zuid. Beide gemeenten spraken uit dat Roukema en de toenmalige vrijgemaakte kerkenraad ten onrechte als ontrouwe dienaren van Christus waren voorgesteld. Ook verklaarden ze dat ze Roukema in dankbaarheid gedenken als wettig voorganger. Tegelijkertijd werd ook uitgesproken dat indertijd van beide zijden gehandeld is naar wat men meende dat nodig was voor het voortbestaan van de kerk.

De rehabilitatie werd door de NGK-kerkenraad met ontroering en dankbaarheid ontvangen. In juni 2014 onderstreepte de Edese NGK-predikant Peter Sinia tijdens een toespraak op de vrijgemaakte synode de ‘onvoorstelbare betekenis’ van de verklaring. ‘Als Nederlands-gereformeerden in Ede waren we daarbij onder de indruk van de vrijgemaakten, die ons in ootmoed voorbijstreefden. Een belangrijke rol werd daarbij gespeeld door dominee Melle Oosterhuis. Als vredestichter bezat hij de wijsheid om, naar onze taxatie, recht te doen aan de gevoelens van pijn aan Nederlands-gereformeerde zijde, zonder voorbij te gaan aan de soms even sterke gevoelens en diepe wonden aan gereformeerd-vrijgemaakte zijde.’

‘Als Nederlands-gereformeerden waren we onder de indruk van de vrijgemaakten, die ons in ootmoed voorbijstreefden’

4. Preekbeurt

De onlangs overleden NGK-predikant Koos Veefkind ging op 16 juni 2013 voor het eerst na bijna 50 jaar weer voor in de GKv Buitenpost. Veefkind begon daar in 1963 zijn werk als voorganger. Na zijn vertrek in 1967 preekte hij nog enkele malen in Buitenpost, tot de scheuring dat onmogelijk maakte. Die pijn werd in 2013 weggenomen. In het kerkblad van de GKv Buitenpost blikte Veefkind terug: ‘Het was heel emotioneel. Dit is toch echt gebeurd en geeft hoop voor de toekomst!’

5. Verootmoediging

In diverse gemeenten worden verootmoedigingsdiensten gehouden, om bewust stil te staan bij het verleden. Zo stond de allereerste kerkdienst van de samenwerkingsgemeente De Levensbron in Nijverdal, op 4 januari dit jaar, in het teken van verootmoediging. In de dienst schudden vrijgemaakten en Nederlands-gereformeerden elkaar de hand. Daarna bogen ze het hoofd voor een gebed van verootmoediging. ‘Zoals Daniël bad om vergeving voor de zonden van zijn voorouders, ondanks dat hij zelf niet verantwoordelijk was voor de ballingschap, zo hebben wij ons verootmoedigd’, aldus GKv-predikant Rolf van Ommen.

In Apeldoorn hielden de twee GKv’s en de NGK op 8 maart dit jaar een soortgelijke dienst, eveneens uitgaand van Daniëls gebed. ‘We willen samen, staande voor het aangezicht van de Heer, Hem en elkaar om vergeving vragen voor de schuld die beide gemeentes hebben aan het gescheiden optrekken sinds de breuk’, zei ds. Henk van de Kamp (GKv) tijdens de dienst. ‘Daarom spreken we uit dat we elkaar over en weer, ondanks soms pijnlijke herinneringen, van harte vergeven, zodat de last uit het verleden geen belemmering is om een nauwere samenwerking aan te gaan.’

Het verootmoedigingsgebed sloot af met: ‘Laat ons allen één zijn, Vader, zoals U in Jezus Christus bent en Hij in U, laat ons zo ook in U zijn, opdat de wereld gelooft dat U Jezus hebt gezonden.’