Ieder mens ervaart de adem van God

Afgelopen juni ging ik met een collega weer in de schoolbanken voor de mastercursus ‘Kinderspiritualiteit en liturgische rituelen’ aan de PThU in Amsterdam. ‘Spiritualiteit’ is misschien een woord waar je wat kriebels van krijgt. Het klinkt wat vaag, wat zweverig. Ik merk dat mensen spiritualiteit soms tegenover het christelijk geloof plaatsen. Het is niet helemaal zuiver, de bron ervan deugt niet. Maar klopt dat wel?

‘Mama, kom!’ Snel trek ik een sprintje. ‘Wat is er?’, vraag ik enigszins bezorgd. Mijn tweejarige dochter zit op haar hurken en wijst naar iets op de grond. Er ligt een klein dood kevertje. ‘Kom, mama, kijk.’ Haar stem verandert in een fluister. ‘Kijk’, fluistert ze. Ik kom bij haar zitten. Even is er een plechtige stilte en we staren samen naar het kevertje. Voordat ik echter ook maar iets kan zeggen, is dat eerbiedige momentje verdwenen en stapt ze weer vrolijk op haar loopfietsje en rijdt ze al brabbelend weg.

Wat gaat er om in dat koppie op zo’n moment? Hoe is het mogelijk dat een kind iets beseft van eerbied, dat het zo jong al een besef heeft dat er meer is dan alleen materie (een niet-bewegend beestje)? Op zo’n moment realiseer ik me dat kinderen ook spirituele wezens zijn.

Biologie

Het woord ‘spiritualiteit’ komt van het Latijnse woord spiritus, dat adem, geest of inspiratie betekent. Het doet denken aan de tekst uit Genesis 2: ‘Toen maakte God, de HEER, de mens. Hij vormde hem uit stof, uit aarde, en blies hem levensadem in de neus.’ Zo werd de mens een levend wezen. Met adem of spiritus die van God komt.

Er is een plechtige stilte
en we staren samen naar het kevertje

Binnen de wetenschap zijn er diverse onderzoekers die stellen dat ieder mens een spiritueel bewustzijn heeft. Het is onderdeel van onze biologie. Als christen zie ik dat spirituele bewustzijn als een onderdeel van hoe God ons heeft geschapen. Elk mens heeft de mogelijkheid om te ervaren dat er meer is dan alleen het lichamelijk waarneembare. Ergens ervaart ieder mens die adem van God en probeert hij of zij daar betekenis aan te geven.

Het is zoals Psalm 19:2-5 mooi omschrijft:

De hemel verhaalt van Gods majesteit,
het uitspansel roemt het werk van zijn handen,
de dag zegt het voort aan de dag die komt,
de nacht vertelt het door aan de volgende nacht.
Toch wordt er niets gezegd, geen woord
gehoord, het is een spraak zonder klank.
Over heel de aarde gaat hun stem,
tot aan het einde van de wereld hun taal.

Er zijn allerlei verschillende manieren waarop mensen op die ‘taal’ reageren, waarop zij ordening aanbrengen en betekenis geven vanuit het besef dat er meer is. Zoals ook mijn dochtertje aanvoelde dat er iets bijzonders was aan het levenloze beestje en de behoefte had daarop te reageren door mij erbij te halen, even stil te staan en te fluisteren.

Respect

Oké, leuk en aardig, maar wat heb ik hieraan, denk je misschien. Wat het mij oplevert is respect voor iedereen die vorm probeert te geven aan zijn of haar spiritualiteit. Zelfs als het ver af staat van het christelijk geloof. Van de grote yogahype tot de behoefte van niet-gelovigen om toch weer rituelen te ontwikkelen rond geboorte of dood. Het zijn namelijk reacties vanuit het besef dat er meer is dan alleen materie, vanuit de behoefte om grip te krijgen op het bestaan. En ik geloof dat dat voor een deel het ervaren van Gods werkelijkheid is.

God is met ieder mens bezig

Verder geeft dit besef mij een nog grotere dankbaarheid voor hoe God zich in het bijzonder heeft geopenbaard in Jezus Christus. Niet wij hebben God gevonden in onze spirituele zoektocht, maar God ons. En dat maakt het christelijk geloof tot een bijzonder antwoord op dat spirituele zoeken.

Bril

Ten slotte geeft het mij zowel een ontspannen houding, als een spannende zoektocht in het delen van het evangelie. Ik mag ervan uitgaan dat God met ieder mens bezig is, ook met mijn kind. En dat ieder mens de vaardigheid heeft om Gods adem te ervaren, ook mijn kind. Van daaruit mag ik op zoek gaan naar hoe Gods bijzondere openbaring in Jezus aanhaakt bij deze ervaringen. Het delen en doorgeven van het evangelie aan mijn kinderen is dus als het ware een bril die ik ze mag opzetten, waardoor ze datgene wat ze al vaag zagen of aanvoelden beter begrijpen en kunnen duiden. Ik mag hun woorden en handelingen aanbieden waardoor ze grip krijgen op het ordenen van en betekenis geven aan het leven. Waardoor ze dichter bij God komen.

En als ik dan naar mijn kinderen kijk, zou het zomaar kunnen dat zij spiritueler zijn dan ikzelf. Misschien is het met spiritualiteit wel een beetje zoals met spieren en gewrichten: naarmate je ouder wordt, gaat het een stuk minder soepel. En dan kan ik weer leren van mijn eigen kinderen, die vol verwondering kunnen kijken naar de schepping en mij op die manier weer dichter bij God brengen.

Agenda

Najaar 2018: To get there young, trainingstour over het jeugdwerk voor de 3G-kerken. 04/10 Leeuwarden, 11/10 Zwolle, 15/11 Hengelo, 22/11 Dordrecht. Meer info: www.praktijkcentrum.org/3g-trainingstour.

8 november: Re-search & Re-act, een studiedag waarop recente onderzoeken op jeugdwerkgebied gepresenteerd en besproken worden. Zie www.missienederland.nl/re-search-re-act.

Media/tips

Annemie Dillen en Jos de Kock, Theologiseren met kinderen: recente ontwikkelingen’, in: Handelingen, 2015/4. Zie goo.gl/VB2BAK.

Jos de Kock, ‘Theologiseren met kinderen als construerende theologie’, te lezen via josdekock.com/2016/03/01/theologiseren-met-kinderen-als-construerende-theologie.

Gary Thomas, Jouw spiritualiteit. Geloven zoals je bent, Amsterdam (Buijten en Schipperheijn), 2010.

Robert Doornenbal, Ma(i)len over de wereldreligies, Utrecht (VBK Media), 2007. Een klein en makkelijk te lezen boek waarin Gods algemene openbaring en bijzondere openbaring uitgelegd worden.

Met bijdragen van Paul Smit (NGK Jeugdwerk) en Anko Oussoren (Praktijkcentrum GKv).