Vrouwonvriendelijk

Het leek zo’n simpele vraag, maar toch wist mijn student er een verkeerd antwoord op te geven. Was het ambt van de rechters alleen voor mannen bestemd?

Actrice Andrea Dondolo voert actie tegen verkrachting in Zuid-Afrika: een onbeheersbaar maatschappelijk kwaad. (beeld Lindsay Mgbor / Department for International Development)

Natuurlijk wist deze student van Debora af. We hadden samen Rechters 4-5 gelezen. Uitvoerig hadden we stilgestaan bij de relatie tussen Debora als rechter en Barak als legeraanvoerder. Verschillen zijn er tussen mannen en vrouwen, geen twijfel mogelijk, maar een vrouw kon dat ambt bekleden. Er is geen aanwijzing dat het een noodgreep was omdat er geen geschikte mannen waren.

De meeste rechters waren totaal ongeschikt voor het ambt. Neem nou Simson! God moest hem tegen wil en dank dwingen om er nog iets van te maken. Of neem een voortreffelijk man als Jefta, die door zijn dochter toch in het rechte spoor moest worden gehouden. Geef mij dan maar Debora, die haar ambt voorbeeldig uitoefende.

Maar mijn student schreef: “Ja, alleen mannen konden dit ambt uitoefenen, want de taak was te zwaar voor vrouwen.” Hoe kwam hij erbij?

Ach, zo vreemd is dit antwoord nu ook weer niet. We lezen de Bijbel allemaal met onze culturele bril op. In onze, over het algemeen, vrouwvriendelijke westerse cultuur spreekt het haast vanzelf om de Bijbel ‘vrouw-positief’ te lezen. De negatievere uitspraken in de Bijbel verklaren we als cultureel en dus tijdgebonden. Geen man verwacht als heer te worden aangesproken door zijn vrouw, al deed Sara dat wel met Abraham en haalt Paulus dat nog waarderend aan in het Nieuwe Testament. Door de Geest geïnspireerd lezen we de Bijbel anders, verenigd in hetzelfde geloof.

Niettemin lopen kerken bepaald niet voorop bij vrouwenemancipatie. Het zogenoemde leerambt staat in veel orthodoxe kerken nog altijd niet open voor vrouwen. Laatst nog heeft de Dopperkerk in Zuid-Afrika de deur naar het leerambt voor vrouwen op slot gedaan. Sommigen in die kerk hadden wel een ander besluit willen nemen. Ze zien hoe het cultureel wringt tussen tussen wat ze in de Bijbel denken te lezen en hoe ze vrouwen in de maatschappij zien functioneren. Maar gehoorzaamheid aan het Woord van God weegt voor hen zwaarder. Vergeten wordt dat hun Schriftleer mensenwerk is en niet vanuit de hemel is geopenbaard. Trouwens: hoe functioneert binnen de NGK het besluit om alle ambten voor de vrouw open te stellen?

Mijn student komt uit Afrika. Dat helpt bij het Bijbellezen. Hij gaat als het ware een huis binnen waarin hij zich cultureel thuis voelt. Dat geldt vooral voor het Oude Testament. Maar het is ook een handicap. Hij vergeet dat de Bijbel een weg is waarop verdergegaan moet worden in steeds weer veranderende tijden.

Wij werken met begrippen als heilsgeschiedenis, openbaringsgeschiedenis en verbondsgeschiedenis om aan te geven dat er binnen de Bijbel al ontwikkeling is, waarmee we rekening moeten houden als we de Bijbel vandaag verantwoord willen gebruiken. Brengen we de ontwikkelingsgeschiedenis, waarin de Bijbel begrepen is, niet in rekening, dan krijgt conservatisme de overhand ten koste van het door God gewilde welzijn van vrouwen, die zoals mannen naar zijn beeld geschapen zijn.

De positie van de vrouw in de Bijbel lijkt wel op die van de vrouw in traditioneel Afrika. Die is ronduit slecht. Zuid-Afrika heeft een traditionalist als president met vier officiële vrouwen en meer dan twintig wettige kinderen. Zeker, de regering kent vele vrouwelijke ministers, de regeringspartij is voor een ‘non-sexist’ samenleving en vrouwen en mannen zijn gelijk voor de wet, die weldadig modern aandoet. Maar hoe anders is de praktijk!

Huiselijk geweld is een nationale ramp. Verkrachting is een onbeheersbaar maatschappelijk kwaad, en natuurlijk meestal de schuld van de vrouw. In gebieden onder bestuur van traditionele leiders hebben vrouwen geen rechten: ze kunnen niet erven of een huis bezitten. Bij de wetshandhaving trekken vrouwen meestal aan het kortste eind. En de politie staat niet erg open voor gelijke behandeling van vrouwen en mannen. Gaan we dieper Afrika in, dan zien we de positie van vrouwen alleen maar verslechteren. Natuurlijk spelen in Afrika vrouwen in de kerk een belangrijke en gewaardeerde rol; zonder hen zou er zelfs helemaal geen kerk zijn. Maar ze moet wel haar plaats weten!

Mijn student zakte voor zijn tentamen.