De schijnwerper op: vrijheid in de liturgie

Christelijke liturgie is het vieren van het heil dat God aan ons geeft. Vieringen helpen ons om onderdeel te worden van Gods grote verhaal. Veel kerken hebben een min of meer vaste liturgie voor de zondagse kerkdienst. Waarom hebben we deze structuur?

 Wat zijn de bijbelse wortels van de liturgie?

Het begint in de tijd van het volk Israël met de tempeldienst. Maar nog eerder was er de tabernakel en daarvoor waren er offerplaatsen met altaren. In Genesis 4:16 staat: ‘In die tijd begon men de naam van de HEER aan te roepen.’ Op den duur gaf God uitgebreide voorschriften voor de liturgie in tabernakel en tempel. In en na de ballingschap ontwierp het Joodse volk zonder tempel, in de synagoge, hun liturgie.

Christus zelf gaf weinig aanwijzingen: behalve gebedsonderwijs (het ‘Onze Vader’) gaf Hij alleen opdracht om te dopen (Matteüs 28) en sprak Hij over het breken van het brood en het drinken uit de beker om Hem te gedenken (Matteüs 26; Marcus 14; Lucas 22). Daarna lezen we alleen dat christenen op de eerste dag van de week bij elkaar komen. Veel meer aanwijzingen zijn er niet. De oude kerk bouwde voort op de liturgie van de joodse synagoge. Een belangrijke breuk lag in de dag waarop dit gebeurde: niet meer de sabbat (zaterdag), maar de dag van de Heer (dominicus, zondag). Ook lag het centrum al snel bij wat wij avondmaal noemen: het breken van het brood (Handelingen 2:46; 20:7; 27:35) als een wekelijkse paasviering.

Is er een vast format voor kerkdiensten?