‘Ik moest uitvinden hoe we kerst zouden vieren’

Kerst is een feest van licht, midden in de donkerste periode van het jaar. De kortste dag is achter de rug, de dagen worden weer langer. Het feest lijkt naadloos te passen in het Nederlandse winterseizoen. Maar hoe is dat in andere culturen, waar kerst totaal nieuw is of zeker niet verbonden kan worden met de winter? In gesprek met Mathusela Limboo uit Noordoost-India, Esther Sidor uit Haïti, Ndokabai Dadak uit Noord-Kameroen en Nour uit Marokko.

Esther Sidor: ‘Kerst is in Haïti een enorm groot feest.’

Esther Sidor is predikante. Daarnaast zet ze zich in voor christelijk onderwijs. ‘Kerst is in Haïti een enorm groot feest, dat geldt echt voor iedereen. Vanaf half november worden de hele dag kerstliedjes gedraaid op de radio. Huizen en winkels worden versierd met bomen, kerststalletjes en lichtjes in de kleuren wit, groen en rood. De economie draait op volle toeren. Kerst zelf is echt een familiefeest. Vrienden en familie bezoeken elkaar. Rond de kerstdagen trouwen is favoriet bij veel bruidsparen.

Hoewel het grootste deel van de Haïtianen christelijk is, is de voodoobeweging ook sterk. Het aparte is dat ook voor hen de periode van 1 november (Allerzielen) tot 7 januari (Driekoningen) een speciale periode is, waarin geheime bijeenkomsten worden gehouden. Het hoogtepunt valt op 24 december, met een bijeenkomst waarbij dieren en spullen geofferd worden om de goden gunstig te stemmen. Er is veel geheimzinnigheid, alleen ingewijden weten wat er precies gebeurt en zij mogen daar niet over praten.’

Hindoefeesten

Ndokobai Dadak is opgegroeid in een traditioneel dorp in het noorden van Kameroen. ‘Ik kom uit de Mafastam en mijn ouders hangen een traditioneel Afrikaans geloof aan. Als eerstegeneratiechristen moest ik als het ware uitvinden hoe we kerst zouden vieren. Kerst valt in onze regio samen met de oogsttijd. De net geoogste pinda’s worden verkocht en zo is er geld voor wat extra’s. De oogsttijd was altijd al een feestelijk moment dat gevierd wordt met extra eten. Rijst en vlees mogen niet ontbreken op tafel en vrouwen en kinderen krijgen vaak nieuwe kleren. Je ziet dat christenen in deze periode kerst vieren, maar dezelfde gebruiken houden: samen eten met rijst en vlees en iedereen in het nieuw. Ik woon nu met mijn gezin in Maroua, een grote stad, waar de meerderheid moslim is. Onze naaste buren brengen we voedsel en zij komen ons een goed kerstfeest wensen.’

Mathusela Limboo: ‘De mensen in mijn omgeving zijn veelal hindoe en zijn van mening dat alle godsdiensten gelijk zijn.’

Eten delen met de buren, ook al zijn ze geen christen, doet ook Mathusela Limboo uit Noordoost-India, aan de voet van het Himalayagebergte. ‘Voor de kerst bakt iedereen sale roti (een soort gefrituurde rijstkoek), die we ook uitdelen aan onze buren, die meestal hindoe zijn. Zij doen dat ook tijdens hun hindoefeesten. Verder versieren we onze huizen en kerkgebouwen en kopen we nieuwe kleren.’

Groepen jeugd uit de kerk gaan langs de huizen om kerstliederen te zingen. Dat doen ze alleen bij de huizen van christenen. ‘Dat is een bewuste keuze. Tijdens Dipavali, het hindoeïstische lichtjesfestival, gaan namelijk ook groepen jeugd langs de huizen om te zingen en te dansen. Hindoes geloven dat het ontvangen van deze jongeren zegen en voorspoed brengt. Daarom willen christenen niet dat ze tijdens Dipavali bij hen komen zingen. Dan zou het gek zijn als wij met ons feest wel bij hen zouden gaan zingen. Sommige groepen omzeilen dit dilemma door op de top van een heuvel te zingen, zodat toch iedereen de liederen kan horen.’

Wegrennen

Nour (gefingeerde naam) had in Marokko nooit over kerst of over Jezus gehoord. ‘Toen ik in Nederland uitgenodigd werd om het kerstfeest mee te vieren in een christelijke familie, vond ik dat doodeng. Ik wilde het liefste wegrennen toen ze begonnen over Jezus als Gods Zoon. Maar na heel veel tijd en verschillende dromen wilde ik die Jezus gaan volgen. Het is zo’n groot wonder dat Hij liefde is en naar de wereld is gekomen omdat Hij van mensen houdt. Jezus is het licht in de duisternis. De viering daarvan past goed bij de tijd van het jaar in Nederland. Ik houd van de lichtjes, de versieringen en de gezelligheid.’

Struikelblok

Kerken lijken overal in de wereld extra hun best te doen in de kersttijd, onder meer door het organiseren van bijzondere bijeenkomsten met theater, muziek en dans. Esther Sidor: ‘Het is heel gewoon om veel mensen daarvoor uit te nodigen. Tijdens de kerst zijn er dan ook veel niet-christenen in de kerk. Kerken organiseren speciale bijeenkomsten, zoals concerten, maar houden ook acties om andere mensen te helpen tijdens de kerstperiode. Het mag niet zo zijn dat er een familie is die met kerst niets te eten heeft!’

Ndokobai Dadak: ‘Jezus is voor ons die intermediair geworden.’

Ook in Kameroen organiseren de kerken speciale bijeenkomsten. In de dorpen waar christenen samenleven met traditionele Afrikaanse gelovigen komen met name de kinderen daarop af. Ndokobai Dadak vertelt dat hij zich nog goed herinnert dat hij als kind naar kerstbijeenkomsten in het dorp ging om eens lekker vlees te kunnen eten. ‘Maar natuurlijk vertellen we ook over de reden van kerst: Jezus, die naar de wereld kwam om in onze plaats de straf voor de zonde te dragen. Steeds komen mensen die deze boodschap horen tot bekering! De relaties met onze moslimburen zijn goed. We vieren kerst samen bij ons thuis of we sturen hun een maaltijd en flessen vruchtensap. Moslims zullen niet gauw een uitnodiging aannemen om mee te gaan naar de kerk. Het idee dat God een Zoon heeft, is voor de meesten een groot struikelblok.’

Voor Mathusela Limboo is dat laatste anders. ‘De mensen in mijn omgeving zijn veelal hindoe en zijn van mening dat alle godsdiensten gelijk zijn. Als mensen persoonlijk uitgenodigd worden, komen ze graag naar de kerk met kerst. Ze vinden het geen enkel probleem om Jezus te eren als één van de vele goden. Op de avond van 24 december hebben we een speciaal programma met muziek, sketches en een korte uitleg, gevolgd door een maaltijd en gezelligheid.’

Reddingsplan

Ook Nour vindt de kerstdiensten een goede gelegenheid om mensen mee te nemen. ‘In de gemeente proberen we altijd veel mensen uit te nodigen en natuurlijk eten we dan ook samen. Mensen zien in de winkels en op straat dat het kerst is, maar weten niet wat het echt betekent. In de Koran is Jezus ook een bijzonder iemand, al is voor moslims moeilijk te begrijpen dat Hij de Zoon van God is. Gods Geest heeft mij duidelijk gemaakt dat Hij een mens van vlees en bloed moest worden om te kunnen voelen wat wij voelen.’

Dat is ook voor Esther de centrale boodschap. ‘Jezus werd echt mens en werd geboren in een gewoon gezin, op zo’n gewone plek. Na zijn geboorte kwamen herders, hele arme mensen, én wijzen, belangrijke en geleerde mensen, op bezoek. Jezus kwam voor elke sociale klasse. Of je nu rijk of arm bent, je hebt Hem nodig. En ook andersom: of we nu rijk of arm zijn, we moeten omzien naar alle soorten mensen.’

Mathusela vult aan dat het altijd veel indruk op hem gemaakt heeft dat Jezus zijn goddelijkheid vrijwillig opgaf om als mens Gods reddingsplan te volbrengen. Dadak is op zijn beurt onder de indruk dat we door de komst van Jezus toegang tot God gekregen hebben. ‘Als je bij een Afrikaanse chef op bezoek gaat, moet je ook altijd langs een tussenpersoon, een intermediair. Jezus is voor ons die intermediair geworden.’

Samen

Overal in de wereld vieren christenen Jezus’ komst in de wereld. De Bijbel schrijft ons niet voor dat we dat moeten doen, laat staan hoe we dat moeten doen. Maar samen eten en delen met je naasten – of dat nu kerststol, sale roti of rijst is – gebeurt overal waar christenen kerst vieren. En past dat niet bij het volgen van Jezus, bij Hem die naar de wereld kwam om mens te zijn onder de mensen, zijn leven te delen en lief te hebben?