Vrijheid en kerk

De fusie die leidde tot de Nederlandse Gereformeerde Kerken ligt al weer even achter ons. Hoe mooi is het om te merken dat verschillende gelovigen elkaar versterken. Toch kun je soms meemaken dat de geschiedenis je parten speelt.

Op spannende momenten, bij beslissingen in een kerkenraad of gemeenteavond, blijken mensen ineens allergisch te reageren als het gaat om kerkelijke regels of de binding aan de belijdenis. Je denkt dan: ‘Hoe komt dit? Waarom reageert die ander zo?’ Het kan misschien helpen om iets te weten van de historische achtergrond van de kerkscheuring in de jaren zestig van de vorige eeuw. Daarbij valt al gauw de naam van Telder.

Dominee Bart Telder van Breda hield er in de jaren vijftig opvattingen op na die volgens veel vrijgemaakten afweken van het gereformeerde spoor. Kerstvieringen, huwelijksbevestiging, een landelijk emeritaatsfonds, het staat allemaal niet in de Bijbel en daarom was het volgens Telder niet Bijbels. Hij benadrukte de vrijheid van de plaatselijke gemeente om dingen naar eigen inzicht in te vullen. Anderen wezen op de afspraken in de kerkorde die immers waren bedoeld om de kerken te bewaren bij de eenheid van het geloof. In 1960 schreef Telder een boek over het leven na de dood. Dat was voor velen de druppel. Er werd aangedrongen op kerkelijke procedures om de kerken te bewaren voor dwaalleer. Telder had immers zijn handtekening onder de belijdenis gezet en zich verbonden aan de kerkorde. Onenigheid hierover was mede aanleiding tot een breuk.

Het terughalen van wat toen gebeurde, is niet bedoeld om oude tegenstellingen op te rakelen, maar om zicht te krijgen op waar we vandaan komen. Om in de toekomst ontsporingen te vermijden, kan het nuttig zijn om te leren van de geschiedenis. Geert van Dijk dook in het verleden en zette op een rijtje wat er destijds is gebeurd.

Geert van Dijk, Wacht houden bij de vrijheid. Dominee Telder van Breda en de vrijgemaakte kerken, Amersfoort 2024, AdChartasreeks nr 43, ISBN 9789055606351, € 24,50