De kerk: pelgrim en pleisterplaats

Wat betekent onderweg zijn voor de kerk? En wat betekent de kerk voor christenen onderweg? Wij geloven in een dynamische kerk. Een kerk die voortdurend in beweging is en tegelijk al haar reizigers een plek biedt om op adem te komen en zich voor te bereiden op de volgende etappe. Een gemeenschap van reisgenoten. Altijd onderweg. Achter Christus aan.

Wij zijn mensen van de Weg, volgelingen van de Heer Jezus, die Zichzelf ‘de weg, de waarheid en het leven’ noemt. Achter Hem aan zijn we onderweg naar Gods grote toekomst. Dit leven is niet onze eindbestemming, het is de tijd en ruimte die God ons geeft om het evangelie van zijn liefde met Woord en daad aan de wereld te verkondigen, totdat Jezus terugkomt en zijn rijk hier op aarde volle werkelijkheid laat worden.

Het is een tijd waarin we mogen leven van Gods genade en steeds dichter naar Christus mogen toegroeien, al is het met vallen en opstaan. Dat is groeien in liefde, geduld, zachtmoedigheid, nederigheid: de graankorrel in de aarde. ‘Hij moet groter worden en ik kleiner’ (Johannes 3:30).

Dit geldt voor ieder afzonderlijk, maar niet minder voor de kerk, Christus’ lichaam op aarde. Ook de kerk is onderweg, achter Jezus aan, naar Gods grote toekomst.

Klank

Wat betekent dit? Om te beginnen: de kerk is altijd kerk in de context van haar eigen tijd. Het is een grote geestelijke kunst om dat waar te maken, maar Hij die de weg wijst kan ons hierbij inspireren.

Jezus Christus was zelf altijd onderweg. Hij verkondigde en wees mensen de weg. Altijd sloot Hij in zijn onderwijs aan bij mensen en omstandigheden die Hij op zijn pad ontmoette. Hij noemde Zich het levende brood toen zijn volgelingen moesten denken aan het manna in de woestijn. Hij noemde Zich het levende water toen Hij bij een bron met een vrouw sprak die water kwam putten. En Hij noemde Zich het licht voor de wereld bij het opgaan van de zon, vroeg in de morgen. De lessen van de Heer Jezus zijn nooit statisch of massief.

Ook de brieven van Paulus en de andere apostelen zijn steeds afgestemd op de omstandigheden van de lezers. De vragen die in het Nieuwe Testament aan de orde komen, vloeien elke keer voort uit de context van de kerk in die dagen. De moeilijke verhouding tussen joden en niet-joden leidt er bijvoorbeeld toe dat Paulus in zijn brief aan de Romeinen met grote thema’s werkt: rechtvaardigheid, heiligheid en verheerlijking. De rechtvaardige zal leven door geloof. Het is een boodschap die de eeuwen doorstaat, maar die een speciale klank heeft in de Romeinse setting.

Het is op zijn minst opmerkelijk dat veranderingen nogal eens op weerstand stuiten

Voor de vormgeving van de christelijke gemeente geeft Paulus vervolgens ook geen massieve aanwijzingen, maar richtlijnen die zijn ingebed in de cultuur en samenleving waarin de gemeente zich bevindt. Van christenen in de eerste gemeenten is bijvoorbeeld bekend dat ze weliswaar op zondagochtend in alle vroegte bij elkaar kwamen, maar dat ze daarna gewoon aan het werk moesten. En wat Paulus zegt over leiderschap in de gemeente sluit naadloos aan bij de patriarchale cultuur waarin de vroege kerk ontstond.

Ook vaste vormen voor de eredienst schrijft Paulus niet voor, alleen dat er sprake moet zijn van onderwijs, gebed en aanbidding. Veel meer aandacht schenkt hij aan de omgangsvormen in de gemeente. Liefde voor de ander moet leidend zijn.

Concluderend: zoals Jezus zelf en de apostelen als grondleggers van zijn kerk hun onderwijs en vormen toespitsten op hun toehoorders en hun context, zo mag de kerk van vandaag echt onderweg zijn en dus in beweging.

Trekker

Maakt de kerk dit waar? In de organisatiekunde wordt onderscheid gemaakt tussen het reizigersmodel en het trekkersmodel. De reiziger weet precies waar hij wil uitkomen en hoe hij daar komt. Hij heeft ook een heldere tijdsplanning. In dat model ontwerp je de toekomst van je organisatie gedetailleerd; je weet immers precies waar je heen wilt en hoe je daar wilt komen.

De trekker weet bij benadering welke kant hij op wil – bijvoorbeeld naar het zuiden, naar Bretagne of Zuid-Limburg – maar niet wat zijn precieze eindbestemming is en langs welke weg hij die zal bereiken. In het trekkersmodel bepaal je als leiding van de organisatie wel de richting die je op wilt en de grondlijnen van je toekomstige organisatie, maar verder is het veel flexibeler en dus onzekerder hoe het er straks zal uitzien en wanneer het klaar zal zijn.

Het is interessant om dit laatste model eens toe te passen op de kerk, die in navolging van haar Heer en haar grondleggers letterlijk eigentijds mag zijn. In de kerk blijft het Woord van God hetzelfde, maar in het verstaan van dat Woord in de tijd waarin we leven en in het veranderende landschap waarin we lopen, geeft Gods Geest nieuw zicht. Woorden uit de Bijbel lichten nieuw op en krijgen nieuwe betekenis. Je zou kunnen zeggen: al reizend door de tijd komen we tot nieuwe ontdekkingen, die ook inhoudelijk nieuwe accenten vragen in prediking en onderwijs. Verandering is daarmee een wezenskenmerk van de kerk.

Nieuw is dat inzicht niet. Al in de tijd van de reformatie klonk het ecclesia reformata semper reformanda: de kerk die gereformeerd is, moet steeds weer gereformeerd worden. Vrij vertaald: de kerk is altijd in beweging.

Zo bezien is het op zijn minst opmerkelijk dat veranderingen nogal eens op weerstand stuiten. In een kerk die onderweg is, zou verandering zo vanzelfsprekend moeten zijn dat ze niet uitvoerig bevochten hoeft te worden. Alles altijd maar bij het oude laten past niet bij het dynamische karakter van de kerk.

Stoet

Wanneer we verandering een wezenskenmerk van de kerk noemen, kan het ten onrechte erop lijken dat alles op losse schroeven mag komen te staan. Maar het onwrikbare fundament van de kerk is de verlossing door de Heer Jezus. Dat is de werkelijkheid die we niet altijd zien, maar wel geloven. De rol van de duivel op het wereldtoneel en in ons leven is een achterhoedegevecht: Christus heeft overwonnen. Hij heeft de duivel en de dood verslagen op Golgota en in de graftuin van Jozef van Arimatea en zit nu als koning en heerser aan de rechterhand van God. Zijn Geest woont in hen die Hem als Heer aanbidden.

We moeten als christenen onze comfortzone durven te verlaten, in navolging van onze Heer. Hij zag af van het comfort van de hemel en daalde neer in onze kille werkelijkheid.

Maar zoals Paulus op de Areopagus de vorm van zijn boodschap op zijn toehoorders afstemde, zo laat de kerk ook in onze tijd haar geluid in een andere vorm klinken dan in het verleden. Daarmee is de kerk een interessante mix van vastigheid en beweging.

Vervolgens is de kerk geen losstaande structuur of organisatie. Onze kerken lijken op het eerste gezicht vrij homogeen, maar in werkelijkheid worden ze gevormd door een bonte verzameling mensen. We vinden er jong en oud, getrouwd, gescheiden en single, verdrietig en opgewekt, vermoeid en vol verwachting, geteisterd en gelukkig. Zoekers zitten naast mensen die nooit twijfelen. En mensen die de dynamiek van de kerk als beangstigend ervaren zitten naast anderen die snakken naar ruimte en beweging. Kortom, een bonte stoet onderweg.

Al die verschillende mensen bevinden zich op verschillende punten op hun levensweg en vinden elkaar rondom het levende Woord, in een kerk die in beweging is. Om in het beeld van onderweg zijn te blijven: elke reiziger heeft bagage bij zich die hij heeft meegenomen van huis. Maar wat is er in die koffer of rugzak noodzakelijk voor onderweg, voor de volgende etappe op de reis achter Jezus aan? En wat is ballast?

Zonder een levende band met Jezus en Gods Woord als een licht op ons pad is de reis niet te doen. Daarnaast geeft de gereformeerde traditie ons nog veel meer mee aan geschriften, vormen en structuren. Het vergt veel onderscheidingsvermogen om daar tegelijk vruchtbaar uit te putten en ze niet als een loden last mee te zeulen. En keuzes die je daarin nu maakt, kunnen juist vanwege het dynamische karakter van de kerk over tien, twintig jaar weer heel anders uitpakken.

Trainingscentrum

Het minste wat christenen onderweg nodig hebben, is een plek om op adem te komen, zodat ze met hernieuwde kracht hun weg kunnen voortzetten. A.F. Troost gebruikt in zijn lied ‘Dit huis een herberg onderweg’ (Zingende Gezegend, nr. 213) voor de kerk beelden als herberg, toevluchtsoord, gastenverblijf en oase. Duidelijk komt daarin naar voren dat de kerk geen eindbestemming, geen doel op zich is. De reiziger wordt er verzorgd, verkwikt en bemoedigd, maar vervolgt dan zijn reis.

Dat beeld van de herberg behoeft aanvulling. Het heeft iets in zich van onwerkelijke rust, maar de kerkgemeenschap moet meer bieden dan een comfortabel, tijdelijk dak boven het hoofd. Die comfortzone moeten we als christenen juist durven te verlaten, in navolging van onze Heer. Hij zag af van het comfort van de hemel en daalde neer in onze kille werkelijkheid.

De kerk zou je daarom beter trainingscentrum of oefenruimte kunnen noemen. We leren er met elkaar en aan elkaar wat het betekent om volgelingen van Jezus te zijn. Dat oefenen heeft ook het element van groei in zich, dat past bij het onderweg zijn.

Keuzes die je nu maakt, kunnen vanwege het dynamische karakter van de kerk over tien, twintig jaar weer heel anders uitpakken

In de gemeente komen we samen omdat God ons liefheeft en roept. We belijden er dat we God willen liefhebben boven alles en we beginnen er met ‘de naaste liefhebben als onszelf’, zodat iedereen ‘in alle bescheidenheid de ander belangrijker acht dan zichzelf’ (Filippenzen 2:4). Ook leren we er om het ‘zoals ook wij vergeven’ in de praktijk te brengen.

Gods liefde is meer dan het leven (Psalm 63). Gods liefde brengt zijn kinderen bij elkaar. De kerk is de plaats om ons te oefenen in een leven van liefde, de vrucht van de Geest. Aan onze liefde voor elkaar zal iedereen kunnen zien dat we leerlingen van Jezus zijn (Johannes 13:35). De werkelijkheid leert hoe ontzaglijk moeilijk dat is. Er valt nog veel te leren!

Renbaan

We zijn als christenen onderweg naar Gods nieuwe toekomst. De kerk is op die weg een pleisterplaats om uit te rusten en om toegerust te worden voor een leven met Hem, ten dienste van de naaste. Tegelijk is de kerk zelf ook voortdurend onderweg, in beweging, afhankelijk van de tijd en plaats waarin zij functioneert. Maar haar onwrikbaar vaste fundament is de boodschap van verlossing en bevrijding door de Heer Jezus.

Een wezenlijk kenmerk van het christenleven is dat God je reisgenoten geeft. Hebreeën 12 schetst het beeld van de renbaan, waarbij mensen op de tribune zitten en ons aanmoedigen om het vol te houden. Op onze reis zijn we dus enerzijds verbonden met hen die ons al zijn voorgegaan en ontmoeten we anderzijds nieuwe reisgenoten, overal vandaan. Als GKv en NGK herkennen we elkaar als reisgenoten, nadat we elkaar lange tijd kwijt zijn geweest.

Dit is in een notendop de context van dit nieuwe blad; een blad dat weliswaar al een voorgeschiedenis heeft in zijn twee voorgangers, maar dat nu een gezamenlijke nieuwe start maakt. Als makers van twee bladen hebben we elkaar ontmoet, gevonden en herkend. Samen gaan we verder op de weg achter Jezus aan. Met OnderWeg bieden we inspiratie voor reisgenoten!