Ontdekkingen van een tiener

Het is voorjaarsvakantie als ik Guus (12 jaar) ophaal om samen naar de Mac in Lisse te gaan. Ik wil graag eens met hem praten over wat hij belangrijk vindt. De ontdekkingen en ervaringen van zo’n jonge tiener kunnen jeugdleiders helpen om aan te sluiten bij jongeren in die levensfase.

Guus is de oudste thuis met een zusje (9 jaar) en broertje (6 jaar) onder zich. Hij gaat zijn hele leven al naar de kerk en zijn ouders zijn actief in het jeugdwerk van de gemeente. Er is altijd iemand thuis in het gezin van Guus. Behalve op maandagmiddag, dan werken zijn ouders en gaan zijn zus en broer naar de buitenschoolse opvang.

Als Guus zijn ideale week beschrijft, lijkt die daar erg op: hij gaat naar school (het liefst wel zonder toetsen), en daarna is er altijd iemand thuis, behalve op die ene middag waarop hij het huis voor zichzelf heeft. Wat een week verder ideaal maakt, is dat er tijd is om te gamen met zijn goede vriend, dat hij op zaterdag naar de klimmuur gaat, en op zondag naar de kerk.

Ruzietje

Zijn vader, moeder, zus en broer zijn voor Guus het belangrijkst. Hij speelt graag met hen in huis en leest voor aan zijn broertje. Hij vindt het fijn dat als er een ruzietje is het altijd snel weer goedgemaakt kan worden. Soms is het nodig dat hij zich dan even afzondert, maar dat duurt nooit lang en daarna is het altijd over.

Op school kunnen kleine ruzietjes erg lang doorgaan en dat is één van de vervelende kanten van school. De goede kant van school is dat de juf er altijd iets leuks van probeert te maken. Dat is voor Guus wel één van de belangrijkere waarden in het leven: je moet het samen leuk proberen te maken.

Gamen

En één van die leuke dingen is gamen met zijn vriend. Maar dan wel leuke games, vooral Minecraft. Horrorgames of games met gruwelijke beelden vind hij niets, want die geven hem een rotgevoel. Guus verbaast zich er daarom over dat klasgenoten bijvoorbeeld Grand Theft Auto spelen (een 18+-game over overvallen en ontsnappingen). Hij vind het aan de ene kant goed dat zijn ouders niet willen dat hij dat soort games speelt. Aan de andere kant zijn er ook 18+-games die volgens Guus best wel kunnen, zoals Call of Duty WW2 (een oorlogsgame). In die keuze zouden zijn ouders hem wel wat meer kunnen vertrouwen en wat soepeler mogen zijn.

Vertrouwen

Klimmen is ook één van die leuke dingen. Bij het beklimmen van de klimmuur heeft hij als uitzondering in de groep een vast maatje. Het gaat daarbij tussen hun tweetjes om vertrouwen en elkaar aanvoelen als ze elkaar zekeren en laten zakken na het bereiken van het hoogste punt. Vertrouwen en elkaar zoeken zijn voor Guus ook belangrijke waarden in het leven.

Op zondag gaat Guus naar de kerk. Hij gaat dan naar het groep-8-programma of naar de kerkdienst. Hij vindt het belangrijk dat bij het Bijbelverhaal de moeilijke woorden en onbekende gebruiken en voorwerpen uitgelegd worden. Liefst een uitleg met een landkaart erbij en zichtbare voorbeelden van wat er in de tekst genoemd wordt. De betekenis van het verhaal kan hij meestal zelf wel begrijpen. Het gaat hem dus niet om de uitleg van de betekenis, maar uitleg van de situatie in die tijd op die plek.

In de kerk met elkaar voor anderen bidden is goed, maar bidden in het jeugdwerk vindt Guus lastig. Hij vindt het moeilijk om zijn aandacht erbij te houden. Hij doet dit liever zelf. ’s Avonds in bed: hij alleen met God. Dan bespreekt hij met God de mensen, dingen en momenten die voor hem belangrijk zijn.

Leefwereld

Het was heel plezierig om met Guus door te praten over zijn leefwereld. Wat hij vertelde, herken ik bij veel van zijn leeftijdsgenoten. De belangrijkste thema’s in de levensfase van deze jonge tieners zijn:

1. Geef vertrouwen om het eigen oordeel te oefenen

Jonge tieners ontwikkelen een eigen moreel kompas. In hun kindertijd werd over goed en fout geoordeeld door volwassen, nu zijn ze voor zichzelf aan het bepalen wat ze goed en fout vinden. In dat eigen oordeel kunnen jonge tieners in de ogen van volwassenen heel ongenuanceerd zijn. Die nuance komt later wel, als ze ontdekken dat elke situatie meerdere kanten kan hebben.

2. Geef ruimte om samen te werken

Jonge tieners zoeken naar herkenning in anderen. Wat ze van thuis meegekregen hebben, gaan ze in deze levensfase voorzichtig buiten de deur vergelijken met anderen. De groep die daarin het meest aanspreekt, zal voor een deel hun voorlopige identiteit vorm gaan geven.

3. Geef concrete informatie

Jonge tieners ordenen hun leefwereld. Wat ze niet kennen, willen ze een plek kunnen geven in wat ze al weten. Daarom zijn ze vooral bezig met wie-, wat-, waar- en hoe-vragen, over planten, dieren, plaatsen, culturele gebruiken enzovoort. Daarbij is het van belang – aangezien ze hun eigen morele kompas nog oefenen – om terughoudend te zijn in het geven van een waardeoordeel over cultuur en geschiedenis.

Agenda

18 maart: Twintigersevent ‘Hier ben ik!’ Een interactieve viering met inspirerende workshops en ruimte voor ontmoeting. Zie ontdekkendbijbellezen.nl/hierbenik.

6 april: Regiobijeenkomst van het Praktijkcentrum, met als thema ‘Jongvolwassenen. De zoektocht naar een vernieuwend evangelie’, in de GKv Eindhoven-Best. Zie www.praktijkcentrum.org/highlight/regiobijeenkomsten-kerk-zijn-in-deze-tijd.

7 april: Trainingsdag De Wittenberg over omdenken in het jeugdwerk, met als thema: ‘Hoe bereiken jongeren de kerk?!’ Zie www.dewittenberg.nl/omdenken/algemene-informatie.

16 en 17 mei: Conferentie van INNOV8 voor (semi-)professionele kerkelijk jeugdwerkers. Thema: POP-UP. Zie www.missienederland.nl/innov8.

22 juli tot 28 juli: New Wine Zomerconferentie 2017. Thema: God in ons midden. Meer hierover op www.new-wine.nl/zomerconferentie.

Media/tips

Veel concrete informatie bij de Bijbel voor jonge tieners is te vinden in De Bijbel voor jongeren. Verhalen en feiten in woord en beeld van Selina Hastings, Haarlem (Gottmer), 2013 (6e druk).

Nelleke Plomp heeft een boek over bidden geschreven voor jongeren vanaf circa 14 jaar: Contact met God, Zoetermeer (Boekencentrum), 2016. Dit boek bevat alles wat een jongere nodig heeft om zelf aan de slag te gaan met gebed: informatie, ideeën, Bijbelstudies, inspiratie.

Met bijdragen van Karen Scheele (NGJ) en Anko Oussoren (Praktijkcentrum GKv). Guus is niet zijn echte naam, vanwege de privacy van een minderjarige.