Avondmaal, kringen en pastoraat in coronatijd

Onze rubriek Praktijklokaal is grotendeels gewijd aan hoe we in deze periode dat Nederland vanwege het coronavirus op slot zit toch kerk kunnen zijn: ‘kerk in quarantaine’. Op de onlangs door ons gelanceerde webpagina ’Kerk in quarantaine’ zijn nog veel meer tips te vinden over kinder- en jeugdwerk, pastoraat, preken, gebed en kringen.

Kerk, kind en corona

Hoe geef je bij een online viering aandacht aan de kinderen? Dominee Jeroen Sijtsma (Zwolle-Zuid) beeldde negen momenten uit die te maken hadden met Jezus en koos daarvoor de vorm van een pantomime. Hij daagde kinderen uit dat thuis ook te doen en hem het resultaat te sturen. Op www.koningskerk.nl vind je YouTube-link naar deze kerkdienst (22 maart).

Dominee Gerhard Messelink (Maassluis-de Lier) mailde alle gezinnen een kleurplaat en een verhaaltje, passend bij zijn preek over de graankorrel (Johannes 12). De NGK Sliedrecht heeft voor kinderen speciale werkbladen. De Kandelaarkerk in Dordrecht vraagt ouders om foto’s gezinsmomenten zoals ‘kinderen die iets knutselen voor of sturen naar hun grootouders, een bouwwerk maken, een werkje maken over bijvoorbeeld Pasen, samen buiten spelen etcetera.’ Tijdens de onlinedienst worden de foto’s vertoond.

In De Rank in Zuidhorn geeft een jeugdwerker online toerusting aan ouders via Zoom. ‘Ouders krijgen opeens te maken met vragen van kinderen over corona, mensen die ziek zijn, mensen die overlijden, vragen over waarom ze niet meer naar school kunnen en misschien zelfs vragen als “waarom laat God dit eigenlijk toe?”’ De jeugdwerker gaat met de ouders in gesprek over de manier waarop ze hun kinderen in deze tijd kunnen begeleiden.

Bloggende en vloggende dominees

Diverse predikanten zijn aan het bloggen en vloggen, sommigen al langer, anderen sinds de coronacrisis. Robert Roth (3G-kerk Hengelo) blogt vrijwel dagelijks op www.robertrothblog.wordpress.com met een meditatie over een Bijbelgedeelte en een liedtekst.

Martijn Rutgers van Oase voor Nieuw West in Amsterdam zet elke dag een meditatie en gebed over een psalm op zijn blog, Twitter en Facebook: Psalmen in tijd van pandemie. ‘De Psalmen zijn vaak geschreven in onzekere tijden van oorlogen, ziekte, eenzaamheid en strijd. Ze spreken goudeerlijk over rauwe emoties als angst, boosheid, teleurstelling en verdriet. Ze leren ons ook hoe we midden in die isolatie en gevoelens van angst onze hoop en vrede kunnen vinden bij God’ (www.martijnrutgers.wordpress.com). Op Twitter reageert iemand: ‘Ik had nooit zoveel met de psalmen… tot nu’.

Achterin in deze OnderWeg staat een versie van de Tien Geboden in coronatijden. Ds. Bert Loonstra (CGK Gouda) plaatste op zijn blog www.bertloonstra.nl twee actuele versies van de Tien geboden. De eerste versie begint zo: ‘God zegt: Ik ben de Heer, de enige God, die je beschermt en redt. Je kunt je beter laten leiden door vertrouwen dan door angst. De Heer voorziet in onze noden. Maar Gods voorzienigheid sluit onze voorzichtigheid niet uit. Zoek het gevaar niet op, maar dam het zo veel mogelijk in’.

Beeldbellen en crisispastoraat

Pastoraat in deze coronatijd betekent: geen bezoeken, maar gesprekken via de telefoon of via een vorm van beeldbellen. De IZB in de Protestantse Kerk in Nederland biedt gemeenten een handreiking aan met adviezen voor telefonisch pastoraal contact met oudere gemeenteleden. Via de website zijn ook bijbelgedeelten, dagboekachtige teksten, liederen, gedichten en gebeden rond trefwoorden als angst, eenzaamheid, vertrouwen en hoop gratis te downloaden, die bij de telefoongesprekken kunnen worden benut. Zie www.izb.nl/ouderenpastoraat.

Naast het ‘gewone’ pastoraat krijgt ook het crisispastoraat in deze tijd nieuwe dimensies: hoe ben je als pastor dichtbij zieken en stervenden zonder de levensbedreigende risico’s uit het oog te verliezen? Ethici en praktisch theologen van drie theologische universiteiten (waaronder Hans Schaeffer en Ad de Bruijne van de TU Kampen) maakten een handreiking voor geestelijken in de frontlinie. Op www.pastoraatencorona.nl worden ook updates gegeven en ervaringen worden gedeeld.

In nauw overleg met het ouderenpastoraat en de ouderling die contactpersoon is voor gehandicapteninstellingen en verzorgingstehuizen hebben sommige gezinnen in de Cunerakerk in Rhenen een oudere of iemand met een verstandelijke beperking ‘geadopteerd’ die wel een steun in de rug kan gebruiken. Deze gezinnen sturen met regelmaat een kaartje, bellen even op of bakken in het weekend iets lekkers en leggen dat, na een telefoontje, voor de deur.

Kringen online

Het Praktijkcentrum publiceerde ‘Kringen op afstand’: hoe geef je de huiskring in deze tijd vorm?, met allerlei mogelijkheden voor online kringactiviteiten zoals de telefoontrein, de kringapp, het gebedstrio en huisvieringen in kringverband. Zie www.praktijkcentrum.org/thema/kringen-op-afstand.

In de Nieuwe Kerk (PKN) in Utrecht is de gebedskring (driemaal per week) online gegaan. Coördinator Kees van Bemmel laat als host de mensen toe in Zoom. Ze lezen eerst uit de Bijbel gelezen met de tekst op het scherm. ‘Daarna bidden we met elkaar. We inventariseren geen gebedspunten vooraf, maar ik geef wel een aantal duidelijke instructies: luister goed naar elkaar en ga geen dingen herhalen. Probeer aan te vullen op wat de ander zegt.’ Het gebed wordt afgesloten met het Onze Vader, waarbij één persoon hardop bidt en de rest op mute staat, ‘omdat we merkten dat het erg rommelig werd als iedereen via Zoom tegelijk het Onze Vader bidt’. Meer op www.izb.nl/focus-verhalen/online-bidden-met-de-gebedskring.

Avondmaal in coronatijd

De afgelopen weken kwam in kerkelijk Nederland het gesprek op gang over het vieren van het avondmaal in deze coronatijd. Vier je als gemeente het avondmaal thuis, met eigen brood en wijn, terwijl je kijkt naar de online avondmaalsdienst? Of wacht je tot een fysieke avondmaalsviering weer mogelijk is?

De NGK Dordrecht heeft online vieringen. Deze gemeente viert al lange tijd wekelijks avondmaal. ‘Daarmee stoppen is eigenlijk voor niemand een optie’, zegt kerkenraadsvoorzitter Clarie van Veelen. In de vorige editie van magazine OnderWeg duidde dominee Rein Hoekstra het avondmaal als een moment waarop Christus ‘wezenlijk en helend’ naar ons toe komt. ‘Als dat ooit nodig is, dan wel nu. Dat willen wij elkaar niet onthouden’. Ze begrijpt de overweging van anderen dat het uitstellen van het avondmaal het verlangen ernaar juist kan voeden. Maar toch: ‘Je moet in deze tijd al zoveel missen. Waarom dan ook dit nog? In deze tijd toch avondmaal vieren, kan het wachten verzachten.’ Volgens haar wordt ook in de online viering verbinding en gemeenschap ervaren. ‘Dat blijkt uit de chat rond de dienst en uit andere reacties van gemeenteleden. Een tip: verstoor de viering niet met praktische adviezen voor de viering thuis, maar doet dat op een eerder moment in de dienst.

Ds. Marinus de Jong van de Amsterdamse Oosterparkkerk neigde eerst naar een online viering, maar veranderde van mening: ‘We bewegen in onze gemeente toe naar veel vaker avondmaal vieren. Nu daarmee stoppen zou een tegengestelde beweging zijn. Juist als je het moeilijk hebt, heb je het sacrament nodig ter versterking van je geloof. Zijn mening veranderde door een artikel van de Lutherse Wereldbond. ‘Daaruit leerde ik: “Is het lichamelijke bij de sacramenten toch niet zo wezenlijk, dat je niet zonder kunt? En is het niet passend om in deze tijd waarin mensen zich veel moeten ontzeggen met het avondmaal te wachten?”’ Zijn besluit om de viering niet online te doen, is niet in beton gegoten. ‘Als het heel lang gaat duren, kan er een moment komen, dat het gemis van het avondmaal zwaarder gaat wegen dan het wachten tot het weer fysiek kan.’

En verder

– besteedt het Interkerkelijk Dovenpastoraat aandacht aan wat doven en slechthorenden in deze coronatijd nodig hebben. Op www.doofenkerk/corona worden onder meer wekelijks alle kerkdiensten met een doventolk vermeld.

– stelde www.weetwatjegelooft.nl (kennisplatform van onder andere de Theologische Universiteiten van Kampen en Apeldoorn) zijn videoschatkamers open: meer dan 300 video’s en podcasts met meer dan 178 uur onderwijs in de Bijbel, geloven en kerkzijn door meer dan 135 docenten zijn nu gratis te bekijken of beluisteren.

– houden gemeenteleden van Kerk aan het Plein (Voorthuizen) om de beurt een coronadagboek bij, waarin ze vertellen hoe ze de coronacrisis doorkomen.

Op www.onderwegonline.nl/kerkinquarantaine vind je nog veel meer links en interessante informatie over hoe kerk te zijn in deze bijzondere tijd.