Als de kwade dagen komen

De Prediker wond er eeuwen geleden al geen doekjes om: in het leven van een mens kunnen bij het ouder worden kwade dagen komen. Dagen waarvan je zegt: ik heb er geen plezier meer in, het mag wel afgelopen zijn. Ontzettend eerlijk en herkenbaar, als je soms ziet wat een mens aan het eind van zijn leven moet inleveren. Aan gezondheid, aan decorum, etcetera. Toch valt er meer te zeggen.

(beeld Sam Wheeler/Unsplash)

Jan was intussen bijna 100 jaar oud. Veel had hij meegemaakt. Hij was een van de pioniers in de Noordoostpolder. Zijn vrouw met wie hij een innige relatie had gehad, was er niet meer. Zijn dochter had hij intussen ook verloren. Hij vond het wel mooi geweest. Elke avond bad hij of hij bij de HERE mocht komen. ‘En als u dan de volgende morgen toch weer wakker wordt?’ vroeg ik hem. ‘Ach’, zei hij, ‘dan mocht het om de een of andere reden nog niet. Kennelijk is de HERE het niet met me eens en moet ik nog even wachten. Dan sta ik de volgende morgen weer op, eet m’n ontbijt en lees de Bijbel en de krant.’

Zijn leven lang was hij organist geweest. De gemeente in haar zang begeleiden was zijn lust en zijn leven. In het verpleeghuis begeleidde hij nog elke week het zingen van een groep mensen. Op een bepaald moment vroeg hij me of hij iets mocht zeggen. Natuurlijk mocht hij dat. Hij stond op, vertelde dat hij oud was en dat het zijn verlangen was om van het toneel te verdwijnen. ‘Alles heeft zijn tijd’, staat er in de Bijbel, ‘en mijn tijd is zo langzamerhand wel geweest. Mijn gehoor wordt minder en mijn vingers willen niet meer. Daarom heb ik besloten te stoppen met spelen. Ik wacht nu tot de HERE mij komt halen.’ Het was indrukwekkend stil. Indrukwekkend vanwege de nuchterheid waarmee hij de woorden sprak. Niet verdrietig of ontroerd, maar broodnuchter. Ook zijn leven was eindig.

Toch moest hij nog wachten tot het zover was. Intussen bleef hij vriendelijk en dankbaar. Voor zijn medebewoners in het verpleeghuis, voor de mensen die hem hielpen en verzorgden en voor zijn kinderen en kleinkinderen. Heerlijk om zo iemand in het verpleeghuis te hebben! Die dankbaarheid bleef hij tot het eind toe uitstralen en uitspelen. Hij leek dan wel geen taak meer te hebben, maar een van zijn kleindochters bracht een keyboard mee. Weer ging hij spelen. Op zijn eigen kamer maakte hij muziek. Op de gang werd stiekem geluisterd en meegezongen. Tot de dag van zijn overlijden. Hij droeg vrucht tot op hoge leeftijd…

Steeds dichterbij

Wijnand had heel wat gezien van de wereld. Hij was technisch zeer bedreven in het repareren van de meest ingewikkelde scheepsmotoren. Vanuit de hele wereld werd er een beroep op hem gedaan en hij had de gave met alle soorten mensen om te kunnen gaan. Een kundig maar ook buitengewoon keurig en correct man. Altijd in pak en stropdas, ook op zaterdag. Uiterst rationeel en heel analytisch. Deze eigenschappen gingen samen met een breed ontwikkelde kijk op allerhande vraagstukken. Ook was hij een tikkeltje autoritair. Het prototype van de introverte en afstandelijke vader die op zondag het vlees snijdt, maar zich verder weinig bekommert om het wel en wee van zijn kinderen.

Toen moeder stierf, regelde vader de begrafenis en toonde verder weinig emotie. Wat haar verlies voor hem betekende, was gissen voor zijn kinderen. Maar hij ‘deed het verder goed’. Hij hield zijn huis schoon, kookte zijn eigen potje en ging regelmatig op bezoek bij de (klein)kinderen. Maar wat zich innerlijk in hem afspeelde en wat hem bewoog, daarover sprak hij niet. Tot zijn kinderen merkten dat de boel ging versloffen en versmeren. Vader die altijd alles op een rijtje had, ging de dingen door elkaar halen. Na een moeilijke tijd waarbij de kinderen insprongen, werd hij opgenomen op een zogenaamde PG-afdeling. Enorm schrikken, vooral voor zijn kinderen. Moest hij nu in deze omgeving de laatste dagen van zijn leven slijten en hoe langer hoe meer zichzelf kwijtraken?

Maar er gebeurde iets bijzonders. Wijnand ging ontegenzeggelijk op allerlei manieren achteruit, maar ook vooruit. Hij kwam namelijk steeds dichter bij zijn kinderen. Hij bleek een zachte kant te hebben die van lieverlee naar buiten kwam. Hij verraste zijn kinderen met woorden als ‘lieverd’ en ‘schat’ en stelde zelfs de vraag: ‘Hoe gaat het met je…?’ Een kus was niet langer de correcte afsluiting van een bezoek, maar een innige omhelzing. De liefde werd over en weer voelbaar. Vader kon soms zijn bril afdoen en zijn gezicht naar zijn dochter toewenden. Er hoefde niets meer gezegd te worden. Je zag de liefde branden in zijn ogen. Zijn leven leek kort voor de opname meer dan voltooid, maar er kwam nog een staartje van tastbare liefde. Ze hadden het niet willen missen…

Ook dat nog

Leida had een vreselijke jeugd gehad. Ze was op allerlei manieren misbruikt. Ze dacht het achter zich te kunnen laten door jong te trouwen. Maar haar man was zelf ook misbruikt en verknipt en het huwelijk werd niet wat ze gehoopt had. Ze was angstig en depressief. Ze bracht tot drie keer toe een kind ter wereld. Maar ze wist niet goed wat ze ermee moest beginnen. De kinderen waren blij dat ze de deur achter zich dicht konden trekken. Het huwelijk liep spaak en moeder bleef vereenzaamd achter. Er was jarenlang nauwelijks meer contact met moeder.

Ze was al behoorlijk dement toen ze werd opgenomen. Ook dat nog, dachten de kinderen. Het was voor de verpleging en verzorging een hele opgaaf om een ingang te vinden voor contact en zorg. Altijd deed ze lelijk, ze ging schelden of vloeken. Maar het geduld en de liefde van de andere kant werden beloond. Onder de harde bovenlaag kwamen steeds meer mooie kanten naar boven. Een vrouw die geintjes kon maken en geweldig kon genieten van een glaasje advocaat met slagroom; een vrouw die liefde kon ontvangen en een moeder die apetrots was op haar mooie dochters. En die elke week lekker kon zingen met anderen. Dat hadden haar kinderen nooit eerder gehoord of gezien. Ze durfde eindelijk tevoorschijn te komen en haar kinderen hebben toch nog een ander gezicht van moeder gezien. ‘Zo dankbaar…!’