De schijnwerper op: Goed stemmen. Hoe zwaar weegt je keus in het stemhokje?  

Dit nummer van OnderWeg verschijnt in de dagen van de Europese verkiezingen. Decennialang beschouwden veel Nederlandse christenen verkiezingen als ethisch geladen. Je kiest goed of verkeerd. Goed als je op een christelijke partij stemt, verkeerd als je dat niet doet. Je christenplicht in het stemhokje vormde zelfs een regelmatig terugkerende toepassing in preken. Hoe is dit vandaag?

Vandaag ligt dit anders. Net als veel andere burgers kiezen ook christenen vaak wat uit de stemwijzer rolt. Of ze kijken welke partij of politicus zich sterk maakt voor dat ene thema dat ook hen hoog zit: de ecologische crisis of de Nederlandse identiteit. Ook de persoon van een politicus trekt: een krachtige leider, een integere pleitbezorger voor vergeten belangen, een flitsende performer of gewoon een streekgenoot. Door dit veranderde stemgedrag worden christelijke partijen kleiner. Stemmen is niet langer een kwestie van goed of kwaad.

Is deze ontethisering van stemgedrag erg?

Nee en ja. Nee: achteraf bezien was het vroeger te absoluut. Nergens gebiedt de Bijbel op een christelijke partij te stemmen. Dat was plichtethiek zonder grond. Democratische verkiezingen of christelijke partijvorming komen in de Bijbel niet voor.

Maar ook: ja. Zodra mensen plichtethiek overboord zetten, schieten ze vaak door. Ze zoeken geen betere ethiek, maar raken de ethische dimensie helemaal kwijt. Dat zie je bij veel thema’s. In de samenleving, maar ook in de kerk. Goed en kwaad maken plaats voor persoonlijke voorkeuren, belangen en emoties. Maar je kunt het stemhokje ook betreden met een bredere en dus betere ethiek. Ethiek is meer dan heldere plichten opvolgen. Goed doen is in de kern recht doen aan hoe God iets of iemand bedoeld heeft. Bij politiek moet je dus vragen wat politiek in Bijbels perspectief is en welke functie politiek vervult op weg naar Gods koninkrijk. Dat pas je vervolgens toe op het geheel van concrete uitdagingen waarvoor de samenleving op dit moment staat. In dat licht weeg je af welke partij of politicus dat geheel waarschijnlijk het beste een stukje verder brengt. Natuurlijk kun je je daarin vergissen; maar als je zo afweegt, stem je bijbels gezien goed.

Waarvoor is politiek op weg naar Gods koninkrijk bedoeld?

Daarover verschillen christenen van mening. Sommigen menen dat politiek bedoeld is om Gods wet te laten doorwerken in de samenleving en de wereld christelijker te maken. Zie je het zo, dan maak je een goede keus als je op een christelijke partij of politicus stemt die dat beoogt. Zelf denk ik dat aardse politiek op weg naar Gods toekomst andere doelen dient.

Primair moet politiek in onze nog niet vernieuwde wereld het kwaad zo klein mogelijk houden. Vooral als dat kwaad kwetsbare mensen treft. Vervolgens moet politiek ernaar streven dat uiteenlopende mensen en groepen zoveel mogelijk in voldoende vrede kunnen samenleven. Zo ontstaat – vaak door conflicten heen – steeds weer een min of meer stabiele, leefbare samenleving. Tenslotte laat God via politiek ook nu al ‘bozen en goeden’ (naar Matteüs 5) iets van het goede leven ervaren dat Hij wil geven. Als je politiek zo ziet, stem je goed wanneer deze drie doelen je keus sturen.

Is er nog plaats voor christelijke politiek?

Jawel, maar christelijke politiek valt niet samen met christelijke partijvorming. Christelijke politiek houdt in dat je die drie genoemde doelen van politiek benadert in het licht van Gods werken en woorden. Dat scherpt je zicht op wat kwaad is, wat bijdraagt aan maatschappelijke vrede en welk goed de samenleving nu zou kunnen ontvangen.

Dat kan via christelijke partijvorming, maar ook is het mogelijk dat een niet-christelijke partij op een bepaald moment die drie doelen volgens jou beter dient dan een christelijke. Dan is stemmen op een christelijke partij verkeerd en op die andere partij goed. Er bestaat namelijk geen duidelijke lijst van specifiek christelijke standpunten over politieke thema’s. Ook een christelijke partij moet in elke tijd en context steeds opnieuw inschatten wat die drie doelen het beste dient.

Zijn christelijke politieke partijen dus onnodig?

Nee, dat niet. In het licht van Gods werk nadenken over de drie doelen van politiek is best moeilijk. In een christelijke partij kun je dat samen doen en profiteer je van elkaars wijsheid en gaven. Bovendien bezit niet elke burger het vermogen zichzelf voldoende deskundig in politieke thema’s te verdiepen. Daarom geef je bij de stembus letterlijk je stem aan een politicus of partij die je het toevertrouwt om dat namens jou te doen. Vind je het echt belangrijk om de politieke actualiteit te bekijken in het licht van Gods werk? Besef je dat christenen daarbij samen verder komen? Dan ligt het voor de hand om zo’n christelijke partij minstens serieus te overwegen. Daarom kies ik zelf vaak voor een christelijke partij. Maar als op een bepaald moment een andere partij of politicus de genoemde politieke doelen beter lijkt recht te doen, stem ik vrijmoedig anders. Die beide keuzes zijn ethisch gekleurd. Ze kunnen allebei goed zijn.