Hoe geef je eeuwigheidszondag vorm?

Steeds meer gemeenten gedenken op eeuwigheidszondag, de laatste zondag van het kerkelijk jaar, op bijzondere wijze hun overleden gemeenteleden. Voor welke vormen kiezen ze en waarom? OnderWeg brengt vijf voorbeelden in beeld.

Tijd en eeuwigheid

(beeld Ebelien Gunnink)

Er komt een nieuwe tijd, die een eeuwigheid duurt. Op eeuwigheidszondag 2017 werd hierover nagedacht in de GKv Leens. Centraal stond de Bergrede.

Eén van de jongeren hield tijdens het kindmoment een klok omhoog, waarbij iets werd uitgelegd over het verschil tussen tijd en eeuwigheid. We leven in deze tijd. Elk kwartier, elk halfuur, elk uur wordt aangegeven. Zijn 24 uur voorbij, dan begint het riedeltje weer opnieuw. Maar de tijd stopt. Voor iedereen komt er een dag dat we sterven. Is het dan afgelopen? Nee, want er komt een tijd waarin er geen tijd meer is, met een klok zonder wijzers. In de Bergrede leidt Jezus ons als goede herder naar die eeuwigheid.

Bij de herdeking in Leens werd een gedicht voorgelezen van Sytze de Vries, ‘Die ons in ’t hart geschreven staan’. Vervolgens werden de namen van de overleden broers en zussen in Christus genoemd en staken mensen een kaars aan.

Met kinderen spreken over het sterven

(beeld Daniël Sander)

Hoe denk je met kleine kinderen na over het sterven? In de NGK Apeldoorn werd hier op eeuwigheidszondag aandacht aan besteed tijdens de kinderverteldienst. Mis je weleens iemand? Wie dan? Met de grote kinderen werd doorgesproken over het overlijden zelf. Wat is dat eigenlijk en waar ga je dan naartoe?

De namen van hen die werden gemist werden op een groot hart geschreven. De kinderen versierden de harten, waarna ze opgehangen werden in de kerk. De kinderen deelden met de hele gemeente wat was besproken.

In de kerkdienst werden de overledenen herdacht met twee rituelen. De predikant noemde de naam van de gemeenteleden die het afgelopen jaar overleden waren en gaf een korte beschrijving van hen, waarna een familielid een kaars aanstak aan de paaskaars. Na dit ritueel was er een luisterlied.

Bij het tweede ritueel werden alle gemeenteleden uitgenodigd om ter nagedachtenis aan een geliefde een bloemblaadje in het doopvont te leggen. In het doopvont stond een kleine liturgische schikking, waarbij een enkele bloem naar boven wees: we zullen terugkomen bij onze Vader in de hemel.

Viering met nabestaanden

(beeld Corrina Gravesteijn)

De GKv Rotterdam-Centrum herdacht op eeuwigheidszondag vier overleden gemeenteleden. Een paar weken voor de dienst was een uitnodiging gestuurd naar de niet in Rotterdam wonende nabestaanden. Veel nabestaanden gaven daar gehoor aan.

In de dienst werden de namen van de overledenen genoemd en staken jonge gemeenteleden kaarsen aan. Ook was er zang, stilte en gebed.

De gemeente kleedde eeuwigheidszondag voor het tweede jaar zo in. Daarvoor werden de overledenen op oudejaarsavond genoemd. Reden om voor eeuwigheidszondag te kiezen, was dat er dan meer gemeenteleden in de dienst zijn en dat het mooier past in het liturgische jaar.

Eén van de overledenen was Hannie Schreve, 89 jaar. Ze schreef een gedicht over het oordeel:

Zij was meteen naar links gegaan
bewust van alle schuld en zonden;
maar werd door onze God bevonden
terecht ter rechter hand te staan.

Een wit steentje

(beeld Jacob Vinke)

De NGK Kampen gebruikt sinds negen jaar eeuwigheidszondag om haar overleden gemeenteleden te herdenken. Alle overledenen, jaarlijks gemiddeld 23, worden genoemd bij hun doopnaam. Hun foto verschijnt in zwart-wit op de beamer, met daaronder de geboorte- en sterfdatum. Een familielid loopt naar voren, legt een wit steentje met de naam van de overledene op de avondmaalstafel (naar Openbaring 2:17) en steekt een waxinelichtje aan. Het licht in de kerkzaal is gedimd. Na elke zes namen is er een kort muzikaal intermezzo.

Het herdenken is het belangrijkste in de dienst. Daarnaast is er een korte overdenking. Er wordt gekozen voor de middagdienst, omdat daar meer tijd en ruimte is dan in de ochtenddienst. Familieleden worden uitgenodigd en krijgen na afloop koffie en een broodje aangeboden. De steentjes die op tafel gelegd worden kunnen de nabestaanden meenemen naar huis.

In de kerkzaal staat sinds vijf jaar ook een zogenoemd herdenkingsbord. Bij het overlijden van een gemeentelid wordt er een kruisje met naam en datum op het bord gehangen. Ook alle gedoopten worden er vermeld, in de vorm van een duifje. Na eeuwigheidszondag worden de kruisjes en duifjes meegegeven aan de families, zodat het nieuwe kerkelijk jaar met een leeg bord begint.

Bloemen leggen

(beeld Hans-Lukas Zuurman)

De NGK Voorthuizen-Barneveld herdacht in 2017 vijf overleden gemeenteleden, maar ook alle anderen die in de persoonlijke levenssfeer van de leden gestorven waren. Aan het begin van de dienst werden de vijf namen voorgelezen. De ouderling van dienst stak daarbij aan de paaskaars, die altijd brandt op het podium, kaarsen aan.

De hele dienst stond in het teken van de herdenking. De liederen waren afgestemd op de liturgieën van de verschillende afscheidsdiensten van de overledenen.

Na de preek kon iedereen naar voren komen om een bloem te nemen en bij het kruis en de paaskaars te plaatsen. Er waren tweehonderd bloemen, in vijf soorten en kleuren, om zo de overleden gemeenteleden te eren. De meeste bloemen werden geplaatst. Het restant werd door predikant Henk van der Velde verzameld en bij het kruis gezet als eerbetoon aan gestorven vluchtelingen en oorlogsslachtoffers.

De gemeente organiseert al vele jaren deze herdenkingen. Van der Velde vindt het altijd indrukwekkende diensten. ‘Je merkt dat veel mensen betrokken zijn bij leed en verdriet. Het is mooi en troostrijk om daar nadrukkelijk aandacht voor te vragen en het samen in Gods hand te leggen.’